DARSNING SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA TA'LIMNING METOD VA VOSITALARI UYG’UNLIGIDAN UNUMLI FOYDALANISH

Аннотация

В данной статье рассматриваются совместимость и преимущества методов и инструментов, используемых в процессе обучения, а также информация и принципы, помогающие в выборе методов. В статье представлена информация о взаимодополняемости образовательных методов и средств для повышения эффективности урока. ANNOTATION: This article discusses the compatibility, advantages and principles of methods and tools used in the teaching process, as well as the methods and tools used to select them. The article provides information on the complementarity of educational methods and tools to increase the effectiveness of the lesson. Kalit so’zlar: metod, traditsion, pragmatik, proyekt, o‘z-o‘zini o‘rganish, Individual yondashuv, klassik va an'anaviy metod, interfaol metodlar, diskussiya, audiovisual. Ключевые слова: метод, традиционный, прагматический, проектный, самостоятельная работа, индивидуальный подход, классический и традиционный метод, интерактивные методы, дискуссия, аудиовизуальный. Keywords: method, traditional, pragmatic, project, self-study, Individual Выпуск журнала №-20 Часть–5_ Февраль –2025 3 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT approach, classical and traditional methods, interactive methods, discussion, audiovisual. “Metod” — yunoncha “metodos” – “yo‘l” degan so‘zdan paydo bo‘lib, u, tadqiq qilish ma'nosini anglatadi. Ta'lim metodi ta'lim jarayonida o‘qituvchi va o‘quvchilarning aniq maqsadga erishishiga qaratilgan birgalikdagi faoliyatdir. Pedagogik metodlar — o‘qitish va o‘rganish jarayonida o‘quvchilarga bilim berish va ularni rivojlantirishda qo‘llaniladigan turli usul va vositalar. Ular o‘quvchilarning ehtiyojlariga, o‘qitish maqsadlariga va sharoitlariga qarab farqlanadi. Metodlar va usullarni tanlash o‘qituvchi darsda hal qilishi mo‘ljallangan masalaga bog‘liq bo‘ladi. Chunonchi, yangi materialni bayon etishda bir xil metodlar qo’llansa, uni mustahkamlashda ikkinchi va mavzuni umumlashtirishda yana boshqa xil metodlar qo’llanadi. Darsning turli bosqichlarida puxta o‘ylash va samarali usullar hamda metodlarni tanlash juda muhimdir. Buning uchun pedagogik metodlarni afzallik va kamchilik tomonlarini o’rganish zarur. Quyida ba’zi metodlarni xususiyatlarini yoritdim: 1. An’anaviy (traditsion) metod: O‘qituvchi asosiy bilim manbai bo‘lib, u darsni tushuntiradi, talabalar esa tinglab, yozib olishadi. Afzalliklari: O‘qituvchi to‘liq nazoratda bo‘ladi, o‘quvchilarga tushunish uchun aniq va izchil ma’lumotlar taqdim etiladi. Kamchiliklari: O‘quvchilar passiv bo‘lishi mumkin, shaxsiy yondashuvlar cheklangan bo‘ladi. 2. Interaktiv metod: O‘quvchilar o‘qituvchi bilan hamkorlikda darsni o‘tadilar, guruhlarda muhokama qilishadi va amaliy mashqlarni bajaradilar. Afzalliklari: O‘quvchilarning faol ishtiroki, kommunikatsiya va tanqidiy fikrlashni rivojlantiradi. Kamchiliklari: Dars vaqtida o‘quvchilarning o‘zi ham boshqariladigan bo‘lishi kerak, bu esa o‘qituvchidan ko‘proq resurs talab qiladi. 3. Pragmatik metod: O‘qitish jarayonida amaliy misollar va real hayot vaziyatlaridan foydalaniladi. Выпуск журнала №-20 Часть–5_ Февраль –2025 4 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Afzalliklari: O‘quvchilarni amaliy ko‘nikmalar bilan ta’minlaydi va bilimni real hayotga qo‘llashni o‘rgatadi. Kamchiliklari: Ba’zan nazariy bilimlar etarlicha taqdim etilmaydi, bu esa asosiy tushunchalarning shakllanishiga to‘sqinlik qilishi mumkin. 4. Proyekt metodlari: O‘quvchilar turli loyiha yoki vazifalar asosida ishlaydi, o‘z bilim va ko‘nikmalarini amalda qo‘llaydi. Afzalliklari: O‘quvchilarning ijodkorligini va mas'uliyatini oshiradi, guruhda ishlash qobiliyatini rivojlantiradi. Kamchiliklari: Resurslarga katta ehtiyoj bor, ba’zan o‘quvchilar o‘rtasida tenglik yo‘qolishi mumkin. 5. O‘z-o‘zini o‘rganish metodlari (avtonom) metodlar: O‘quvchilar mustaqil ravishda dars materiallarini o‘rganadilar, bu metod o‘z-o‘zini o‘rganish va muammo yechishni rivojlantirishga qaratilgan. Afzalliklari: O‘quvchilarning mustaqil fikrlash qobiliyatini oshiradi va o‘rganish jarayonida ko‘proq erkinlik beradi. Kamchiliklari: Ba’zan o‘quvchilar noto‘g‘ri yoki yetarli darajada samarali o‘rganmasliklari mumkin. 6. Individual yondashuv: O‘quvchilarning individual ehtiyojlariga mos ravishda o‘qitish. Har bir o‘quvchining o‘ziga xos rivojlanishiga qarab metodlar tanlanadi. Afzalliklari: O‘quvchilarni o‘z ehtiyojlari va qobiliyatlariga mos ravishda rivojlantirishga imkon beradi. Kamchiliklari: Ko‘p vaqt va resurs talab qiladi, chunki har bir o‘quvchiga alohida e’tibor qaratish kerak. Darsning samaradorligini oshirishda ta'lim metodlari va vositalarining uyg‘unligidan unumli foydalanish o‘quvchilarning ta'lim jarayoniga faol ishtirok etishiga, bilimlarni samarali o'zlashtirishiga va ularni hayotga tadbiq etishiga yordam beradi. Darsda metod va vositalarning uyg‘un ishlatilishi nafaqat o'quvchilarning diqqatini jalb etadi, balki ular o'zlashtirgan bilimlarni uzoq muddatli saqlashni Выпуск журнала №-20 Часть–5_ Февраль –2025 5 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT ta'minlaydi. Quyida