OʻSMIRLIK DAVRIDA DVIANT XULQ IJTIMOIY PEDAGOGIK MUOMMO SIFATIDA

Аннотация

Adolescence is one of the most important and complex stages of human life. During this period, personality is formed, social roles are defined and mutual relations are learned. Adolescents are searching for themselves, their place and role in society. During these processes, adolescents face various social and psychological difficulties, which can affect their behavior. Deviant behavior, that is, behavior that deviates from social norms, is one of the most common problems among adolescents. This article provides detailed information about the causes and consequences of deviant behavior and how to prevent and eliminate it by social pedagogues. Key words: deviant behavior, adolescents, behavior, social norms, skills, disagreements, addiction, depression. KIRISH.Dviant xulq o'smirlik davrida ko'plab shakllarda namoyon bo'lishi mumkin. Bunga jinoyatchilik, giyohvandlik, ichkilikbozlik, o'ziga zarar yetkazish, o'zini izolyatsiya qilish va boshqa xavfli xulq-atvorlar kiradi. Ushbu xulq-atvorlar o'smirlarning psixologik, ijtimoiy va jismoniy salomatligiga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Dviant xulqning sabablari ko'p qirralidir. O'smirlar o'zlarini izlayotgan paytda, ular ko'pincha boshqalar bilan solishtiriladi va ijtimoiy talablar va kutishlar bilan to'qnash keladilar. Agar o'smir ijtimoiy normalarga mos kelmasa yoki o'zini qoniqtirmasa, dviant xulq rivojlanishi mumkin. ADABIYOTLAR TAHLILI VA TADQIQOT METODOLOGIYASI Oila muhitining o'smirlarning xulq-atvoriga ta'siri katta ahamiyatga ega. Oila, o'smirlar uchun birinchi ijtimoiy muhit hisoblanadi. Agar oila ichida muammolar bo'lsa, masalan, ota-onalar o'rtasidagi kelishmovchiliklar, ota-onaning e'tiborsizligi yoki haddan tashqari talablar, o'smirlar dviant xulq ko'rsatishga moyil bo'lishlari mumkin. Oila a'zolari o'rtasidagi ijtimoiy aloqalar, o'smirlarning o'zini qanday his qilishiga va ijtimoiy munosabatlarini qanday rivojlantirishiga ta'sir qiladi. Oila ichidagi ijtimoiy qo'llab-quvvatlash, o'smirlarni dviant xulqdan saqlashda muhim rol o'ynaydi. Do'stlik munosabatlari ham o'smirlar xulqiga ta'sir qiladi. O'smirlar do'stlari bilan vaqt o'tkazish orqali o'zlarini ifoda etadilar va ijtimoiy ko'nikmalarini rivojlantiradilar. Agar o'smirlar salbiy ta'sirga ega bo'lgan do'stlar bilan vaqt Выпуск журнала №-21 Часть–1_ Март –2025 4 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT o'tkazsalar, bu ularning dviant xulq ko'rsatishiga olib kelishi mumkin. Do'stlar o'rtasidagi bosim, o'smirlarni giyohvandlik yoki ichkilikbozlik kabi xavfli xulq- atvorlarga jalb qilishda muhim rol o'ynaydi. O'smirlar o'zlarini qabul qilingan his qilish uchun do'stlarining talablariga moslashishga harakat qiladilar, bu esa ularning xulq-atvorini o'zgartirishi mumkin. Dviant xulqning oqibatlari o'smirlar uchun juda jiddiydir. Bunday xulq-atvor o'smirlarning o'z-o'zini baholashiga, o'ziga bo'lgan ishonchiga va kelajakdagi imkoniyatlariga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Dviant xulq ko'rsatgan o'smirlar ko'pincha ijtimoiy izolyatsiya, depressiya va boshqa psixologik muammolarga duch keladilar. Ularning ta'lim olish imkoniyatlari ham cheklanishi mumkin, chunki dviant xulq ko'rsatgan o'smirlar maktabda muammolar bilan duch kelishadi va o'qish jarayonida qiyinchiliklarga uchraydilar. Shu sababli, dviant xulqni oldini olish va bartaraf etish ijtimoiy pedagoglar uchun muhim vazifa hisoblanadi. Ijtimoiy pedagoglar o'smirlar bilan ishlashda dviant xulqni oldini olish uchun bir qator strategiyalarni qo'llashlari mumkin. Birinchi navbatda, o'smirlar bilan mustahkam munosabatlar o'rnatish juda muhimdir. O'smirlar o'zlarini tushunadigan va qo'llab-quvvatlaydigan kattalar bilan muloqot qilishni xohlashadi. Ijtimoiy pedagoglar o'smirlar bilan ochiq va samimiy muloqot o'rnatish orqali ularning muammolarini tushunishga va ularga yordam berishga harakat qilishlari kerak. Bu, o'smirlarning o'zlarini qabul qilingan va qo'llab-quvvatlangan his qilishlariga yordam beradi va dviant xulq ko'rsatish ehtimolini kamaytiradi.[1] MUHOKAMA VA NATIJALAR Shuningdek, ijtimoiy pedagoglar o'smirlar uchun ijtimoiy ko'nikmalarni rivojlantirish dasturlarini tashkil etishlari mumkin. O'smirlar o'zaro munosabatlar, muloqot va muammolarni hal qilish ko'nikmalarini o'rganishlari kerak. Bunday dasturlar o'smirlarning o'zaro munosabatlarini yaxshilashga, ijtimoiy ko'nikmalarini rivojlantirishga va dviant xulq ko'rsatish ehtimolini kamaytirishga yordam beradi. O'smirlar uchun ijtimoiy faoliyatlar va tadbirlar tashkil etish ham muhimdir. Bunday tadbirlar o'smirlarning ijtimoiy aloqalarini kengaytiradi va ijtimoiy normalarga mos keladigan xulq- atvorlarni rivojlantirishga yordam beradi.[2] Выпуск журнала №-21 Часть–1_ Март –2025 5 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT O'smirlar uchun psixologik yordam ham dviant xulqni oldini olishda muhim rol o'ynaydi. O'smirlar o'z muammolarini hal qilishda yordamga muhtoj bo'lishlari mumkin. Psixologik maslahat va yordam, o'smirlarning o'z muammolarini tushunishga va ularni hal qilishga yordam beradi. Ijtimoiy pedagoglar o'smir