TEXNIKA UNIVERSITETLARIDA SUN'IY INTELLEKT VA AVTOMATLASHTIRISH MUHANDISLIK PSIXOLOGIYASIGA TA'SIRI

Аннотация

В данной статье рассматривается влияние искусственного интеллекта (ИИ) и автоматизации на инженерную психологию в технических университетах. ИИ и автоматизированные системы изменяют рабочие процессы инженеров и влияют на их психологическое состояние. В статье анализируются как положительные, так и отрицательные аспекты этого влияния, а также стратегии адаптации инженеров. Ключевые слова: искусственный интеллект, автоматизация, инженерная психология, техническое образование, инновации, стресс, адаптация, производительность труда. Annotation: This article examines the impact of artificial intelligence (AI) and automation on engineering psychology in technical universities. AI and automated systems are changing engineers' work processes and affecting their psychological state. The article analyzes both the positive and negative aspects of this impact, as well as engineers' adaptation strategies. Keywords: artificial intelligence, automation, engineering psychology, technical education, innovations, stress, adaptation, work productivity. Tahlil va Muhokama Sun’iy intellekt (AI) va avtomatlashtirish texnologiyalari muhandislik sohasida tobora keng qo‘llanib, ish jarayonlarini tubdan o‘zgartirmoqda. Muhandislik psixologiyasi nuqtai nazaridan bu o‘zgarishlar faqatgina texnik jihatlarni emas, balki https://scientific-jl.com/ 1 9 0 43-son_1-to’plam_Aprel -2025 ISSN: 3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi mutaxassislarning ruhiy holati, ish qobiliyati va kasbiy motivatsiyasiga ham chuqur ta’sir ko‘rsatmoqda. AI tizimlari ish samaradorligini oshirish bilan birga yangi psixologik muammolarni ham keltirib chiqarishi mumkin. Shuning uchun bu jarayonlarni tahlil qilish va ularga moslashish strategiyalarini ishlab chiqish muhim ahamiyatga ega. Sun’iy Intellekt va Avtomatlashtirishning Muhandislik Psixologiyasidagi Ijobiy Jihatlari AI va avtomatik tizimlar muhandislarning ish faoliyatini bir qancha jihatdan yaxshilaydi. Birinchidan, sun’iy intellekt hisoblash, tahlil qilish va qaror qabul qilish jarayonlarini tezlashtirib, muhandislarga murakkab masalalarni hal qilishda yordam beradi. Masalan, AI asosidagi dasturlar konstruktorlik loyihalarini optimallashtirish, xatoliklarni aniqlash va hatto turli muhandislik yechimlarini solishtirish imkoniyatini beradi. Bu esa mutaxassislarning vaqtini tejash va ularga ijodiy yechimlarni ishlab chiqish uchun ko‘proq imkoniyat yaratadi. Ikkinchidan, avtomatlashtirish tizimlari bir xil va zerikarli vazifalarni bajarishdan muhandislarni ozod qiladi. Bu esa ularning ish bilan qondirilish darajasini oshirib, psixologik charchoqni kamaytiradi. Tajribalar shuni ko‘rsatadiki, AI yordamida ma’lumotlarni tahlil qilish va takroriy jarayonlarni boshqarish muhandislarning ish joyidagi stressini sezilarli darajada kamaytiradi. Uchinchidan, sun’iy intellekt tizimlari muhandislarning xavfsizligini ta’minlashda ham muhim rol o‘ynaydi. Avtomatlashtirilgan monitoring tizimlari xavfli ish sharoitlarida ishlaydigan muhandislar uchun xavf-xatarlarni oldindan bashorat qilish imkoniyatini beradi. Bu esa ularning ish joyidagi tashvishlarini kamaytirib, psixologik jihatdan ishonchli muhit yaratadi. Muhandislik Psixologiyasidagi Salbiy Oqibatlar va Qiyinchiliklar Biroq, AI va avtomatlashtirishning keng tarqalishi ba’zi salbiy psixologik oqibatlarga ham olib kelishi mumkin. Eng keng tarqalgan muammolardan biri – bu ishsizlik qo‘rquvi. Ko‘pgina muhandislar AI tizimlari ularning o‘rnini bosishi mumkinligi haqida tashvishlanadilar. Bu qo‘rquv ularning ishga bo‘lgan motivatsiyasini pasaytirishi va hatto depressiyaga olib kelishi mumkin. Ikkinchi muhim muammo – texnologik stress. Muhandislar doimo yangi dasturlar, algoritmlar va tizimlarni o‘rganishga majbur bo‘ladilar. Agar ular ushbu o‘zgarishlarga moslasha olmasalar, bu ularning ish unumdorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Ba’zi hollarda, murakkab AI vositalarini o‘zlashtirish jarayoni mutaxassislarda o‘zini yetarli his etmaslik sindromi (impostor syndrome) paydo bo‘lishiga sabab bo‘ladi. Uchinchi jihat – bu ijodkorlikning pasayishi. Agar AI tizimlari barcha muhim qarorlarni qabul qilsa, muhandislarning tanqidiy fikrlash qobiliyati zaiflashishi mumkin. Bu esa ularning kasbiy rivojlanishiga to‘sqinlik qiladi. Shuningdek, AI https://scientific-jl.com/ 1 9 1 43-son_1-to’plam_Aprel -2025 ISSN: 3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi tizimlariga haddan tashqari ishonish ba’zi muhandislarda mas’uliyatni qochish tendentsiyasini keltirib chiqarishi mumkin. Muhandislarning Yangi Texnologiyalarga Moslashish Strategiyalari Muhandislik psixologiyasi bo‘yicha tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, AI va avtomatlashtirishga muvaffaqiyatli moslashish uchun quyidagi yo‘nalishlar muhim: Psixologik qo‘llab-quvvatlash – Universitetlar va korxonalar muhandislar uchun maxsus treninglar tashkil qilishlari kerak. Bu treninglarda nafaqat yangi texnologiyalar o‘rgatilishi, balki ularning psixologik jihatdan moslashishiga yordam beradigan usullar ham muhokama qilinishi lozi