Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
BOTULIZM KASALLIGINING AHOLI OʻRTASIDA TARQALISHINI OLDINI OLISH
TARQALISHINI OLDINI OLISH · Kamolov Jaloliddin Kamolovich
Современное образование и развитие · 2025
Аннотация
Ushbu maqolada botulizm kasalligining sabablari, tarqalish omillari va uning aholi oʻrtasida oldini olish choralari koʻrib chiqiladi. Botulizm oziq-ovqat orqali yuqadigan kasallik boʻlib, Clostridium botulinum bakteriyasi tomonidan ishlab chiqarilgan zaharli toksin bilan bogʻliq. Maqolada botulizmga chalinish xavfini kamaytirish uchun gigiyena qoidalariga amal qilish, sifatli oziq- ovqat mahsulotlarini isteʼmol qilish va sogʻlom ovqatlanish madaniyatini targʻib qilish muhimligi taʼkidlanadi. Shuningdek, kasallikning dastlabki alomatlari, tezkor tibbiy yordam koʻrsatish zaruriyati va kasallikni davolash usullari haqida maʼlumot beriladi. Kalit soʻzlar: Botulizm, Clostridium botulinum, oziq-ovqat xavfsizligi, toksin, gigiyena, profilaktika, tibbiy yordam. Botulizm-Clostridium botulinum bakteriyasi tomonidan ishlab chiqarilgan toksin tufayli yuzaga keladigan ogʻir intoksikatsion kasallik. Ushbu kasallik koʻpincha notoʻgʻri saqlangan yoki tayyorlangan oziq-ovqat mahsulotlari orqali yuqadi. Kasallikning alomatlari asab tizimining zararlanishi bilan tavsiflanadi. Dunyo boʻylab botulizm kasalligi kam uchrasada, uning jiddiy oqibatlari aholi salomatligi uchun katta xavf tugʻdiradi. Shu sababli, botulizmning oldini olish boʻyicha chora- tadbirlarni keng ommaga yetkazish muhimdir. Botulizm o‘tkir infeksion kasallik bo‘lib, uni Botulizm tayoqchasi anaerob qo‘zg‘atadi. Tashqi muhit ta’sirlariga juda chidamli anaerob kislorodsiz sharoitda o‘sadigan mikroblar oilasiga mansub. Выпуск журнала №-18 Часть–7_ Январь –2025 213 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Botulizm umumiy infeksion intoksikatsiya, oshqozon-ichak traktining buzilishi va nevrologik sindromlar ko‘rinishida namoyon bo‘ladi. Bu kasallik o‘ta xavfli va ko‘p hollarda o‘limga olib keladi. Botulizmning qo‘zg‘atuvchisi-Clostridium bakteriyasi uy sharoitida tayyorlangan dudlangan baliq va go‘sht, sabzavot va meva konservalari hamda yaralarda rivojlanadi. Botulizmning turli xil turlari mavjud: oziq-ovqat botulizmi, chaqaloq botulizmi va yara botulizmi. Botulizm kamdan-kam uchraydigan bo‘lsada, davolash darhol amalga oshirilmasa, o‘lim darajasi yuqori. Oziq-ovqat botulizmining belgilari odatda bir necha kundan keyin boshlanadi va ko‘z belgilari, quruq og‘iz va yutish yoki gapirishda qiyinchiliklar, ovqat hazm qilish muammolari va nevrologik simptomlarni o‘z ichiga oladi. Rivojlangan shakllarda simptomlar oyoq-qo‘llar va nafas olish mushaklarida pastga tushadigan falajga aylanadi, bu esa nafas etishmovchiligi va o‘limga olib keladi. Bundan tashqari, oziq-ovqat botulizmi Clostridium botulinum sporalari bilan ifloslangan ovqatlarni iste’mol qilganda paydo bo‘lishi mumkin. Oziq-ovqat noto‘g‘ri saqlansa, bakteriyalar ko‘payishi mumkin. Bakteriyalar o‘sib ulg‘aygan sayin, ular oziq-ovqatingizga toksinlarni chiqaradilar.1 Oziq-ovqat botulizmi odatda uy qurilishi konservalari noto‘g‘ri saqlangan yoki saqlansa sodir bo‘ladi. Kamdan kam bo‘lsada, noto‘g‘ri konservalangan do‘konda sotib olingan ovqatlar ham botulizmga olib kelishi mumkin. Oziq-ovqat botulizmining boshqa manbalariga quyidagilar kiradi: 1. Konservalangan pishloqli soslar. 2. Shishaga solingan sarimsoq. 3. Konservalangan pomidorlar. Chaqaloq botulizmi og‘irlik darajasida farq qiladi va ovqat hazm qilish muammolari, ayniqsa ich qotishi bilan tavsiflanadi. Boshqa alomatlar orasida asabiylashish, o‘zgaruvchan yig‘lash va boshni boshqarishni yo‘qotish kiradi. 1 Qarshiyev, B. T. (2020). Oziq-ovqat xavfsizligi va gigiyena. Toshkent: Tibbiyot nashriyoti. 214 Выпуск журнала №-18 Часть–7_ Январь –2025 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Chaqaloqlarda botulizmning belgilari: 1. qabziyat; 2. zaif yig‘i; 3. emishda qiynalish va ishtaha yo‘qolishi; 4. mushaklar yaxshi ishlamasligi yoki falaj; 5. boshni ushlay olmaslik; 6. bo‘g‘ilish va nafas olishning qiyinlashuvi. Bundan tashqari, botulizmning birinchi belgilari intoksikatsiya ko‘rinishida namoyon bo‘ladi: ko‘ngil aynishi, qusish, qorin og‘rig‘i. Zaiflik va bosh aylanishi kuzatiladi. Ba’zi bemorlar hushini yo‘qotishi ham mumkin. Qayt qilish va ich ketishi qisqa vaqt davom etib, nevrologik belgilar boshlanganidan so‘ng odatda yo‘qoladi. Keyin esa nerv tizimida buzilishlar sodir bo‘ladi, infeksiya bosh miya va orqa miyyadan mushak to‘qimalariga o‘tadigan nerv impulslari bloklanadi. Natijada mushak tolalarining funksiyasi kamayadi yoki butunlay yo‘qoladi. Disfagiya (yutina olmaslik), dizartriya (nutqning buzilishi), dispnoe (nafas olishning buzilishi) vujudga keladi, ko‘z xiralashadi va oxir-oqibat qo‘l va oyoqlar falajlanadi. Agar o‘z vaqtida tez tibbiy yordam ko‘rsatilmasa, bemor nafas olish mushaklarining to‘xtashi tufayli halok bo‘lishi mumkin. Chunki butun tanadagi mushaklar ishdan chiqqach, bemor nafas ham ololmaydi. Botulizmning sabablari va tarqalish omillari quydagilar: 1. Clostridium botulinum bakteriyasi: Bu anaerob bakteriya boʻlib, tuproq va suvda keng tarqalgan. Bakteriyaning sporalari qayta ishlovdan oʻtmagan oziq- ovqat mahsulotlarida tirik qolishi mumkin. 2. Oziq-ovqa
Доказательный фрагмент
«Ushbu maqolada botulizm kasalligining sabablari, tarqalish omillari va uning aholi oʻrtasida oldini olish choralari koʻrib chiqiladi.»
Образец извлечения
Демо-превьюUshbu maqolada botulizm kasalligining sabablari, tarqalish omillari va uning aholi oʻrtasida oldini olish choralari koʻrib chiqiladi. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- oziq-ovqat xavfsizligi, tibbiy yordam., toksin, profilaktika, Botulizm, gigiyena, Clostridium botulinum
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025