AQL ZAIFLIGI BO’LGAN BEMORLARNING IJTIMOIY MOSLASHISH TAHLILI

Аннотация

В статье проанализированы процесс социальной адаптации и клиническая динамика 42 пациентов с диагнозом умственная отсталость. В ходе исследования оценивали психологическое, социальное и клиническое состояние пациентов, определяли уровень и динамику их адаптации. Также была оценена эффективность методов терапии и реабилитации, разработаны рекомендации, направленные на повышение социальной интеграции. Полученные результаты помогут разработать подходы, направленные на улучшение качества жизни пациентов с умственной отсталостью и оптимизацию процесса их интеграции в общество. Ключевые слова: интеллектуальная недостаточность, факторы риска, подростки, психоневрологические расстройства, слабоумие ANALYSIS OF SOCIAL ADAPTATION OF PATIENTS WITH INTELLECTUAL DISABILITY https://scientific-jl.com/ 2 7 4 42-son_2-to’plam_Aprel -2025 ISSN: 3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi Shodiyeva Feruza Beshimovna Bukhara State Medical Institute named after Abu Ali ibn Sino. Bukhara, Uzbekistan. e-mail: shodiyeva.feruza@bsmi.uz Annotation. The article analyzed the process of social adaptation and clinical dynamics of 42 patients diagnosed with intellectual disability. During the study, the psychological, social, and clinical state of patients was assessed, and the level and dynamics of their adaptation were determined. Also, the effectiveness of therapy and rehabilitation methods was assessed, and recommendations aimed at increasing social integration were developed. The obtained results will contribute to the development of approaches aimed at improving the quality of life of patients with intellectual disabilities and optimizing their integration into society. Keywords: intellectual disability, risk factors, adolescents, neuropsychiatric disorders, dementia Jamiyatning har bir a’zosi to‘laqonli hayot kechirishi va faol ijtimoiy hayotga moslashishi muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, aqli zaifligi bo‘lgan bemorlarning ijtimoiy moslashuvi nafaqat ularning shaxsiy farovonligi, balki jamiyatning umumiy rivojlanishi uchun ham muhimdir. Ushbu bemorlarning ijtimoiy muhitga moslashish jarayoni turli xil klinik va psixologik omillar ta’sirida kechadi, bu esa ushbu jarayonni chuqur o‘rganishni talab qiladi. Aqli zaifligi (oligofreniya) tug‘ma yoki erta yoshda orttirilgan intellektual rivojlanishning orqada qolishi bilan tavsiflanadi. Ushbu holat bemorning kundalik hayotda, mehnat faoliyatida va ijtimoiy munosabatlarda qiyinchiliklarga duch kelishiga sabab bo‘ladi. Shu sababli, bunday shaxslarning ijtimoiy moslashuvini o‘rganish va unga ta’sir etuvchi omillarni aniqlash tibbiyot, psixologiya va sotsial fanlar uchun dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Ushbu tadqiqotning asosiy maqsadi – aqli zaifligi bo‘lgan bemorlarning ijtimoiy moslashuvini klinik-dinamik jihatdan o‘rganish hamda ushbu jarayonni yaxshilashga yo‘naltirilgan samarali chora-tadbirlarni ishlab chiqishdir. Tadqiqot davomida aqli zaif bemorlarning ijtimoiy muhitga moslashish darajasi, ularning adaptatsiyasiga ta’sir etuvchi klinik, psixologik va ijtimoiy omillar o‘rganiladi. Tadqiqot natijalari aqli zaifligi bo‘lgan shaxslar uchun samarali reabilitatsiya usullarini ishlab chiqish, ularning ijtimoiy hayotga integratsiyasini yaxshilash hamda jamiyatda inklyuziv muhitni shakllantirishga xizmat qiladi. Aqli zaiflik (oligofreniya) tug‘ma yoki erta bolalik davrida yuzaga keladigan kognitiv rivojlanish buzilishi bo‘lib, asosan, intellektual qobiliyatlar va ijtimoiy moslashuvning pasayishi bilan tavsiflanadi. Aqli zaiflikning klinik jihatlari shaxsning muloqot, o‘ziga xizmat qilish, mustaqil qaror qabul qilish va ijtimoiy muhitga https://scientific-jl.com/ 2 7 5 42-son_2-to’plam_Aprel -2025 ISSN: 3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi moslashish qobiliyatiga ta’sir ko‘rsatadi. Ijtimoiy moslashuv aqli zaifligi bo‘lgan bemorlarning jamiyatga integratsiyasi uchun muhim omil hisoblanadi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, ijtimoiy ko‘nikmalarga ega bo‘lmagan shaxslar hayot sifatining pasayishi, depressiya va tashqi muhitga moslasha olmaslik kabi muammolarga duch keladilar. Bemorlarning ijtimoiy moslashuv darajasini aniqlash va rivojlantirish ushbu sohadagi ilmiy izlanishlarning asosiy yo‘nalishlaridan biridir. Aqli zaifligi bo‘lgan bemorlarning ijtimoiy moslashuvi dinamik jarayon bo‘lib, u turli klinik omillar, tarbiyaviy muhit va terapevtik yondashuvlar bilan bog‘liq. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, to‘g‘ri tashxis va moslashtirilgan ta’lim-tarbiyaning qo‘llanilishi bemorlarning hayot sifatini sezilarli darajada yaxshilashi mumkin. Klinik-dinamik yondashuv bemorlarning o‘zgaruvchan ehtiyojlarini inobatga olgan holda, ularning moslashuvini yaxshilashga qaratilgan. Aqli zaifligi bo‘lgan shaxslarning ijtimoiy moslashuvini baholashda turli metodlardan foydalaniladi:  Psixologik testlar va anketa so‘rovlari (masalan, Vineland moslashuv shkalasi)  Nevropsixologik tadqiqotlar  Kuzatuv va eksperimental usullar  Oilaviy va pedagogik yondashuvlar Aqli zaifligi bo‘lgan bemo