AHOLI O’RTASIDA IMMUNOPROFILAKTIKA VA IMMUNOTERPIYA O’TKAZISH

Аннотация

Иммунопрофилактика (иммунитет и профилактика) — раздел прикладной иммунологии. Профилактика инфекционных заболеваний путем введения в организм иммунологических препаратов, таких как вакцины, иммунная сыворотка и гамма-глобулин, для формирования иммунитета. Вакцинация против инфекционных заболеваний, таких как полиомиелит, дифтерия, столбняк, корь, туберкулез, брюшной тиф, вирусные гепатиты А и В. Поиск вакцины против вирусных инфекций человека является одной из важных задач, стоящих перед И. КЛЮЧЕВЫЕ СЛОВА: Иммунитет, профилактика, вакцина, инфекция, вирус, вакцинация. ANNOTATION: Immunoprophylaxis (immunity and prevention) is a branch of applied immunology. Prevention of infectious diseases by administering immunological preparations such as vaccines, immune serum, gamma-globulin to the body to create immunity. Vaccination against infectious diseases such as poliomyelitis, diphtheria, tetanus, measles, tuberculosis, typhoid, viral hepatitis A and Выпуск журнала №-18 Часть–8_ Январь –2025 138 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT B. Finding a vaccine against human viral infections is one of the important tasks facing I. KEYWORDS: Immunity, prevention, vaccine, infection, virus, vaccination. Immunitet – bu organizmning kasallik qo’zg’atuvchi organizmlardan o’zini himoya qilish qobiliyati. Har kuni tanamiz bir nechta patogenlar bilan aloqa qiladi, ammo faqat bir nechtasi kasallikka olib keladi. Buning sababi shundaki, bizning tanamiz ushbu patogenlarga qarshi antikorlarni chiqarish qobiliyatiga ega va tanani kasalliklardan himoya qiladi. Ushbu himoya mexanizmi immunitet deb ataladi. Immunitetning ikkita asosiy turi mavjud: 1.Tug’ma immunitet yoki tabiiy yoki o’ziga xos bo’lmagan immunitet. 2.Olingan immunitet yoki adaptiv immunitet. Ushbu turdagi immunitet organizmda tug’ilishdan mavjud. Bu patogen hujum qilganda darhol faollashadi. Tug’ma immunitet tanadan begona zarralarni saqlaydigan ma’lum to’siqlar va himoya mexanizmlarini o’z ichiga oladi. Tug’ma immunitet tananing himoya tizimini anglatadi. Bu immunitet bizga tabiiy qarshilik komponentlarini, shu jumladan tuprik fermentlari, tabiiy qotil hujayralar, buzilmagan teri va neytrofillar va boshqalarni ta’minlash orqali yordam beradi.Bu uzoq muddatli immunitet bo’lib, unda bizning tanamiz o’z-o’zidan antikorlarni ishlab chiqaradi. Bizning tanamiz patogen mikroorganizmlarning kirib kelishini oldini olish uchun bir nechta tabiiy to’siqlarga ega. Immunoterapiya (immunitet... va terapiya) — bemor organizmiga vaksinalar, shifobaxsh zardoblar (biopreparatlar) yuborib, infeksion kasalliklarni davolash yoki kasallikni davolash maqsadida insonning immunitet tizimini manipulyatsiya qilish. Bunga faol va passiv immunizatsiya va transplantatsiya rad etilishining oldini olish uchun immunosupressiv davolash kiradi. Bunda organizmga kiritilgan vaksina bemorning uz kuchlarini infeksiyaga qarshi kurashga safarbar qilishiga turtki beradi. Shifobaxsh zardoblar bilan davolashda organizm muayyan infeksion kasallik mikrobi yoki shu mikrob toksinlaridan himoya qiladigan immun jismlar (antitelolar)ni tayyorgina oladi. Bunday holda immunitet 1 — 1,5 Выпуск журнала №-18 Часть–8_ Январь –2025 139 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT oygina saqlanib turadi. Immunitetga, asosan, oʻtkir infeksion kasalliklar (difteriya, kuydirgi va hokazo)da seroterapiya, vaksinoterapiya (brutsellyoz, furunkulyoz kabi kasalliklar uzoq, chuzilganda) va b. kiradi. Vaksinoterapiyada avtovaksina va anatoksindan ham foydalaniladi. Keyingi yillarda uzoq vaqtgacha tuzalmaydigan kasalliklarni, mas, oʻsmalarni nospetsifik silga qarshi vaksina (BSJ) bilan davolash ham Immunitetga kiritildi. Ilmiy nuqtayi nazardan “immunitetni oshirish” degan narsa yo‘q. Darhaqiqat, immunitet doimiy ravishda mustahkamlanishi bizga kerak emas. Gap shundaki, u mikroblarga reaksiyaga kirishadigan ko‘plab turdagi hujayralarni o‘z ichiga oladi. Ushbu tug‘ma immunitet reaksiyasi virus organizmning teri, nafas olish yo‘llari va shilliq pardalar kabi himoya vositalari orqali kirib, hujumga tayyor bo‘lganda paydo bo‘ladi. Agar immunitet reaksiyalari biz xohlagan vaqtda “ko‘tarilishi” mumkin bo‘lsa, organizm doimiy hujum holatida bo‘lar edi va biz doimo o‘zimizni yomon his qila boshlardik. Misol uchun, astma, ekzema, oziq- ovqat allergiyalari kabi muammolar “zaif” emas, balki haddan tashqari faol immunitet tizimining belgilaridir. Garchi ko‘plab mahsulotlar umumiy marketing so‘ziga aylangan immunitetni “ko‘taradi” deb da’vo qilinsa-da, bu tushuncha to‘laqonli ilmiy tasdiqlanmagan. Immunitetimiz oq qon tanachalari va leykotsitlar kabi hujayralardan iborat. Ayni paytda olimlar tizimning muvaffaqiyatli ishlashi uchun hujayralarning qaysi birikmasi optimal miqdor ekanligini ham bilishmaydi. Keyingi gal ma’lum bir vitamin immunitet tizimini “mustahkamlash”ga yordam berishini o‘qiganda, bilingki, u haqiqatan ham uni muvozanatda saqlashga yordam beradi. Masalan, C vitamini tug‘ma va moslashuvchan immunitet tizimining hujayra funksiyalarini rag‘batlantirish o