OʻZBEKISTONDA CHET TILLARNI OʻQITISHDAGI ZAMONAVIY YONDASHUVLAR VA METODLAR

Аннотация

Ushbu maqolada Oʻzbekistonda chet tillarni oʻqitish sohasida joriy etilayotgan zamonaviy metodlar va yondashuvlar haqida batafsil tahlil berilgan. An’anaviy metodlarning kamchiliklari va zamonaviy yondashuvlarning ustunliklari ko‘rsatilib, sunʼiy intellekt, raqamli texnologiyalar, virtual va kengaytirilgan reallik vositalarining til oʻrgatishdagi o‘rni yoritilgan. Mavjud muammolar va kelajakda rivojlantirish mumkin bo‘lgan imkoniyatlar ham ko‘rib chiqilgan. Kalit so‘zlar: chet tillarni o‘qitish, zamonaviy metodlar, raqamli taʼlim, sunʼiy intellekt, virtual reallik. Annotation: This article provides a detailed analysis of modern methods and approaches to foreign language teaching in Uzbekistan. It highlights the shortcomings of traditional methods and the advantages of modern approaches, emphasizing the role of artificial intelligence, digital technologies, and virtual reality in language learning. Existing problems and prospects for future development are also discussed. Keywords: foreign language teaching, modern methods, digital learning, artificial intelligence, virtual reality. Bugungi globallashuv davrida chet tillarni bilish shaxsiy rivojlanish va kasbiy muvaffaqiyat uchun zaruriy omilga aylangan. Oʻzbekistonda ham chet tillarni oʻrganish va oʻrgatish masalasiga davlat darajasida katta e’tibor qaratilmoqda. 2012- yil 10-dekabrda qabul qilingan “Chet tillarni o‘rganishni ommalashtirish” to‘g‘risidagi qaror bu borada tub burilish yasadi. Buning natijasida barcha bosqichlardagi taʼlim muassasalarida chet tillarni o‘qitish tizimi takomillashtirildi va yangi metodlar joriy qilindi. Ushbu maqolada Oʻzbekistonda chet tillarni oʻrgatishda qoʻllanilayotgan zamonaviy yondashuvlar va metodlar tahlil qilinadi. 1. An’anaviy va zamonaviy metodlarning taqqoslanishi An’anaviy metodlar, odatda, grammatik-oqituv uslubiga tayanadi. Talabalar ko‘proq grammatik qoidalarni yodlaydi, lug‘at boyligini oshirishga va tarjima qilishga e’tibor qaratiladi. Ammo zamonaviy metodlar, xususan kommunikativ til o‘rgatish yondashuvi (CLT), tilni amaliyotda qo‘llashga qaratiladi. Til bilimining faol kompetensiyaga aylanishi zamonaviy yondashuvlarning asosiy maqsadi hisoblanadi. 2. Kommunikativ til o‘rgatish (CLT) https://scientific-jl.com/ 2 0 2 44-son_1-to’plam_May-2025 ISSN: 3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi Kommunikativ metod o‘quvchilarga nutq faoliyatini rivojlantirish imkonini beradi. Dars jarayonida rolli o‘yinlar, suhbatlar, muhokamalar va boshqa amaliy mashg‘ulotlar qo‘llaniladi. Bu uslub talabaning mustaqil fikr bildirish va muloqot qilish qobiliyatini kuchaytiradi. 3. Vazifaga asoslangan til o‘rgatish (TBLT) Task-Based Language Teaching (TBLT) metodida darslar real hayotdagi vazifalarga asoslanadi. Masalan, rejalashtirish, xarid qilish, yo‘l tarifini tushuntirish kabi topshiriqlar orqali o‘quvchilar amaliy ko‘nikmalarni rivojlantiradi. Bu metod motivatsiyani oshiradi va tilni tabiiy ravishda o‘rganishga imkon yaratadi. 4. Raqamli taʼlim va onlayn platformalar Bugungi raqamli asrda o‘qitish jarayoni onlayn platformalarsiz tasavvur qilib bo‘lmaydi. Google Classroom, Moodle, Zoom kabi vositalar yordamida interaktiv, moslashuvchan va qamrovli taʼlim muhitlari yaratilmoqda. Shuningdek, video darsliklar, audiokitoblar va mobil ilovalar taʼlim jarayonini yanada samarali qiladi. 5. Sunʼiy intellekt vositalari orqali taʼlim Sunʼiy intellekt (SI) asosidagi platformalar til o‘rganishda individual yondashuvni taʼminlaydi. Grammarly, ChatGPT, Elsa Speak kabi vositalar o‘quvchilarning xatolarini tahlil qiladi va shaxsiy tavsiyalar beradi. SI yordamida adaptiv o‘rganish imkoniyati yaratiladi, bu esa o‘quvchilarning ehtiyojlariga moslashuvchan tarzda ta’lim berish imkonini beradi. 6. Virtual va kengaytirilgan reallik texnologiyalari VR va AR texnologiyalari yordamida o‘quvchilar tilni haqiqiy vaziyatlarda qo‘llash imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Masalan, virtual safarga chiqish, do‘konda xarid qilish yoki aeroportda muloqot qilish kabi tajriba olish imkoniyati. Bu texnologiyalar darslarni jonlantiradi va o‘rganishga bo‘lgan qiziqishni oshiradi. 7. O‘zbekiston tajribasi va statistika So‘nggi yillarda O‘zbekiston ta’lim tizimida chet tillarni o‘qitishda sifatli o‘zgarishlar yuz berdi. 2023-yilda ta’lim muassasalarida ingliz tilini o‘qitish uchun 6000 dan ortiq malakali o‘qituvchilar jalb qilindi. IELTS va boshqa xalqaro testlar uchun o‘quv markazlari soni 1,5 barobarga oshdi. “Speak English” milliy dasturi orqali minglab talabalar o‘z til ko‘nikmalarini yaxshiladi. 8. Chet el tajribasi bilan taqqoslash Buyuk Britaniya, Kanada, Janubiy Koreya kabi mamlakatlarda CLIL (Content and Language Integrated Learning) metodikasi keng qo‘llaniladi. Bu metod fanni til orqali o‘rgatishga asoslangan. O‘zbekistonda ham CLIL metodini bosqichma-bosqich joriy etish rejalashtirilmoqda, bu esa o‘quvchilarning ko‘p tilli kompetensiyasini rivojlantirishga xizmat qiladi. 9. Kelajak istiqbollari va takliflar https://scientific-jl.com/ 2 0 3 44-son_1-to’plam