QISHLOQ XOʻJALIGI VA ISHLAB CHIQARISHDA SALAM VA ISTISNA MEXANIZMLARINING QOʻLLANISHI

Аннотация

В данной статье анализируется сущность таких инструментов исламского финансирования, как договоры Салам и Истисна, их основные принципы и опыт применения в международной практике. В частности, рассматриваются перспективы и практические возможности использования этих https://scientific-jl.com/ 3 7 44-son_2-to’plam_May-2025 ISSN: 3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi финансовых инструментов в сельском хозяйстве и производственном секторе Узбекистана. В статье исследуются правовые, институциональные и экономические аспекты внедрения этих механизмов в условиях Узбекистана, а также предлагаются пути устранения существующих препятствий. На основе международного опыта, особенно на примере стран с развитой исламской финансовой системой, приводятся рекомендации по модели пилотного применения этих финансовых инструментов в малых фермерских хозяйствах Самаркандской области. В результате исследования делается вывод о том, что использование данных инструментов способствует расширению финансовой инклюзии и развитию системы исламского (халял) финансирования. Ключевые слова: договор Салам, договор Истисна, исламское финансирование, сельское хозяйство, производство, халяльное финансирование (или халяльная финансовая система), альтернативные финансовые инструменты, экономика Узбекистана, фермерские хозяйства, международный опыт, финансовая инклюзия. APPLICATION OF SALAM AND ISTISNA MECHANISMS IN AGRICULTURE AND MANUFACTURING Muhammadiev Avazbek Arslon ogli Masterʻs student at the Academy of Banking and Finance of the Republic of Uzbekistan Phone: +99897 378 41 49 E-mail: avazbek0770@mail.ru Annotation: This article analyzes the essence of Islamic financing instruments such as Salam and Istisna contracts, their core principles, and the experience of their application in international practice. In particular, it examines the prospects and practical opportunities for using these financial tools in the agricultural and manufacturing sectors of Uzbekistan. The article explores the legal, institutional, and economic aspects of implementing these mechanisms in the context of Uzbekistan and proposes ways to overcome existing obstacles. Based on international experience, especially examples from countries with well-developed Islamic finance systems, the article provides recommendations for a pilot model of applying these financial tools in small-scale farming enterprises in the Samarkand region. https://scientific-jl.com/ 3 8 44-son_2-to’plam_May-2025 ISSN: 3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi The study concludes that the use of these instruments contributes to the expansion of financial inclusion and the development of the Islamic (halal) financial system. Keywords: Salam contract, Istisna contract, Islamic finance, agriculture, manufacturing, halal financing (or halal financial system), alternative financial instruments, Uzbekistanʻs economy, farming enterprises, international experience, financial inclusion. I.Kirish (Introduction) Soʻnggi yillarda globallashuv va iqtisodiy integratsiya jarayonlarida har bir mamlakat oʻzining moliyalashtirish tizimini modernizatsiya qilish va ishlab chiqarish sektorini yanada rivojlantirish maqsadida yangi, samarali moliyalashtirish mexanizmlarini qidirmoqda. Ushbu mexanizmlar orasida, ayniqsa, islomiy moliyalashtirish tizimi diqqatga sazovor boʻlib, u oʻzining prinsiplari va ishlash tartibi bilan anʼanaviy moliyalashtirish usullaridan farq qiladi. Salam va Istisna shartnomalari — bu ishlab chiqarish va qishloq xoʻjaligida turli muammolarni hal qilish uchun ishlatiladigan moliyaviy vositalardan biridir. Ushbu shartnomalarning asosiy maqsadi — ishlab chiqarishning turli bosqichlarida rizqlarni kamaytirish va qishloq xoʻjaligida, xususan, fermer xoʻjaliklarida samarali moliyalashtirish imkoniyatlarini yaratishdir. Salam va Istisna mexanizmlarining mamlakatimiz iqtisodiyotida, ayniqsa, qishloq xoʻjaligi va ishlab chiqarish sohalarida qoʻllanishi oʻzining aniq istiqbollari va imkoniyatlari bilan ajralib turadi. Ushbu maqolada, mazkur moliyaviy vositalarning ishlab chiqarish va qishloq xoʻjaligi sohasidagi qoʻllanilishiga, ularning iqtisodiy samaradorligiga hamda xalqaro tajribaga asoslangan tavsiyalarga eʼtibor qaratiladi. Maqsadi — bu mexanizmlarning Oʻzbekistondagi qishloq xoʻjaligi va ishlab chiqarish sohalaridagi amaliyotga integratsiyalashish imkoniyatlarini oʻrganish va ularni kengaytirishga qaratilgan takliflar berishdan iboratdir. Global iqtisodiy inqilob va yangi moliyaviy mexanizmlarni joriy etish jarayonlarida har bir davlat oʻzining iqtisodiy barqarorligi va moliyalashtirish tizimini mustahkamlashga harakat qilmoqda. Bu jarayonda, ayniqsa, islomiy moliyalashtirish tizimi muhim oʻrin tutadi. Islam moliyalashtirishi nafaqat moliyaviy operatsiyalarda, balki ijtimoiy va iqtisodiy barqarorlikni taʼminlashda ham muhim rol oʻynaydi. Islamiy moliyalashtirishning eng ommalashgan va koʻp qoʻllaniladigan mexanizmi boʻlgan Salam va Istisna shartnomalari, oʻzining foydalanishdagi