YURAK-QON TOMIR KASALLIKLARIDA REVMATOID ARTRITNING AHAMIYATI VA KASALLIKLARNING BIRGALIKDA KECHISHI

Аннотация

Revmatoid artritli bemorlarda zamonaviy tibbiyotda yurak-qon tomir xavfi asosiy muammo hisoblanadi. Ushbu bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklarining oldini olish, xavf omillarini aniqlash va yurak-qon tomir xavfini bashorat qilish ilmiy va amaliy ahamiyatga ega bo'lib, bu bilan kasallanish, nogironlik va o'limni kamaytirish, shuningdek, bemorlarning sifati va prognozini yaxshilashga yordam beradi. Romatoid artrit bilan og'rigan bemorlarda yurak-qon tomir xavf omillarining chastotasini aniqlashda irsiyat, Chekish, revmatoid omil, giperkolesterolemiya, qorin bo'shlig'i semirishi va C-reaktiv oqsil kabi ko'rsatkichlarni aniqlash muhimdir. Kalit so'zlar: revmatoid artrit, giperkolesterolemiya, revmatoid omil, C- reaktiv oqsil, gipertoniya, yurak-qon tomir xavfi Revmatoid artrit (RA) — hozirgi kunda yurak qon-tomir tizimi asoratlari rivojlanishida yuqori xavf guruhlaridan biri bo‘lib, miokard infarkti (MI), insult va to‘satdan koranar o‘lim rivojlanishiga olib keladi [1,2]. Revmatoid artritning yuqori ijtimoiy ahamiyati mehnatga layoqatli yoshda zararlanishi, kasallikning rivojlanishi, erta nogironlik va umr ko‘rish davomiyligini pasayishi bilan belgilanadi (Nasonov L.E., va b., 2008). O’zbekistonda har yili 32 ming yangi RA kasalligi qayd etiladi. RA bilan kasallangan bemorlarning umr ko‘rish davomiyligi aholining umr ko‘rish davomiyligidan 10-15 yil past va besh yillik omon qolish darajasi yurak ishemik kasalligi (YuIK) koronar arteriya shikastlanishi bilan taqqoslanadi (Nasonov L.E., va b., 2003). RA kasalligi bilan kasallanganlarda tizimli yallig‘lanish jarayonini kechishi bilan, musbat revmatoid omil va siklik sitrullangan peptidiga antitanachalarning(SSPA) ko‘p sintez bo‘lishi yurak qon-tomir tizimi asoratlari Выпуск журнала №-19 Часть–3_ Февраль –2025 3 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT rivojlanishi xavfini yanada oshiradi. RA bilan kasallangan bemorlarda yallig‘lanish faolligi oshishi bilan birgalikda, ko‘p sonli koronar arteriyalarning zararlanishi, o‘tkir koronar sindromning rivojlanishi, MI simptomsiz kechishi kabi yurak qon-tomir tizimi asoratlari o‘lim xavfi ko‘rsatkichini oshiradi [3,4]. RA bilan YuIK qo‘shilgan bemorlarda yurak qon-tomir tizimi asoratlari oldini olishda aspirinni tavfsiya qilish muhim davolash usullaridan biri hisoblanadi. Boshqa tomondan, RA yuqori faollikdagi yallig‘lanish jarayonini bemorlarning doimiy ko‘p miqdorada nosteroid yallig’lanishga qarshi dori (NYAQD) vositalarini qabul qilishga majbur bo‘lishadi. Ateroskleroz rivojlangan yurak ishemik kasalligida bemorlarda trombotsitik va koagulyasion gemostaz batafsil o‘rganilgan [5]. RA bo‘lgan bemorlarda ateroskleroz va YuIK qo‘shilib kelganda gemostaz holati to‘g‘risidagi ma’lumotlar, shuningdek davolashda NYAQD dori vositalari va aspirinni bir vaqtda qo’llanilishidagi gemostaz holatini baholash kam o‘rganilgan. Revmatoid artritda (RA) yurak-qon tomir kasalliklari (YQTk) xavfining ortishi ko'p yillar davomida e'tirof etilgan. Biroq, yurak-qon tomir kasalliklari va uning og'irligi diabet kasalligiga o'xshash bo'lsa-da, RAda yurak-qon tomir (YQT) profilaktikasiga e'tibor klinik va tadqiqot sharoitida orqada qolmoqda. Qandli diabetga o'xshab, RAda YQTk ning klinik ko'rinishi atipik, hatto asemptomatik bo'lishi mumkin. Shuning uchun RAda subklinik YQT uchun proaktiv skrining kafolatlanadi. Klinik tadqiqotlar yo'qligi sababli, RAda ideal YQTk oldini olish hali aniqlanmagan. Ushbu maqolada biz RAda CVPdagi qiyinchiliklar va qarama- qarshiliklarga (masalan, statin terapiyasi uchun chegaralar) e'tibor qaratamiz va mavjud dalillarga asoslangan tavsiyalarni taklif qilamiz. An'anaviy bo'lmagan, RA bilan bog'liq YQT xavf omillarining katta hissasi tufayli, umumiy aholi uchun ishlab chiqilgan YQT xavf kalkulyatorlari RAdagi haqiqiy xavfni kam baholaydi. Shunday qilib, YQT riskini tabaqalashning tegishli vositalarini ishlab chiqish va RAda optimal YQTk strategiyalarini aniqlashga katta ehtiyoj bor. RA bo'yicha randomizatsiyalangan boshqariladigan sinovlar natijalarini kutish bilan birga, klinistlar ko'p jihatdan sog'lom fikrdan foydalanishga va boshqa bemorlar populyatsiyalaridagi tadqiqotlar ma'lumotlarini ekstrapolyatsiya qilishga bog'liq. Выпуск журнала №-19 Часть–3_ Февраль –2025 4 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT RAda YQTk keng spektrli xavf omillarini individual baholashga asoslangan bo'lishi kerak va quyidagilarni o'z ichiga olishi kerak: 1) yallig'lanishni kamaytirish, yaxshisi YQT xavfini kamaytiradigan dorilar bilan, 2) CV xavfini oshiradigan omillarni boshqarish (masalan, chekish, gipertenziya, giperglikemiya, dislipidemiya, buyrak kasalligi, depressiya, periodontit, hipotiroidizm, D vitamini tanqisligi va uyqu apnesi) va sog'lom turmush tarzini targ'ib qilish (chekishni tashlash, sog'lom ovqatlanish, moslashtirilgan jismoniy faoliyat, stressni boshqarish, vaznni nazorat qilish), 3) joriy ko'rsatmalarga muvofiq aspirin va gripp va pnevmokokkka qarshi vaktsinalar va 4) CV xavfini oshiradigan dori vositalaridan foydalanishni cheklas