MAHMUDXO’JA BEHBUDIY VA UNING XALQIGA QILGAN FIDOYILIGI

Аннотация

Эта статья о жизни Махмудхoджа Бехбудий, его знаниях, силах и времени, которые он потратил на то, чтобы сделать свой народ образованным и грамотным, о школах, которые он открыл, о произведениях, которые он написал, и, вкратце, о его альтруистическом подходе. Kлючевые:алътруизм, абсолютный альтруизм, социальный альтруизм, репродуктивный альтруизм, эмпатический альтруизм, альтруизм, основанный на выгоде, эгоистический альтруизм, общество модернизация ,школы нового типа "Altruizm – bu insonlar o'rtasida o'z manfaatlarini chetga surib, boshqalarga yordam berishga qaratilgan xatti-harakatlar va munosabatlarning umumiy nomi sifatida ta'riflanadi.Altruizm so'zi 19-asrda fransuz faylasufi Auguste Comte tomonidan kiritilgan bo'lib, bu tushuncha "boshqalarga foyda keltirish" ma'nosini anglatadi. Comte altruizmni jamiyatni yanada yaxshilash uchun zarur bo'lgan ijtimoiy axloqiy qoidalar deb bilgan. U altruizmni, shuningdek, ijtimoiy mustahkamlikni ta'minlash uchun muhim bir mexanizm sifatida ko'rgan. Altruizm ko'plab madaniyatlarda qadrlanadi va ko'plab diniy va falsafiy qarashlar yordam berish va o'zini boshqalar uchun fido qilishni axloqiy majburiyat sifatida tasavvur qiladi. Altruizmni turli yo'llar bilan tasniflash mumkin. Ularning eng keng tarqalganlari quyidagilardir: https://scientific-jl.com/ 3 2 1 44-son_3-to’plam_May-2025 ISSN: 3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi . Empatik altruizm (empathic altruism): Bu altruizm turida odam boshqalarning his-tuyg'ularini his qiladi va ularga yordam berishga intiladi. Boshqalarning og'riqlari va ehtiyojlariga empatiya bilan qarab, o'zini yordam berishga tayyor qiladi. G'ayriintellektual altruizm (tabiiy altruizm): Bu altruizm turida inson o'z boshqalariga yordam berish uchun hech qanday shaxsiy manfaat ko'rmaydi. Boshqalar uchun g'amxo'rlik qilish tabiiy instinkt sifatida namoyon bo'ladi. Misol uchun, ota- onalar bolalariga yordam berish yoki bir kishi yordamsiz qolgan odamga yordam berish.Xususiyatlari: *His-tuyg'ular va instinktlarga asoslanadi. *Asosan bioloji va sotsial tabiatdan kelib chiqadi. *O'zaro yordam instinkti yordamida paydo bo'ladi G'ayri ijtimoiy altruizm (kosmopolit altruizm): Bu altruizm turi odamlar, davlatlar, yoki mamlakatlar chegaralaridan tashqarida kengroq miqyosda yordam ko'rsatishni anglatadi. Kosmopolit altruizmda kishi insoniyatni butunlay boshqaruvchi birlik sifatida ko'rib, dunyo miqyosida adolat va tinchlikni targ'ib qiladi. Xususiyatlari: * Chegaralardan tashqarida, global ijtimoiy va ekologik masalalar bilan bog'liq yordam. * Insoniyatning umumiy farovonligi uchun ishlash. * Yordam ko'rsatish, bir davlat yoki madaniyat bilan cheklanmagan. O'zgarishlarga yordam berish (transformatsion altruizm) Transformatsion altruizm, odamlarni yoki jamiyatlarni ijtimoiy, siyosiy yoki iqtisodiy nuqtai nazardan o'zgartirishga qaratilgan harakatlarni anglatadi. Bunda kishi o'zining doimiy yordamidan tashqari, jamiyatda yaxshilanish, o'zgarish yaratishga intiladi. Xususiyatlari: Jamiyatdagi tuzumlar va tizimlar o'zgartirishga qaratilgan harakatlar. *Yordamdan tashqari o'zgarishlar va transformatsiyalarni amalga oshirish. *Uzoq muddatli ta'sirni yaratishga harakat qilish. Diniy altruizm- bunda kishi o'z e'tiqodlari va diniy qadriyatlariga asoslanib boshqalarga yordam beradi. Bu yordam kishi o'zining diniy mas'uliyatini bajarish, ilohiy buyruqlarni bajarish yoki diniy yaxshiliklarni tarqatish maqsadida amalga oshiriladi. Xususiyatlari: * Diniy qadriyatlar va ta'limotlar asosida yordam ko'rsatish. *Boshqalarga yordam berish orqali ilohiy mukofotga erishish maqsadi. *Diniy birlashuv va hamkorlikni kuchaytirish. 1Altruizm psixologik nuqtai nazardan ham o'rganiladi. Ko'plab tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, altruistik xatti-harakatlar odamlarning o'zaro munosabatlarini yaxshilaydi va ijtimoiy aloqalarni mustahkamlaydi. Altruizm, ayniqsa, boshqalarga yordam berish 1 Ijtimoiy psixologiya https://scientific-jl.com/ 3 2 2 44-son_3-to’plam_May-2025 ISSN: 3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi orqali o'zini yaxshi his qilishga olib keladi. Bu, o'z navbatida, jamiyatda ijtimoiy barqarorlik va birdamlikni ta'minlaydi. Psixologlar altruistik xatti-harakatlarni ko'pincha empatiya, hamdardlik va o'zaro ishonch bilan bog'lashadi. Altruizmning evolyutsion asoslari ham mavjud. Evolyutsion psixologiya nuqtai nazaridan, altruizm hayotda qolish va ko'payish uchun zarur bo'lgan ijtimoiy hamkorlikning shaklidir. Odamlar va hayvonlar o'rtasidagi altruistik xatti-harakatlar guruhning umumiy farovonligini ta'minlashga yordam beradi va bu, o'z navbatida, genetik darajada ularning omon qolish imkoniyatlarini oshiradi. Evolyutsion biologiya nuqtai nazaridan, altruizm ko'plab turlarda kuzatiladi va ularning ijtimoiy tuzilmasini mustahkamlashga xizmat qiladi. "Reprosiv altruizm" konsepsiyasi yordamida, odamlar o'rtasidagi o'zaro yordam va hamkorlik jamiyatni yaxshilashga xizmat qiladi. Shuningdek, bu altruistik xatti-harakatlar evolyutsion jihatdan foydali bo'lib, resursla