MAKTABGACHA TA’LIMDA MUSIQIY JARAYONLARNI TASHKIL ETISH METODLARI

Аннотация

This article discusses the methods of organizing musical processes in preschool education. The fact that music is such an art form that unites people through their experiences and emotional feelings means that it becomes a means of communication between them. It is said that the fact that music created by one Выпуск журнала №-22 Часть–2_ Март –2025 115 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT composer can evoke various experiences in the hearts of other people can be called a miracle. Keywords: Music, art, knowledge, skills, abilities, technology, terms, aesthetics, taste, ability. Mamlakatimizda maktabgacha ta’lim yo’nalishlariga alohida urg’u berilmoqda.Kundan kunda yangi maktabgacha ta’lim muassasalari barpo etilib,musiqiy tarbiyaning estetik ahamiyatini va musiqaviy tarbiyalarni oshirishmoqda.O’zbekiston Davlat Prezidenti Shavkat Mirziyoyev ham:”Yoshlar va bolalarga e’tibor va amaliy g’amxo’rlik ko’rsatish,ularni jismoniy va mq’naviy barkamol etib tarbiyalashga alohida ahamiyat qaratmoqdamiz.Bolalarni kichik yoshdan boshlab rivojlantirish bilan kelajakda ularning o’zligini bilishiga mustahkam zamin yaratayapmiz.Zero, bu ezgu maqsadimiz yo’lida sarflangan investitsiyalar ertaga bir necha barobar ortig’i bilan qaytishiga shubha yo’q”,-deya aytgan edilar. Maktabgacha ta’lim tashkilotlariga bolalarga musiqiy savodlarini balki,jismoniy madaniyatlarini oshirish ham shu jumladandir.Har kuni ertalab bolalarga badan tarbiyalar qildirish bilan ularni chiniqtirish lozimdir. Biz bolalarni musiqiy jarayonni tashkil etish metodlari haqida aytsak,ularga musiqa tinglash va kuylashga o’rgatish metodlari ham kiradi.Musiqa san’atiga qatnashish usullari asarlarning mazmuni va harakteri,ularning qanday ijro etilishiga ko’ra bilishimiz mumkin.Xor ijro qilyaptimi yoki solist ijrosi bo’lyaptimi jonli ijro qilinmoqdami yoki fanogramma qilinmoqdami-bularning barchasi tinglashga o’rgatish metodlarida namoyon bo’ladi.Bolalarga tinglashga o’rgatishga musiqiy asboblar ham juda ma’quldir.Sababi ular musiqiy asboblarga juda qiziqadilar va mana shu qiziqishlar ham ularning musiqiy savodlarini oshirishga yordam beradi. Kuylashga o’rgartish metodlari esa:barcha repertuarni o’rganib borishga muvofiq murakkablashib boradi.Ashulachilik ovozi,musiqa qobiliyatini o’stirish,maktabda notalar bilan kuylashni muvaffaqiyatli o’rganishga imkon beradi.Bolalar ashulani o’rganar ekanlar,musiqa,uning mazmuni,kuyining tempi,harakteri,dinamikasi haqida barcha ma’lumotlarga ega bo’ladilar. Выпуск журнала №-22 Часть–2_ Март –2025 116 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Mashg’ulotlarda vokal mashqlar 2-4 daqiqagina davom etadi,biroq ularni sistemali tarzda takrorlash tovushning to’g’riga shakllanishiga hamda ovozning tiniq chiqishiga yordam beradi. Kichik yoshdagi bolalarda musiqa tinglash(3-4 yosh):qo’shiq,raqs va marsh janrlari haqida tasavvur uyg’otish va ularni mazmunan tushuntirish joizdir. O’rta yoshdagi bolalarda musiqa tinglash(4-5 yosh):ular tinglayotgan asarining mazmuni va harakterini ajrata olish va asar haqida o’z taassurotlarini baham ko’rishadi. Katta yoshdagi bolalarda(5-6 yosh) musiqa tinglash: musiqa asarining kayfiyati,harakterini mustaqil farqlash va undan olgan xulosalarini baham ko’rish.Vokal va cholg’u asarlaridan bahramand qilish va ushbu janrlar haqida tushuncha hosil qilib,ularni farqlashdir. Maktabga tayyorlov yoshdagi bolalarda(6-7 yosh) musiqa tinglash: musiqa asarining mazmunini tushunish,kirish qismi,band naqorat qismi,hamda xotimasini farqlashga o’rgatish.Ichki dunyosini boyitish uchun yordam beradi.Undan tashqari estetik didni shakllantiradi.O’zbek mumtoz va zamonaviy shuningdek,jahon mumtoz musiqasi na’munalaridan bolalarni bahramand qilish. Maktabgacha ta’lim muassasalarida bayram ertaliklari. Bolalarning bog’chadagi o’tkazayotgan vaqtlarini esda qolarli, bolalarning kayfiyatinu ko’tarish,bayramona madaniyatini shakllantirish va bolalarni xursand qilish maqsadida bayram ertaliklari o’tkaziladi. Har bir guruhlar uchun bayram ertaliklari mavjud. Bulardan,kichik guruhlarda o’z yoshlariga munosib holda”Mustaqillik bayrami”, “Oltin kuz”, “Yangi yil bayrami”, “8-mart Xotin-qizlar bayrami”, hamda “Navro’z bayrami”; O’rta guruhlarda ham, Mustaqillik bayrami”, “Oltin kuz”, “Yangi yil bayrami”, “8-mart Xotin-qizlar bayrami”, hamda “Navro’z bayrami”; Katta guruhlarda,”Mustaqillik bayrami”, “1-oktabr ustoz va murabbiylar kuni”, “Oltin kuz”, “Ona tilim”, 18-noyabr O’zbekiston Respublikasi Davlat bayrog’i qabul qilingan kun, 8-dekabr O’zbekiston Respublikasi Davlat Konstitutsiyasi qabul qilingan kun,10-dekabr O’zbekiston Respublikasi Davlat Madhiyasi qabul qilingan kun,”Yangi yil bayrami”,”Vatan himoyachilar kuni”, “8-mart Xotin-qizlar bayrami”, Выпуск журнала №-22 Часть–2_ Март –2025 117 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT hamda “Navro’z bayrami”, “Xotira va qadrlash kuni”; Tayyorlov guruhlarida ham ,”Mustaqillik bayrami”, “1-oktabr ustoz va murabbiylar kuni”, “Oltin kuz”, “Ona tilim”, 18-noyabr O’zbekiston Respublikasi Davlat bayrog’i qabul qilinga