HASHIMOTO TIREOIDITIDA QALQONSIMON BEZNING MORFOLOGIK XUSUSIYATLARI

Аннотация

Hashimoto tireoiditi - bu qalqonsimon bez hujayralarining progressiv o'limiga olib keladigan organga xos autoimmun kasallik bo'lib, asosiy gipotireozning eng keng tarqalgan sababidir. Hashimoto tireoiditining morfologik diagnostikasi gistologik shakllarning o'zgaruvchanligi tufayli sezilarli qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi. Maqolada autoimmun tireoiditda qalqonsimon bezdagi strukturaviy o'zgarishlar bo'yicha adabiyotlar sharhi ko'rib chiqiladi. Kalit so'zlar: autoimmun tireoidit, qalqonsimon bez, morfologiya, kasallik. Tadqiqotning dolzarbligi. Autoimmun tireoidit (AIT) - autoimmun rivojlanish mexanizmiga ega bo'lgan qalqonsimon bezning surunkali yallig'lanish kasalligi bo'lib, unda uzoq muddatli progressiv limfoid infiltratsiya natijasida qalqonsimon bez parenximasining uzoq muddatli buzilishi sodir bo'ladi. Hozirgi vaqtda AIT bilan kasallanish soni ko'payib bormoqda, bu nazoratsiz yod iste'moli bilan bog'liq va 30-50 yoshdagi o'rta yoshli ayollarda 10-15 marta ko’p uchraydi. AIT aholining 3-5 foizida uchraydi [1]. Kasallikning manifest shakllarining chastotasi 1% ni tashkil qiladi [2]. Ayollar erkaklarga qaraganda 4-8 marta tez-tez AITdan aziyat chekishadi. Bu farq ikkinchi X xromosomasining mavjudligi va ayollarning gormonal xususiyatlari bilan bog'liq [4]. Ko'pincha kasallik 60 yoshdan keyin ayollarda aniqlanadi - aholi orasida chastotasi 6-11% ni tashkil qiladi [5]. Hashimoto tireoiditining morfologik diagnostikasi gistologik shakllarning o'zgaruvchanligi tufayli sezilarli qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi. AITda qalqonsimon bez quyidagi makroskopik tuzilishga ega: u zich, bo'laksimon, kesmada bez to'qimalari notekis lobulatsiyalangan va krem rangli. Lobulalar zich oq rangli parda bilan o'ralgan. Bez ko'pincha atrofdagi to'qimalar bilan birlashadi. Kasallikning shakliga qarab, bezning massasi o'zgaradi. Shunday qilib, AITning gipertrofik shaklida qalqonsimon bezning massasi 250 grammga yetishi mumkin, atrofik shaklda esa taxminan 15 grammni tashkil qiladi [2, 9, 11]. Adabiyotda Hashimoto tireoiditida qalqonsimon bezdagi gistologik o'zgarishlar haqida ko'plab ma'lumotlar mavjud. Ushbu kasallikning klassik mikroskopik belgilari: asosan limfotsitlar va plazma hujayralari bilan ifodalangan diffuz yoki fokal hujayrali https://scientific-jl.com/ 3 3 4 44-son_3-to’plam_May-2025 ISSN: 3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi infiltratsiya, hujayra bo'linishining ko'plab markazlari shakllanishi; qalqonsimon bez follikulalarining atrofiyasi va biriktiruvchi to'qimalarning ko'payishi; A-hujayralardan follikulalarning yo'qolishi va follikulalar, qatlamlar, engil yirik B-hujayralari (Ashkenazi hujayralari) klasterlari paydo bo'lishi bilan aniq oksifil hujayra metaplaziyasi. Joylarda B xujayralari lobulalar yoki butun lobulalar qismlarini hosil qiladi [12,13]. B hujayralari birinchi marta 1998 yilda Ashkenazi tomonidan tasvirlangan. Savol hali ham ochiq qolmoqda: oksifil hujayralar mavjudligi AITning xarakterli belgisimi yoki yo'qmi. Bir qator tadqiqotchilarning fikriga ko'ra, B hujayralari o'zgarmagan qalqonsimon to'qimalarda topiladi, ammo patologiya bilan bu hujayralar soni ortadi. Boshqa mualliflarning fikriga ko'ra, oksifil hujayralar hech qachon odatdagidek topilmaydi. B hujayralari qalqonsimon epiteliyning metaplaziyasi natijasida hosil bo'ladi. Tipik va atipik B hujayralari mavjud. Odatda B hujayralari oddiy tirotsitlardan bir necha marta katta, oval shaklga ega va oksifil donador sitoplazmaga ega. Bu hujayralarning yadrolari katta, markazda joylashgan va ko'pincha giperxromli. Atipik B hujayralari kichikroq va kamroq eozinofil bo'lib, tipik B hujayralari va qalqonsimon epiteliy o'rtasida o'tish shakli ko'rinishini beradi. Gistokimyoviy tadqiqot o'tkazishda suksinat degidrogenazaning yuqori faolligi kuzatiladi. Elektron mikroskopik tadqiqotlardan foydalanish ko'p miqdordagi mitoxondriyalarning mavjudligini ko'rsatadi. Suksinat degidrogenazaning yuqori faolligi ularni oddiy qalqonsimon epiteliy hujayralaridan ham ajratib turadi. Oksifil hujayralar tireotsitlar bilan umumiy rivojlanish xususiyatiga ega va qalqonsimon bezning hujayra populyatsiyalaridan birini ifodalaydi, deb ishoniladi. Ba'zi mualliflarning fikriga ko'ra, B hujayralari autoimmun jarayonlarda kompensatsion reaktsiyaning belgisi sifatida paydo bo'ladi [3, 4, 8, 9, 11]. Odatda, qalqonsimon bez epiteliysining shakllanishi argirofil stromada sodir bo'ladi, bu qalqonsimon bezning funktsional to'liq tuzilmalarini shakllantirishni ta'minlaydi. AIT bilan stromaning skleroz jarayoni faollashadi va epiteliyaning yetukligi boshqa sharoitlarda sodir bo'ladi. Retikulyar stromaning gialinlanishi qalqonsimon bez epiteliysining yetilishidan oldin sodir bo'lgan joyda maxsus tuzilmalarning shakllanishi buziladi va qatlamli yassi epiteliy paydo bo'ladi [8, 9]. Odatda limfatik follikullarning shakllanishi bilan diffuz limfoplazmatik infiltratsiya AITning klassik belgisidir. Limfoid follikulalarning shakllanishi uzoq muddatli antigenik stimulyatsiya v