“NOK PAYVANTAGLARINI YETISHTIRISHDA QORAQOLPOG‘ISTON RESPUBLIKASI KEGEYLI TUMANIDA JOYLASHGAN AKADEMIK M.MIRZAYEV NOMIDAGI BOG‘DORCHILIK, UZUMCHILIK VA VINOCHILIK ILMIY-TADQIQOT INSTITUTINING KEGEYLI ILMIY TAJRIBA STANTSIYASI TUPROQ ANALIZI TAHLILI”

Аннотация

Academician M. is located in the Kegeylinsky district of the Republic of Karakalpakstan.The soil analysis of the Kegeyli scientific experimental station of the Mirzaev Scientific Research Institute of Horticulture, Viticulture and Winemaking has been studied. Keywords: soil, light loam, medium loam, fine sand particles, vegetation, salinity, nutrients, mineral and organic fertilizers. O‘zbekiston iqlim sharoitining barcha mevali ekinlar o‘sishiga qulay, bu yesa o‘z o‘rnida biz olimlardan tez hosilga kiruvchi va yuqori hosildor intensiv tipdagi urug‘li mevalar ko‘chatlarini yetishtirish hamda ularning intensiv bog‘larni barpo qilishni taqazo yetadi. Bog‘dorchilikni rivojlantirish bir tomondan mamlakatimiz iqtisodini rivojlantirishga xissa qo‘shsa, ikkinchi tomondan xalq ijtimoiy holatini ko‘taradi. Bu boradagi ishlarni rivojlantirish maqsadida, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020 yil 9 martdagi “Ilmiy-tadqiqot va Innovatsion faoliyatni rivojlantirishning normativ-huquqiy bazasini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari https://scientific-jl.com/ 3 0 4 42-son_2-to’plam_Aprel -2025 ISSN: 3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi to‘g‘risida”gi 133-son qarori belgilangan tartibda ilmiy-tadqqot ishlari olib borilmoqda. Nok dunyoning shimoliy va janubiy yarim sharlarida yeng keng tarqalgan urug‘ mevalilardan biri hisoblanadi. Nokning ko‘p navlarining mevalari yuqori iste’mol sifati, ajoyib ta’mi va xushbo‘yligi bilan ajralib turadi. MDX va Rossiyaning yeng qulay iqlim zonalarida yetishtirilgan nok navlarining hosildorligining tushib ketishi, ularning yangi navlarning yo‘qligi hamda kasallik va zararkunandalarga chidamsiz yekanligidan darak beradi. Shunday bo‘lishiga qaramasdan, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Orolbo‘yi mintaqasiga mos, noyob belgi va xususiyatlarga ega yevropa va mahalliy nok navlari orasidan zamon talabiga javob beruvchi istiqbolli nav tanlab olib, uni ko‘paytirish, sog‘lomlashtirish va nok navlarini yetishtirish texnologiyasini ishlab chiqish hamda plantatsiyalarini yaratish bo‘yicha tadqiqotlar olib borishni o‘z oldimizga maqsad qilib qo‘ydik. Natijada ilk bor, Orolbo‘yi mintaqasiga mos iqlimlashtirilgan yevropa va mahalliy nok navlarini yetishtirish texnologiyasi ishlab chiqiladi, jahon standartlariga mos raqobatbardosh, sho‘rga va issiqqa chidamli yevropa va mahalliy nok navlaridan plantatsiya tashkil etiladi. Tadqiqotni otkazilgan joyni tuproq iqlim sharoiti. O‘rganilgan tuproqlarning mexanik tarkibi haydov va haydov osti qatlamlari asosan yengil va o‘rta qumoqlardan iborat bo‘lib, fizik loy ( 0,25 1 0,1 0,05 0,01 0,005 0,001 1 nomi mm Engil 0-20 9,2 2,3 27,5 35,1 8,5 8,4 9,0 25,9 qumoq 1 O‘rta 20-40 3,2 0,8 23,2 37,0 15,1 10,7 10,0 35,8 qumoq https://scientific-jl.com/ 3 0 5 42-son_2-to’plam_Aprel -2025 ISSN: 3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi Tuproq zarrachalari miqdori % da, o‘lchami, fizik Mexanik mm da Qatlam loy tarkibga Qum Chang Il № chuqur ko‘ra 0,25 1 0,1 0,05 0,01 0,005 0,001 1 nomi mm 40-60 21,6 5,4 30,3 34,6 4,1 3,4 0,6 8,1 Qum Engil 0-20 1,2 0,3 26,8 42,6 10,4 9,3 9,4 29,1 qumoq 2 Engil 20-40 1,6 0,4 17,4 50,9 8,9 11,0 9,8 29,7 qumoq 40-60 14,0 3,5 39,5 38,2 4,2 0,5 0,1 4,8 Qum O‘rta 0-20 2,0 0,5 17,2 38,0 24,5 10,5 7,3 42,3 qumoq 3 20-40 2,4 0,6 31,8 58,8 1,1 3,7 1,6 6,4 Qum 40-60 10,4 2,6 30,5 51,9 3,7 0,6 0,3 4,6 Qum O‘simliklar normal o‘sishi va rivojlanishi uchun tuproq tarkibidagi suvda eruvchan tuzlar miqdori ma’lum chegaradan oshmasligi kerak, ya’ni ular sho‘rlanmagan bo‘lishi lozim. Kimyoviy tahlil natijalariga ko‘ra tuproqlarning sho‘rlanish tizimi (2-jadval), asosan xlorid-sulfatli sho‘rlanish tipidan iborat. Sho‘rlanish darajasi bo‘yicha bu tuproqlar kuchsiz sho‘rlangan bo‘lib, suvda oson eruvchi tuzlar miqdori bo‘yicha quruq qoldiq 0,125-0,230 % oralig‘ida tebranadi. Tuproq profili bo‘ylab xlor-ioni 0,025-0,105% ni sulfat-ioni esa 0,202-0,474 % ni tashkil qilishi kuzatildi. O‘simliklar normal o‘sishi va rivojlanishi uchun tuproqda oziqa moddalari miqdori yetarlicha bo‘lishi