INGLIZ TILINI O‘QITISHDA INKLUZIV YONDASHUV

Аннотация

Ushbu maqolada inkluziv ta’limning ahamiyati va uning zamonaviy ta’lim tizimidagi o‘rni tahlil qilinadi. Ta’lim huquqi har bir inson uchun ochiq ekani ta’kidlanib, inkluziv yondashuvning nogiron va maxsus ehtiyojga ega bolalar uchun qanday imkoniyatlar yaratishi ochib beriladi. Inkluziv ta’lim yondashuvining tarixi, uning rivojlanishi va joriy zamonaviy metodologiyalar haqida so‘z yuritiladi. Maqolada shuningdek, jismoniy nogiron o‘quvchilar uchun chet tillarini o‘rganishdagi qiyinchiliklarni va o‘qituvchilarning muammoni qanday hal etish kerakligi haqida tavsiyalar beriladi. O‘qituvchilarga taqdim etilgan strategiyalar orqali har bir o‘quvchining ehtiyojlarini ko‘zda tutuvchi differensiyatsiya va guruh faoliyatlari kabi metodlar orqali o‘qitish jarayonini takomillashtirishga e’tibor qaratiladi. Kalit so‘zlar: Inkluziv yondashuv, inkluziv ta’lim, muammoni tushunish, differensiatsiya, strategiyalar. Kirish: Hozirgi zamonaviy ta’lim tizimida har bir inson bilim olish huquqiga ega. Inkluziv ta’lim esa bu yo‘nalishda eng muhim yondashuvlardan biri hisoblanadi. Bu ta’lim modeli barcha bolalarga, jumladan, nogironligi bor yoki maxsus ehtiyojga ega o‘quvchilarga ham, umumiy ta’lim muassasalarida bilim olish imkonini yaratadi. Inkluziv ta’lim nafaqat nogironligi bo‘lgan bolalar uchun, balki butun jamiyat uchun foydalidir, chunki bu yondashuv ijtimoiy tenglik, birdamlik va hurmat muhitini shakllantirishga yordam beradi. Shuningdek, bu barcha bolalarni bir xil sharoitda o‘qitish, ularga moslashuvchan ta’lim usullari orqali individual ehtiyojlariga qarab Выпуск журнала №-22 Часть–2_ Март –2025 52 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT bilim berish jarayonidir. Ushbu ta’lim modeli nogiron bolalar, ijtimoiy jihatdan himoyaga muhtoj bo‘lgan bolalar va o‘ziga xos o‘quv ehtiyojlari bor bolalarni jamiyatning ajralmas qismi sifatida ko‘rish va ularga to‘liq rivojlanish imkonini berishni maqsad qiladi. Asosiy qism. Inkluziv yondashuv tarixi o‘qitishda va ta’lim tizimida muhim o‘zgarishlarni ko‘rsatadi. Bu yondashuv, o‘zining xalqaro va madaniy kontekstlariga qarab, bir necha bosqichlardan o‘tgan. XX asrning o‘rtalariga qadar ta’limda inkluziv yondashuv deyarli mavjud emas edi. O‘ziga xos ehtiyojlari bo‘lgan bolalar odatda alohida maktablarda ta’lim olishardi. Inkluziv yondashuvning dastlabki muhim qadamlaridan biri, 1975 yilda AQShda qabul qilingan “Individual with Disabilities Education Act” (IDEA) qonunidir. Bu qonun har bir bolaning o‘z ehtiyojlariga ko‘ra ta’lim olish huquqini tan oldi. 1980–1990-yillarda inkluziv ta’lim uchun yangi metodlar va dasturlar rivojlandi. BMTning “Yevropa ta’limi uchun umumiy qoidalar” takliflari ham inkluziv yondashuvni rivojlantirishga yordam berdi. 2000-yillarda Global miqyosda inkluziv ta’lim harakatlari kuchayib, bir qator xalqaro tashkilotlar bu masalaga e’tibor qaratdi. Bugungi kunda inkluziv yondashuv turli mamlakatlarda tarqatilmoqda. O‘qituvchilar va ta’lim mutaxassislari har bir talabaga individual yondashuvni ta’minlashga intilmoqda. Inkluziv yondashuvning tarixi, ta’lim tizimining rivojlanishi va ijtimoiy madaniyatdagi o‘zgarishlarga bog‘liq. U nafaqat alohida guruhlardagi talabalarni, balki jamiyatning barcha a’zolarini ta’lim jarayoniga jalb qilish orqali yanada barqaror va adolatli jamiyatni yaratishga yordam beradi. Nogironligi tufayli nutqida qiynalayotgan jismoniy nogiron o‘quvchilarga chet tilini o‘rganish nogiron bo‘lmagan tengdoshlariga qaraganda qiyinroq bo‘lishi mumkin. Binobarin, oʻqituvchilar ingliz tili darslarida jismoniy imkoniyati cheklangan oʻquvchilarni qoʻllab-quvvatlash uchun turli amaliyotlarni kashf etishlari va amalga oshirishlari va barcha talabalar ushbu amaliyotlardan foyda olishlariga ishonch hosil qilishlari kerak. Выпуск журнала №-22 Часть–2_ Март –2025 53 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Ingliz tilini o‘rgatishda inkluziv yondashuvning dolzarbligi bir necha muhim omillarga bog‘liq. Ushbu yondashuvning maqsadi har bir talabani, uning qobiliyatlari va ehtiyojlariga ko‘ra ta’lim jarayoniga jalb qilishdir. Muammoni tushunish 1. Har xil qobiliyatlar: Talabalarning o‘zaro farqliliklarini hisobga olish muhimdir. Har bir talaba boshqacha o‘rgana oladi, shuning uchun o‘qituvchi turli metodlarni qo‘llash orqali har kimga mos keladigan sharoit yaratishi kerak. 2. Ta’lim jarayonida qatnashish: Inkluziv yondashuv talabalarni faol qatnashishga undaydi. Ular o‘z fikrlarini bildirishlari, savollar berishlari va o‘zaro muhokama qilishlari mumkin, bu esa o‘rganish jarayonini boyitadi. Foydali strategiyalar 1. Differensiatsiya: O‘qituvchi har bir talabaning ehtiyojlarini hisobga olib, darslarni har xil darajada tashkil etishi kerak. Bu, masalan, murakkablik darajasini o‘zgartirish yoki qo‘shimcha resurslar taqdim etishni o‘z ichiga oladi. 2. Guruhlarning o‘zaro ishlashi: Talabalarni turli guruhlarga bo‘lish va o‘zaro ishlashlarini ta’minlash orqali bilim almashinuvi, tajriba va strategiyalarini o‘rganish imkonini beradi. 3. Texnologiyalardan foydalanish: Zamonaviy texnologiya