RAQAMLI IQTISODIYOTDA MA’LUMOTLARNING O’RNI

Аннотация

In this article, the importance of information in the development of the computer economy, modern methods of working with them, the level of data collection, storage, analysis and effective use of the organization is an important analysis. The article highlights how software optimizes data-economic processes through examples. , global development trends and prospects for the development of this direction are discussed. Kalit so‘zlar: raqamli iqtisodiyot, katta ma’lumotlar, sun’iy intellekt, IoT, ma’lumotlar xavfsizligi, ma’lumotlar tahlili, elektron hukumat, raqamli texnologiyalar. Выпуск журнала №-19 Часть–4_ Февраль –2025 343 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT 1. Ma'lumotlarning iqtisodiyotdagi ahamiyati: Raqamli iqtisodiyotda ma’lumotlarni “yangi neft” sifatida ta’riflash adolatdan emas. Chunki ma'lumotlar iqtisodiy resurs bo‘lib, ular orqali nafaqat yangi mahsulotlar va xizmatlar yaratiladi, balki iste’molchilar ehtiyojlarini oldindan tahlil qilish imkoniyati ham oshadi. Misol uchun: Transport sohasida: Yirik shaharlardagi transport tizimlari ma'lumotlardan foydalanib, yo‘lovchilar oqimini optimallashtiradi va tirbandliklarni kamaytiradi. Chakana savdo: Ma’lumotlar orqali mijozlarning xarid qilish odatlari tahlil qilinadi va individual takliflar shakllantiriladi. AQishloq xo‘jaligi: IoT texnologiyalari va ma’lumotlar analitikasi hosildorlikni oshirishda qo‘llaniladi. 2. Katta ma’lumotlar va sun’iy intellektning o‘rni: Katta ma’lumotlar yordamida ishlab chiqarish jarayonlarini samaradorlik bilan boshqarish imkoniyati ortdi. Sun'iy intellekt algoritmlari esa ma'lumotlarni tezkor va aniq tahlil qilish orqali biznes qarorlarini qabul qilishni osonlashtirmoqda.1 3. Ma'lumotlar xavfsizligi va maxfiyligi: Raqamli iqtisodiyotda ma'lumotlarning to‘g‘ri saqlanishi va ulardan foydalanish maxfiylik masalalarini hal qilishni talab qiladi. Ma'lumotlar maxfiyligini ta'minlash bo‘yicha qabul qilinadigan qonunchilik va texnologiyalar ushbu yo‘nalishda muhim ahamiyat kasb etadi. 4. O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyot va ma'lumotlarning o‘rni: O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining "Raqamli O‘zbekiston – 2030" strategiyasi doirasida ma'lumotlar bilan ishlashning yangi texnologiyalari joriy etilmoqda. Elektron hukumat, elektron tijorat, raqamli moliya xizmatlari kabi yo‘nalishlarda katta o‘zgarishlar amalga oshirilmoqda. Raqamli iqtisodiyotda ma’lumotlarning o‘rni: Raqamli iqtisodiyot – zamonaviy texnologiyalar, internet va axborot texnologiyalari orqali iqtisodiy jarayonlarni tashkil etish, boshqarish va optimallashtirish jarayonidir. Ushbu iqtisodiyot turida ma’lumotlar asosiy resurs sifatida qabul qilinadi. 1 "Raqamli iqtisodiyot: kelajak rivojining asosi". Toshkent, 2023 yil. Выпуск журнала №-19 Часть–4_ Февраль –2025 344 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Ma’lumotlarning raqamli iqtisodiyotdagi o‘rni va ahamiyatini quyidagi jihatlar orqali tushuntirish mumkin: 1. Ma’lumot – asosiy resurs: Raqamli iqtisodiyotda ma’lumotlar xomashyo yoki kapital singari iqtisodiyotning asosiy resursi sifatida qabul qilinadi. Ma’lumotlar biznes qarorlarini qabul qilish, yangi xizmat va mahsulotlarni ishlab chiqish hamda jarayonlarni avtomatlashtirish uchun ishlatiladi. Ma’lumotlarni to‘plash, tahlil qilish va ulardan samarali foydalanish korxonalar va davlatlar uchun raqobat ustunligini ta’minlaydi. 2. Ma’lumotlardan foydalanish imkoniyatlari: Bozorni tahlil qilish: Ma’lumotlar kompaniyalarga iste’molchilar ehtiyojlari va bozor tendensiyalarini tushunishga yordam beradi. Shaxsiylashtirilgan xizmatlar: Foydalanuvchilarning xatti-harakatlarini kuzatish orqali kompaniyalar mijozlarga moslashtirilgan xizmatlarni taklif etadi. Innovatsiya va rivojlanish: Ma’lumotlar yangi texnologiyalar va mahsulotlarni ishlab chiqishda muhim manba hisoblanadi. 3. Ma’lumotlarning iqtisodiy qiymati: Bugungi kunda ma’lumotlar neftga qiyoslanadi, ya’ni u global iqtisodiyot uchun strategik resurs hisoblanadi. Katta ma’lumotlar (Big Data) orqali kompaniyalar katta moliyaviy foyda ko‘rmoqda, davlatlar esa iqtisodiy siyosatni optimallashtirish imkoniga ega bo‘lmoqda.2 4. Texnologik jarayonlar va platformalar: Ma’lumotlarni qayta ishlash uchun turli texnologiyalar qo‘llaniladi, jumladan: Sun’iy intellekt (AI): Ma’lumotlarni tahlil qilish va bashorat qilishda qo‘llaniladi. Bulutli texnologiyalar: Ma’lumotlarni saqlash va ulardan masofaviy foydalanish imkonini beradi. Blokcheyn: Ma’lumotlarning xavfsizligini va shaffofligini ta’minlaydi. 5. Raqamli iqtisodiyotdagi asosiy yo‘nalishlar: Elektron tijorat (e-commerce): Savdo-sotiq operatsiyalarining raqamli platformalar orqali amalga oshirilishi. 2 Big Data va Sun’iy Intellekt texnologiyalari bo‘yicha xalqaro hisobotlar, 2024 yil. Выпуск журнала №-19 Часть–4_ Февраль –2025 345 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Fintech: Moliyaviy xizmatlarning raqamli vositalar orqali amalga oshirilishi (to‘lov tizimlari, raqamli banking). IoT (Internet of Things): Qurilmalar va texnologiyalarning internet orqali o‘zaro bog‘lanishi. 6. Raqamli iq