Вопросы эффективного использования производственных мощностей текстильных предприятий Узбекистана

Аннотация

The article examines the factors influencing the effective use of production capacities in the development of textile enterprises of the Republic of Uzbekistan, based on the study of foreign experience, recommendations are offered on increasing the efficiency of using production capacities at textile enterprises. Калит сўзлар: саноат, пахта толаси, тўқимачилик корхоналари, ишлаб чиқариш қувватлари, енгил саноат, омиллар, дастгоҳлар. Кириш Юртимиз ижтимоий-иқтисодий тараққиётида қўлга киритилаётган юксак натижалар, энг аввало, янгидан-янги замонавий тармоқ ва ишлаб чиқариш қувватларининг йўлга қўйилиши, бунинг таъсирида мамлакатимиз иқтисодий салоҳиятининг сезиларли даражада ортиб бораётгани, яратилаетган маҳсулот ҳамда кўрсатилаётган хизмат турларининг кўпайиб, сифатининг тубдан яхшиланиб боришини таъминламоқда. Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.Мирзиёевнинг «Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича ҳаракатлар стратегияси тўғрисида»ги [1] фармонининг чиқарилиши бу борада барча жабҳаларда бажарилиши ва амалга оширилиши лозим бўлган вазифаларни белгиланишида муҳим аҳамият касб этмоқда. Ушбу Ҳаракатлар стратегиясига кўра: -қабул қилинган ўрта муддатли дастурлар асосида макроиқтисодий мувозанатни сақлаш, таркибий ва институционал ўзгартиришларни чуқурлаштириш ҳисобига ялпи ички маҳсулотнинг юқори ўсиш суръатларини таъминлаш; № 5, 2017 www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 5, сентябрь-октябрь, 2017 йил - миллий иқтисодиётнинг мутаносиблиги ва барқарорлигини таъминлаш, унинг таркибида саноат, хизматлар кўрсатиш соҳаси, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик улушини кўпайтириш; - саноатни юқори технологияли қайта ишлаш тармоқларини, энг аввало, маҳаллий хомашё ресурсларини чуқур қайта ишлаш асосида юқори қўшимча қийматли тайёр маҳсулот ишлаб чиқариш бўйича жадал ривожлантиришга қаратилган сифат жиҳатидан янги босқичга ўтказиш орқали янада модернизация ва диверсификация қилиш; - иқтисодиёт тармоқлари учун самарали рақобатбардош муҳитни шакллантириш ҳамда маҳсулотлар ва хизматлар кўрсатиш бозорларида монополияни босқичма босқич камайтириш; - принципиал жиҳатдан янги маҳсулот ва технологиялар турларини чиқаришни ўзлаштириш, бунга асосан ички ва ташқи бозорларда миллий товарларнинг рақобатбардошлигини таъминлаш каби вазифалар белгилаб берилган. Мамлакат иқтисодиётини изчил ривожлантириб бориш ва рақобатбардошлигини ошириш шароитида енгил саноат миллий иқтисодиётнинг жадал ривожланаётган тармоқларидан бири ҳисобланади. Мустақиллик йилларидан бошлаб, мазкур тармоққа алоҳида эътибор қаратилаётганлиги туфайли Ўзбекистон нафақат пахта хомашёси етиштирувчи, балки уни қайта ишлаш салоҳияти юксалиб бораётган давлатлар қаторидан жой олди. Енгил саноат Ўзбекистон учун анъанавий равишда аҳоли бандлигининг юқори даражасини таъминловчи, иқтисодий ўсиш ва давлат бюджетига ҳисса қўшувчи етакчи тармоқ бўлиб келган. Бунга сабаб эса, биринчидан, тўқимачилик саноатининг Ўзбекистон иқтисодиётида тутган анъанавий юқори роли тармоқнинг ривожи учун зарур бўлган маҳалий хомашёнинг мавжудлиги, иккинчидан малакали ва арзон ишчи кучининг етарлилиги, учинчидан сарфланадиган энергиянинг арзонлигидир [2]. Эндиги мақсад эса, ушбу имкониятлардан тўлиқ ва самарали фойдаланган ҳолда ишлаб чиқариш қувватларини самарадорлигини оширишдан иборат. Бу эса ўз навбатида соҳага оид илмий изланишларни олиб боришни тақозо этади. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Иқтисодиетни ривожлантириш, уни жаҳон иқтисодиётига интергаллашувини таъминлашда ишлаб чиқаришни ташкил этиш қўплаб хорижий ва маҳаллий олимларнинг тадқиқотларида ўз аксини топган. Жумладан, ишлаб чиқариш ресурсларини бошқариш назарияси бўйича асосий методологик қарашлар А.Смит, Дж.Ст.Миль, К.Менчер, Д.Норта ва А.Маршалларнинг классик ишларида шаклланган. Шунингек, ишлаб чиқариш фондлари назарияси бўйича масалаларни хорижий иқтисодчи олимлардан Е.Адам, Р.Вильд, X.Довенкорг, К.Менар, Б.Рендег, В.Дж.Стивенсон ва Р.Чейзларнинг илмий асарларида, корхоналарда ишлаб чиқариш қувватларини бошқариш ва ишлаб чиқаришни бошқаришнинг назарий асослари ва хусусиятлари борасида МДҲ олимларидан Г.А.Александров [3], П.Г.Бунич [4], В.А.Водянов [5], Н.Л.Зайцев [6], И.М.Петрович [7] ва Р.А. Фатхутдиновлар[8] № 5, 2017 www.iqtisodiyot.uz 2 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 5, сентябрь-октябрь, 2017 йил тадқиқотлар олиб борган. Тўқимачилик корхоналарининг ташкилий-иқтисодий муаммолари В.Н.Привалов [9] ва Ю.В.Забайкинларнинг [10] томонидан илмий ишларида тадқиқ этилган. Лекин хориж тажрибасини шунчаки тўғридан-тўғри кўчириб қўллаб бўлмайди, уни атрофлича таҳлил қилиб мамлакатимизнинг ўзига хос хусусиятларини инобатга олиб янги стратегиялар ишлаб чиқилиши лозим. Ўзбекистонда саноат корхоналари ишлаб чиқаришни бошқаришнинг назарий жиҳатлари, уларни муносабатлари ва ташкил этиш хусусиятлари маҳаллий иқтисодчи олимлардан: И.И.Искандаров [11] ва С.С.Ғуломовлар [12] М.Болтабаев [13] ва Н.М.Махмудовларнинг [14] илмий ишларида ҳам тадқиқ этилга