AVTOBUSLARNING XAVSIZ HARAKATLANISHI UCHUN O‘TKAZILGAN TADQIQOTLAR VA TAVSIYALAR

Аннотация

P: Today, in the development of public transport schedules, the task of ensuring the regularity of bus traffic before the dispatchers is of particular importance. One of the most pressing issues today is the radical development of public transport infrastructure, improving the quality of service in providing reliable services to passengers. The scientific approach to this issue requires the development of a schedule of buses and the analysis of regularity indicators. Выпуск журнала №-22 Часть–1_ Март –2025 212 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Keywords: Passenger, regularity, public transport, timetable, weather indicators, dispatching work. АННОТАЦИЯ Сегодня задача обеспечения регулярности автобусного движения имеет особое значение для диспетчеров при разработке расписаний городского общественного транспорта. Одним из наиболее актуальных вопросов на сегодняшний день является коренное развитие инфраструктуры общественного транспорта и повышение качества обслуживания при надежном обслуживании пассажиров. Научный подход к этому вопросу требует разработки расписания движения автобусов и анализа регулярности. Ключевые слова: Пассажир, регулярность, общественный транспорт, график движения, погодные показатели, диспетчеризация. Harakatning muntazamligi yo‘lovchi tashish bilan shug‘ullanuvchi transport faoliyatining yeng muhim sifat ko‘rsatkichidir. Agar marshrutdagi avtobuslar jadvalga muvofiq reysga chiqsa va reys davomida belgilangan harakat grafigi bo‘yicha xizmat ko‘rsatsa, yo‘nalish bo‘yicha ishonchli harakatlanishi ta’minlansa, barcha to‘xtash nuqtalarida ular orasidagi harakat intervallari teng ravishda taqsimlansa, transport belgilangan joyga aniq va jadvalda belgilangan vaqtda yetib borsa yo‘nalishdagi avtobus harakati muntazam hisoblanadi. [1] Yo‘nalishli avtobuslarning harakat muntazamligi bo‘yicha dunyo olimlari tomonidan birqancha tadqiqotlar o‘tkazilgan. Xususan, Technological University Dublin - Blanchardstown Campus tadqiqotchilari Markus Hofmann va Margaret O’Mahonylar ob-havo noqulay sharoitlarida avtobuslarning ish ko‘rsatkichlarini o‘rganishgan. Tadqiqotda avtobuslarning harakat jadvalini tuzishda dispetcherlar ob-havo sharoitlarini inobatga olishlari bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan. Mahalliy ob-havo sharoitlarini avtobuslar yurish vaqtlariga bog‘liqligi modellarini ishlab chiqish bo‘yicha Institute of Future Cities, The Chinese University of Hong Kong, Shatin, New Territories, Hong Kong tadqiqotchisi Sui Tao, va Jonathan Corcoran, Francisco Rowe, Mark Выпуск журнала №-22 Часть–1_ Март –2025 213 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Hickmanlar tadqiqot olib borganlar. Tadqioqotda mintaqaning funksional imkoniyatlari bilan ob-havoning avtobuslarni soatlik harakatiga ta’sirini modellashtirilgan. Past haroratli ob-havo sharoitida avtobuslar harakati muntazamligiga ta’sir etuvchi omillarni va ularning qonuniyatlari bo‘yicha Tyumen davlat neft-gaz universiteti tadqiqotchisi Yarkov Sergey Aleksandrovich tadqiqot olib borgan. Rus olimi S.P.Artemov jamoat transportini xarakat muntazamligini buzilishi bo‘yicha tadqiqot olib borgan. Tadqiqotda asosan rejadagi qatnovlarni bajarilmaslikga asosiy ta’sir ko‘rsatuvchi omillar tajribada aniqlagan va xarakat muntazamligini baxolash ko‘rsatkichlari taklif etilgan. Tadqiqotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, dunyoda jamoat transportlari harakat rejimini ishlab chiqishda muntazamlik ko‘rsatkichlari va ob- havo sharoitlarni inobatga olish bo‘yicha juda ko‘p tadqiqotlar olib borilgan, ammo shaharda yo‘lovchilar oqimini bashorat qilishda ob-havo ko‘rsatkichlarini ta’siri va doimiy muntazamlik ko‘rsatkichlari tahlil qilinmagan, Harakatning muntazamligi - avtobusning reysga o‘z vaqtida jo‘nab ketishi, qatnov oraliqlariga butun yo‘nalish bo‘ylab qat’iy rioya qilinishi va belgilangan manzilga o‘z vaqtida yetib borishi yuqori sifatli yeng muhim ko‘rsatkichdir. avtobus transportining ishi.[4] Yo‘nalishdagi avtobuslarning harakati muntazam emasligi oraliq bekatlarda turish vaqtlariga ta’sir qiladi, Muntazamlik ta’minlanmaganda, marshrutdagi avtobus bir tekis taqsimlanmagan harakatida, jadval bo‘yicha ishga chiqgan avtobus haddan tashqari yuklangan, ikkinchisi yesa kam yuklanish (to‘lish) bilan yergashadi. Natijada yo‘nalishdagi avtobuslarda yo‘lovchilarning taqsimlanishi keskin yomonlashadi va yo‘lovchilar almashinuvining notekisligi ortadi[2]. Harakatning muntazamligini buzishning asosiy sabablari ikki guruhga bo‘linadi. 1. Ob-havo sharoitining keskin yomonlashishi, muzlama, yog‘ingarchilik, xisobga olinmagan tirbandlik, marshrutdagi avtobus haydovchilarining belgilangan harakat rejimini buzishi va boshqa omillar tasirida transport vositalarining haqiqiy harakat rejimining belgilangan jadvalga mos kelmasligi. Выпуск журнала №-22 Часть–1_ Март –2025 214 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT 2. Yo‘nalish bo‘ylab harakatlanuvchi avtobuslarning yetarli yemasligi, avtobuslarning marshrutga o‘z vaqtida yoki to‘liq chiqarilmasligi, avtobuslarning texnik sabablarga ko‘ra rejalashtirilmagan