INKLYUZIV TA’LIM MUHITIDA O’QUVCHILARNING JISMONIY TARBIYAGA QIZIQISHINI SHAKLLANTIRISHNING PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARI

Аннотация

Maqolada aholi salomatligini mustahkamlash va sog‘lom turmush tarzini shakllantirish, sog‘lom va jismonan barkamol avlodni tarbiyalashning dolzarb masalalari, Gеndеr yondoshuv asosida o‘quvchilarning jismoniy tarbiya faniga qiziqishini shakllantirishning pedagogik shartlari ochib berilgan. Tayanch so‘zlar: inklyuziya, sport, jismoniy madaniyat, jismoniy tarbiya, mashg‘ulotlar motivatsiya, sog‘lom turmush tarzi, qiziqish. Dunyoning rivojlangan mamlakatlari ta’lim tizimida shaxsning jismoniy madaniyatini shakllantirish dolzarb vazifa hisoblanadi. Aholining sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish va jismoniy faolligini oshirish, yoshlar tarbiyasini yuksaltirish, aholi salomatl igini mustahkamlash uchun shart-sharoit yaratish borasida keng ko‘lamli ilmiy-tadqiqot ishlari olib borilmoqda. Shaxsning jismoniy faolligini oshirish va uning ongiga sog‘lom turmush tarzi tamoyillarini joriy etishga qaratilgan tadqiqotlar Janubiy Koreya, Xitoy, Yaponiya, AQSH, Germaniya va boshqa mamlakatlarda ommaviy va sport tadbirlari asosida olib borilmoqda. Sport nafaqat jismoniy rivojlanish omili, balki intellektual va ma’naviy kamolotni ta’minlash vositasidir. Sport va jismoniy tarbiya mashg‘ulotlariga gеndеr yondoshuvi zamonamizning muhim talabidir. Ma’lumki, 2015-yilda Janubiy Koreyaning Incheon shahrida boʻlib oʻtgan Butunjahon taʼlim forumida qabul qilingan 2030- yilgacha rivojlanish deklaratsiyasi “Oʻsmir o‘quvchilar oʻrtasida gender roli koʻnikmalarini va gender rolini oʻzlashtirishni jadal rivojlantirish”ga chaqiradi». O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 20-noyabrdagi “Aholining sog‘lom turmush tarzini qo‘llab-quvvatlash va jismoniy faolligini oshirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi 735-son qarorida belgilangan vazifalarni amalga oshirish maqsadida bu boradagi ilmiy izlanishlar belgilandi. Shuni inobatga olgan holda, jismoniy tarbiya sohasidagi davlat siyosatining asosiy maqsadi aholi salomatligini mustahkamlash va sog‘lom turmush tarzini shakllantirish, sog‘lom va jismonan barkamol avlodni tarbiyalashning dolzarb vazifasi etib belgilandi. Bunday sharoitda jismoniy madaniyatning o‘quv intizomi va https://scientific-jl.com/ 1 1 9 42-son_1-to’plam_Aprel -2025 ISSN: 3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi shaxsning har tomonlama rivojlanishining muhim tarkibiy qismi sifatidagi mavqei sezilarli darajada oshadi. Bunday sharoitda jismoniy madaniyatning o‘quv intizomi va shaxsning har tomonlama rivojlanishining muhim tarkibiy qismi sifatidagi mavqei sezilarli darajada oshadi. Jismoniy tarbiya va sportning moddiy-texnik bazasini yaxshilash, jismoniy tarbiya darslari sonini ko‘paytirish, ta’lim standartlarini qondirish uchun talablar darajasini oshirish keng qamrovli yondashuvga asoslangan vazifadir. Ushbu masalani faqat o‘quv jarayonining ijtimoiy-gumanitar yo‘nalishi g‘oyasini faol amalga oshirish asosida hal qilish mumkin. O‘smirlik davrida ong va o‘z-o‘zini anglash ma’lum darajaga yetib, konseptual tafakkur o‘zlashtiriladi, axloqiy tajriba to‘planadi, turli ijtimoiy rollar o‘zlashtiriladi, o‘z taqdirini o‘zi belgilash doirasida shaxsiyat shakllanadi. Qiziqishni kuchayishi, rivojlanishi, chuqurroq va ko‘p qirrali bo‘lishi mumkin. Demak, qiziqish inson energiyasining doimiy katalizatori (kuchaytirgichi) hisoblanadi: u yoki faoliyatni amalga oshirishni osonlashtiradi, yoki ixtiyoriy harakatni rag‘batlantiradi, sabr-toqat, qat’iyatlilik, jasurlikni namoyon etishga yordam beradi. Har bir o‘quvchi o‘zi uchun qulay va mos bo‘lgan natijaga yo‘naltirilgan bo‘lishi kerak, uning yutug‘i o‘zi tomonidan idrok etilishi va o‘qituvchi, sinfdoshlar va ota- onalar tomonidan muvaffaqiyat, o‘quvchining o‘zi ustidan qozongan g‘alabasi sifatida baholanishi kerak. Barcha o‘quvchilar turli topshiriqni bajargach, o‘qituvchining yordami bilan bu holatni baholashlari kerak. Har qanday natija bilan ular o‘qituvchidan ma’qullash va dalda kutishlari kerak. Bolalar bilan ishlashda o‘qituvchi shuni unutmasligi kerakki, o‘quvchilarning harakat qobiliyatlarini shakllantirish va jismoniy xislatlarini rivojlantirishga ta’sir qiluvchi motivatsiya ularning asab tizimining kuchiga (ayniqsa, qo‘zg‘alish nuqtai nazaridan) bog‘liqdir. Amaliyot shuni ko‘rsatadiki, masalan, oddiy ta’lim motivatsiyasi o‘rganish qobiliyati va rivojlanishini oshiradi, asab tizimi zaif bolalarda vosita sifati, kuchli asab tizimiga ega bo‘lgan bolalarda esa o‘yin va raqobat faolligi muhimroqdir. Turli xil o‘qitish usullari kuchli va zaif asab tizimiga ega bo‘lgan odamlarning o‘rganish qobiliyatiga ham turli xil ta’sir ko‘rsatadi. Turli sinflarda va turli maktablarda o‘quvchilarning motivatsiyasi ham farqlanadi. Bu ko‘pgina omillarga bog‘liq: maktabning moddiy-texnik bazasi, jismoniy tarbiya mashg‘ulotlari o‘qituvchisining shaxsiyati, uning pedagogik mahorati, iqlim va geografik sharoitlari, sinfdagi, oiladagi tarbiyaviy ishlarning xususiyatlari, ijtimoiy muhit. o‘quvchilarning jismoniy va texnik tayyorgarligi va boshqalar. Maktab o‘quvchilarining