ҚИЗАМИҚ КАСАЛЛИГИНИНГ ЁШ БОЛАЛАРДА КЕЧИШИ, ЭПИДЕМИЯГА ҚАРШИ ЧОРА-ТАДБИРЛАР ОЛИБ БОРИШ

Аннотация

Қизамиқ - ўткир юқумли касаллик бўлиб, умумий интоксикация, юқори нафас йўлларининг катарал яллиғланиши, танага папулёз - доғли тошмалар тошиши билан характерланади. Ушбу мақолада қизамиқ касаллигининг умумий тавсифи, уларнинг этиологияси, эпидемиологияси, диагностика ва даволаш йўллари, шунингдек, профилактика ва эпидемияга қарши чора-тадбирларни такомиллаштириш усуллари баён этилади. Мақолада жаҳон тажрибаси ва замонавий ёндашувларга асосланиб, болалар орасида юқумли касалликларнинг тарқалишини камайтириш борасидаги асосий йўналишлар таҳлил қилинган. Калит сўзлар: Қизамиқ, юқумли касалликлар, этиология, эпидемиология, профилактика, эпидемияга қарши чоралар. Мақола мазмуни. Кириш: Қизамиқ - ўткир юқумли касаллик бўлиб, умумий интоксикация, юқори нафас йўлларининг катарал яллиғланиши, танага папулёз - доғли тошмалар тошиши билан характерланади. Қизамиқ ўткир юқумли касаллик бўлиб, яққол (манифест) шакли ўз ичига қуйидаги клиник кўринишларни олади. - 4-5 кундан бошлаб папулёз доғсимон тошмалар тананинг турли қисимларига (1- кун юзга, бўйинга, 2-кун қорин, бел қисмига, 3-кун оёқ-қўлларга) тошиши; - 38°С гача ҳароратнинг кўтарилиши; - Йўтал ва тумов; - Коньюнктивит; - Умумий интоксикация. Этиология: Қизамиқ қўзғатувчиси ўзида РНК сақловчи Paramyxovirideae оиласига, Morbillivirus турига мансуб вирусдир. Вирус ташқи муҳит таъсирига чидамсиз бўлиб, ташқи муҳит омиллари( қуёш нури, ультрабинафша нурлар, қуритиш, кислород )таъсирида тез ўлади. Кўп вақтдан бери қизамиқ вируси популяцияси бир турли деб ҳисобланган. Бироқ кейинги йилларда баъзи штаммларнинг генетик даражасида фарқи кузатилмоқда, қисман генетик таркибида қизамиқ вирусининг "ёввойи" штаммларида ўзгаришлар аниқланган Эпидемик жараённинг ривожланиш механизми Қизамиқ - типик антропоноз касаллик. Касаллик қўзғатувчиси манбаи клиник белгилар яққол намоён бўлган шаклдаги бемор, эмланмаган беморлар ва https://scientific-jl.com/ 1 4 3 44-son_3-to’plam_May-2025 ISSN: 3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi белгиларсиз шакли ҳам бўлиши мумкин. Вируснинг организмга кириш йўли бўлиб нафас йўллари, кўз коньюктиваси ҳисобланади. Қизамиқнинг яққол клиник кечишида 4 давр фарқланади: яширин (давомийлиги 8-21 кун, ўртача 9-10 кун), катарал (3-4 кун), тошма тошиш (3-4 кун) ва соғайиш даври. Бемор яширин даврнинг охирги 2 куни катарал даврнинг 3-4 куни ва тошма тошишининг 3-4 куни юқумли ҳисобланади. Шундай қилиб, умумий юқумлилик даври 8-10 кунни ташкил этади, бироқ енгил шаклларида юқиш даври камаяди. Қизамиқ вируси аксирганда, йўталганда, кўз ёши орқали ҳаво-томчи йўли билан тарқалади. Вируснинг кам миқдорда ҳам касаллик чақиришини, бемор ажратмаларида қўзғатувчининг кўп бўлишини инобатга оладиган бўлса, бошқа ҳаво-томчи инфекцияларидан фарқли равишда касаллик қўзғатувчи манбадан катта масофада (5-8 м) узоқликда турган одам ҳам касалланиши мумкин. Барча ёшдаги қизамиқ билан оғримаган кишилар қизамиққа мойилдирлар. Касалликдан сўнг турғун умрбод сақланувчи иммунитет қолади. Жуда кўп мамлакатларда ва хусусан бизда ҳам бу касалликка қарши эмлаш ўтказилади. Қизамиқ вируси билан биринчи таъсирланганда, ҳар-хил молекуляр оғирликка эга бўлган антителалар шаклланади. Касаллик бошида IgM, охирида IgG ишлаб чиқарилади. IgM синфига мансуб антитела 1 ой давомида қондан йўқолади, IgG бутун умр сақланади. Бизнинг мамлакатимизда гуморал иммунитетни баҳолаш учун РТГА, РНГА ва ИФА қўлланилади. Қизамиқнинг эпидемиологик назоратида асосий тадбирлар қуйидагилар ҳисобланади: - Эпидемияга қарши чора-тадбирлар оперативлигини ошириш мақсадида "қизамиқ ҳолатлари" стандарт таърифини киритиш лозим; - Эпидемиологик таҳлилнинг қўшимча шаклларини ишлаб чиқиш ва киритиш; - Жамоа иммунитетини баҳолаш мақсадида танланган серологик текширувлар ўтказиш ва унинг коррекцияси бўйича қабул қилинган оператив ечимлар; - Эпидемияга қарши ва профилактик чора-тадбирлар самарадорлигини баҳолаш мезонларини ишлаб чиқиш ва киритиш. Профилактик ва эпидемияга қарши курашиш чора-тадбирлари Қизамиқни батамом йўқотиш соғлиқни сақлашнинг асосий йуналиши бўлганлиги сабабли, унга қарши курашиш чора-тадбирлари ва касалликнинг профилактикаси ўта муҳим вазифа ҳисобланади. Бунинг учун беморларни ўз вақтида аниқлаш ва алоҳидалаш, лаборатория текширувлари ўтказиш, бемор билан мулоқотда бўлганларни аниқлаш, қизамиқ https://scientific-jl.com/ 1 4 4 44-son_3-to’plam_May-2025 ISSN: 3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi билан оғримаган ва вакцинация қилинмаганларни иммунологик ҳимоя қилиш чора-тадбирларини ишлаб чиқиш зарур. Эмлаш календари бир неча марта кўриб чиқилган бўлиб, ҳозирда вакцинация 12 ойликда ва ревакцинация 6 ёшда ўтказилади. Вакцина тери остига 0.5 мл дозада 1 марта юборилади. Болаларни эмлашга қамраб олиш камида 95%ни ташкил қилиши керак Фойдаланилган адабиётлар 1. Т.А.Даминов Инфекционные болезни с детскими инфекциями// «Практика». — 2010. — С.370—377. 2. Афанасьева H.A. Инфекционно—воспалительные заболевания полости рта и глотки // Российский медицинский журнал = Russian medical journal : Двухмес.