BIOLOGIYANI O’QITUSHDA INKLYUZIV TA’LIM

Аннотация

The article provides information about the requirements for a modern teacher, the technologies needed to improve the effectiveness and application of the lesson, information aimed at ensuring the effective use of modern technologies by a modern teacher, information about inclusive education Keywords: modern, technology, teacher, interactive whiteboard, educational platforms, Google Classroom, Moodle, edmodo, electronic assessment, Kahoot, Quizizz, mentimeter. Keyingi yillarda zamonaviy o‘qituvchidan dars sifatini oshirish uchun turli zamonaviy talablar qo‘yilmoqda. Bu talablar ta’lim samaradorligini oshirish, o‘quvchilarni ilg‘or bilim va ko‘nikmalarga ega qilish hamda zamonaviy texnologiyalardan samarali foydalanishni ta’minlashga qaratilgan. Dars samaradorligini oshirishda zamonaviy o‘qituvchi quyidagi texnologiyalarni bilishi va dars jarayonida qo‘llashi kerak: interfaol doskalar va ta’lim Выпуск журнала №-19 Часть–1_ Январь –2025 297 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT platformalaridan foydalanish (Google Classroom, Moodle, Edmodo), sun’iy intellekt va virtual laboratoriyalar bilan ishlash, onlayn resurslar va video darsliklar yaratish, elektron baholash tizimlari (Kahoot, Quizizz, Mentimeter) orqali bilimni tekshirish. Shuningdek o’quvchilarga nizbatan -differensial yondashuv va individual ta’limni qo’llay olishi kerak, o‘qituvchi turli qobiliyat va ehtiyojga ega o‘quvchilarga mos yondashishi kerak, jumladan inklyuziv ta’lim metodlari - maxsus ehtiyojga ega bolalar bilan ishlash, differensial yondashuv - kuchli va sust o‘quvchilarga mos topshiriqlar berish, ko‘nikmalarga asoslangan o‘qitish - faqatgina nazariy bilim emas, balki amaliy ko‘nikmalarni ham rivojlantirish, kompetensiyaga asoslangan yondashuv. Davlatimiz tomonidan ta’lim sifatini oshirish, uzluksiz ta’lim, xususan o’rta ta’limda samaradorlikni oshirish faqatgina faktlarni o‘rgatish emas, balki o‘quvchilarda quyidagi kompetensiyalarni shakllantirishga ham qaratilgan: tanqidiy fikrlash - o‘quvchilarga mustaqil tahlil qilish va mantiqiy xulosa chiqarishni o‘rgatish; ijodiy yondashuv - innovatsion fikrlash va yangi g‘oyalarni ilgari surish; muammoni yechish qobiliyati - real hayotiy vaziyatlarni tahlil qilish va mos yechim topish; jamoada ishlash va kommunikatsiya - o‘z fikrini aniq ifoda qilish va boshqalar bilan ishlash. Keyingi yillarda ta’lim sohasida tez-tez uchraydigan so’zlardan biri bu- Inklyuziv ta'lim, bu nima degani, chuqurroq o’rganadigan bo’lsak, Inklyuziv ta'lim - bu barcha bolalar, jumladan, jismoniy, aqliy, ijtimoiy yoki boshqa turdagi ehtiyojlari bor bolalar ham, umumiy ta’lim muhitida ta’lim olishlarini ta’minlovchi ta’lim tizimidir, yani turli darajada nogironligi, nuqsoni bor bolalarda hamma qatori, o’rta ta’limda, oliy ta’limda bilim olish imkonidir. Nogironligi yoki boshqa xususiyatlari sababli hech kim ta’limdan chetda qolmasligi kerak, o‘quv jarayoni va muhit har bir bolaning ehtiyojlariga moslashtiriladi, ta’lim jarayonida turli o‘quv usullari va metodlar qo‘llaniladi, nogironligi bor bolalar boshqa tengdoshlari bilan birga o‘qib, ijtimoiy muhitga moslashish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Biologioya darslarida o’quvchilarning individual xususiyatlaridan kelib chiqib, dars samaradorligini oshirish juda katta qiyinchilik tug’dirmaydi, fan tabiat, Выпуск журнала №-19 Часть–1_ Январь –2025 298 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT tirik organizmlar bilan bog’liq bo’lgani sababli harakatli o’yinlar, rolli o’yin texnologiyalari, virtual laboratoriya, audia, vizual taxnikalarni keng qo’llash mumkin. Shuningdek biologiya fani o‘qituvchilarining o’zi ham ta’lim bo‘yicha maxsus metodikalar va yondashuvlarga ega bo‘lishlari kerak. Inklyuziv ta’lim jamiyatdagi kamsitishlarni kamaytirish, har bir bolaning imkoniyatlarini ro‘yobga chiqarish va ularning teng huquqli jamiyat a’zosi bo‘lishini ta’minlashga xizmat qiladi. Eng asosiysi, barcha o‘quvchilar, asosan maxsus ehtiyojga ega bolalar dars jarayoniga to‘liq jalb etilishiga erishishdir. Bu oq’tuvchidan darsni tashkillashtirishda o’quv muhitini moslashtirishni talab qiladi, masalan; jismoniy imkoniyati cheklangan o‘quvchilar uchun sinf va ta’lim jihozlarini moslashtirish-pastroq partalar, mos keluvchi mikroskoplar, yirik harfli materiallarni tashkil qilish; ko‘rish qobiliyati cheklangan o‘quvchilar uchun – Brayl alifbosi, audiomateriallarni tayyorlash, rel’efli diagrammalardan foydalanish; eshitishida muammosi bo‘lgan o‘quvchilar uchun – taqdimotlar, yozma materiallar va imo-ishora tarjimonidan, rolli va harakatli o’yinlardan foydalanish. Dars jarayonidan turli imkoniyatli o’quvchilarning dars materiallarini o’zlashtirishini yaxshilashda, multisensor metodlar, laboratoriya mashg‘ulotlari, vizual materiallar, organizmning tuzilishi yoki hujayra tuzilishini rel’efli, 3D modellar orqali tushuntirish kabi usullarni qollash samaralidir. Shuningdek, inklyuziv ta’lim o’qituvchidan katta mahoratni, ijodkorlikni talab qiladi, oq;tuvchi mavzu kesimidan kelib chiqib differensial yondashuvi, ya’ni turli qo