OʻZBEKISTONDA OILAVIY BOLALAR UYINING TASHKIL ETILISHI

Аннотация

Mazkur maqolada vasiylik va homiylik institutlarining huquqiy, ijtimoiy va psixologik jihatlari chuqur tahlil qilinadi. Vasiy va homiylik munosabatlarini tartibga soluvchi qonunchilik, uning amalga oshirish mexanizmlari va jamiyatdagi ahamiyati yoritiladi. Shuningdek, ushbu institutlarning yetim bolalar, qariyalar va nogironlar hayotidagi roli va dolzarbligi tahlil qilinadi. Kalit so‘zlar: Vasiylik, homiylik, yetim bolalar, huquqiy tartibga solish, ijtimoiy himoya, g‘amxo‘rlik, qonunchilik, manfaatdor shaxslar. Kirish; Vasiylik va homiylik insonlarning ijtimoiy himoyasini ta’minlovchi muhim institutlardan biridir. Bu tizim yetim bolalar, ota-onasi qaramog‘idan mahrum bo‘lgan shaxslar hamda qariyalar va nogironlarning huquqlarini himoya qilishga qaratilgan. Vasiylik va homiylik tizimining huquqiy asoslari davlat tomonidan belgilangan bo‘lib, bu jarayonda manfaatdor shaxslarning huquq va majburiyatlari qat’iy tartibga solinadi. Vasiylik va homiylik tushunchalari Vasiylik – bu voyaga yetmagan yoki mehnat qobiliyatini yo‘qotgan shaxslar ustidan vasiy tomonidan amalga oshiriladigan huquqiy himoya shaklidir. Vasiy voyaga yetmagan shaxsning manfaatlarini ifodalaydi, uning nomidan bitimlar tuzadi va huquqlarini himoya qiladi. Homiylik – bu huquqiy qobiliyati cheklangan yoki qisman mehnat qobiliyatiga ega shaxslar ustidan homiy tomonidan amalga oshiriladigan g‘amxo‘rlik shaklidir. Homiylik voyaga yetgan shaxslar uchun ham qo‘llaniladi, bunda homiy shaxsni ijtimoiy va iqtisodiy qo‘llab-quvvatlaydi. Vasiylik va homiylikni tartibga soluvchi qonunlar Ko‘pgina davlatlarda vasiylik va homiylik masalalari oilaviy Выпуск журнала №-20 Часть–2_ Февраль –2025 137 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT qonunchilik bilan tartibga solinadi. O‘zbekistonda bu boradagi asosiy hujjatlar quyidagilar: O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi – bolalar va nogironlarning huquqlarini himoya qilish kafolatlangan. O‘zbekiston Respublikasi Oila kodeksi – vasiylik va homiylik institutlari bo‘yicha asosiy qoidalar belgilangan. Vasiylik va homiylik to‘g‘risidagi Nizom – ushbu munosabatlarni amaliy jihatdan tartibga soluvchi hujjat. Vasiylik va homiylikni amalga oshirish mexanizmlari 1. Vasiy va homiy tayinlash – huquqiy jihatdan ehtiyojmand shaxslar uchun maxsus organlar tomonidan vasiy yoki homiy belgilanadi. 2. Vasiylik va homiylik shartlari – har bir vasiy va homiy o‘z zimmasidagi majburiyatlarni qonun doirasida bajarishi shart. 3. Davlat nazorati – vasiy va homiylarning faoliyati tegishli organlar tomonidan nazorat qilinadi. Jamiyatdagi ahamiyati Vasiylik va homiylik tizimi insonlarning huquq va manfaatlarini himoya qilishda katta ahamiyatga ega. Ayniqsa, yetim bolalar, keksalar va nogironlar uchun bu tizim ularning normal hayot kechirishi uchun asosiy omillardan biridir. Xulosa: Vasiylik va homiylik tizimi jamiyatning muhim institutlaridan bo‘lib, u yetim bolalar, nogironlar va qariyalar huquqlarini himoya qilishga xizmat qiladi. Qonuniy asoslarning rivojlantirilishi va nazorat mexanizmlarining mustahkamlanishi ushbu sohaning samaradorligini oshirishga yordam beradi. Shu sababli, davlat va jamiyatning bu boradagi ishi yanada takomillashtirilishi lozim. FOYDALANGAN ADABIYOTLAR 1. Sulaymon Amirqulovich Xaydarov. (2024). O’quvchilarni tarbiyashda ijtimoiy fanlarni o’qitishni didaktik imkoniyatlari. SCIENCE AND EDUCATION SCIENTIFIC JOURNAL. 5.1.B.271-275. 2. Хайдаров, С. (2023). Pedagogik faoliyatda oʼqituvchi oʼzida kompetentlik sifatlarini shakillantirishi. Цифровизация современного образования: проблема и решение, 1(1), 64–67. Выпуск журнала №-20 Часть–2_ Февраль –2025 138 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT 3. Ҳайдаров, С. А. (2023). ТАРИХ ДАРСЛАРИДА САНЪАТ АСАРЛАРИДАН ФОЙДАЛАНИШНИНГ УСУЛЛАРИ. Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences, 3(1/2), 92-96. 4. Xайдаров C. (2024). Spiritual influence on child education in families. Web of Teachers: Inderscience Research. 2 (11). 203-205. 5. Xайдаров C. (2025). Oилаларда фарзанд тарбиясига руҳий таъсир ўтказиш. Modern Education and Development. 3 (17). 23-27. 6. Khaydarov S.A. (2025). The role of the use of fine arts in teaching the history of the country. Modern Education and Development. 3 (17). 28-33. 7. Xaydarov S.A. (2025). Ijtimoiy-gumanitar fanlarda raqamli metodlardan foydalanish yo’llari. NEW RENAISSANCE international scientific journal. 2(1). 91-94. Выпуск журнала №-20 Часть–2_ Февраль –2025 139