EMOTSIONAL HOLATLAR (XX- XXI ASRLAR)

Аннотация

In this Thesis, we will mainly provide detailed information about the concept of Emotion, its definitions, and its types. Аннотатция: В данной диссертации мы в основном предоставим подробную информацию о понятии эмоции, ее определениях и типах. Annotatsiya: Biz ushbu yozgan Tezisda asosan Emotsiya tushunchasi, U haqida berilgan tariflar va uning turlari haqida atroflicha maʼlumotlar berib oʻtamiz. Key words: Emotion, evolution, R. S. Nemov, James and Carl Lange, Psyche, fear, crying, Khalilov, Haydarov. Ключевые слова: Эмоция, эволюция, Р. С. Немов, Джеймс и Карл Ланге, Психея, страх, плач, Халилов, Хайдаров. Kalit soʻzlar: Emotsiya, evolutsiya, R S.Nemov, Jeyms va Kerl Lange, Psixika, qoʻrquv, yigʻlash, Xalilov, Haydarov. Har bir insoning oʻziga xos psixologiyasi mavjud, lekin uning qanday boʻlishi oʻziga va atrofdagi insonlar va narsalarga bogʻliqdir. Shuni taʼkidlash joizki insonning har doim yaxshi kayfiyatda yurishi juda holatlardan biri hisoblanadi. Albatta buning avvalo uning ona vatani tinch va osoyishta boʻlishi kerak. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev aytganlaridek: " Oʻzbek xalqiga tinch va omonlik kerak"[1].Albatta bu gap zamirida juda katta maʼnolar yotadi degan adashmagan boʻlamiz. Har qanday holat esa bizning emotsiyalarimiz bilan boshqalarga namoyon boʻladi shuning uchun ham Psixologiya fanida "Emotsional holatlar" mavzu juda muhimdir. Bu mavzuni chuqurroq oʻrganish maqsadida bir bir nechta adabiyotlarni tarqatish tahlil qilib chiqish maqsadga muvofiq boʻladi. Avvalo bu biz mavzuni yaxshi tushunishimiz uchun Emotsiya haqida toʻxtalib oʻtsak boʻladi. Aslida rus tilida yozilgan maʼlumotlarlar tuygʻu bu emotsiya deyiladi. Bizning adabiyotlarda ham koʻpincha Emotsiya deb olsak ham xato hisoblanmaydi deyish mumkin. "Tuyg'u" atamasi lotincha emoveo, zarba, harakatdan olingan. Psixologiyada his- tuyg'ular hodisalar va vaziyatlarning hayotiy ma'nosini bevosita noxolis tajriba ko'rinishidagi, ularning ob'ektiv xususiyatlarining sub'ekt ehtiyojlari bilan bog'liqligi https://scientific-jl.com 1 5 9 45-son_3-to’plam_May -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi bilan shartlangan aqliy aks ettirish sifatida tushuniladi. Evolyutsiya jarayonida hissiyotlar tirik mavjudotlarga tana holati va tashqi ta'sirlarning biologik ahamiyatini aniqlash imkonini beruvchi vosita sifatida paydo bo'ldi.[2] Yana boshqa bir adabiyotda tuygʻu yaʼni emotsiya haqida quyidagi maʼlumotlar beriladi. Tuyg'ular - bu aniq sub'ektiv rangga ega bo'lgan ichki va tashqi ogohlantirishlarning ta'siriga odamlar va hayvonlarning reaktsiyasi. Shuning uchun his-tuyg'ularning eng muhim xususiyati ularning sub'ektivligidir. Tuyg'ular evolyutsiyaning moslashuvchan "mahsuloti", organizmlarning tipik vaziyatlardagi xatti-harakatlarining biologik umumlashtirilgan usullari sifatida paydo bo'lgan[3] Ko'pgina mualliflar his-tuyg'ularni ayniqsa tajribalar bilan bog'lashadi. XONIM. Lebedinskiy va V.N. Myasishchev hissiyotlarni insonning voqelik tajribasini tavsiflovchi ruhiy jarayonlarning eng muhim jihatlaridan biri deb ataydi va ularni o'zgaruvchanlikning ajralmas ifodasi sifatida tushunadi. R.S. Nemov, his-tuyg'ular - bu tananing umumiy holati va hozirgi ehtiyojlarni qondirish jarayoni ta'siri ostida odamda paydo bo'ladigan elementar tajribalardir. Psixologlar his-tuyg'ularni aniqlash uchun turli xil atamalarni qo'llashlariga qaramay, ularning mohiyati bir so'zda, tajribada yoki ikkita - munosabatlar tajribasida namoyon bo'ladi.[2] F.Xaydarov va I. Xalilova oʻzlarining adabiyotlarda emotsiya haqida shunday tarif beradilar: Psixik jarayonlardan ayniqsa, emotsiya o’zining aniq tashqi ifodasiga ega bo’lishi bilan tavsiflanadi. Emosional o’zgarishlar organizmning tashqi o’zgarishlarida shu qadar yaqqol ifodalanadiki, biz odamni tashqi ko’rinishiga qarab, unda qanday xususiyatlar yuz berayotganini, uning xursand yoki xafaligini, g’azablanganligini yoxud biror narsadan qo’rqib ketganini va shu kabi histuyg’ularning ko’pini aytib bera olamiz.[4] Mening fikrimcha albatta emotsiya tashqi holatda insoning ichki kechimalarni bildiradi, uning ichki dunyosida qanday holatligini qisman namoyon etadi. M.Zufarova oʻzining " Umumiy psixologiya" kitobida Emotsional holatlar boyich quyidagicha malumotlar beradi: Emotsional kechinmalar (holatlar) deb, shaxsning emotsional kuchi, tezligi va barqarorligi bilan belgilanadigan, voqelikka bo'igan munosabatda ifodalanadigan turli yoqimli va yoqimsiz kechinmalarga aytiladi. Emotsional kechinmalarga hissiy ton, kayfiyat, ehtiros, ruhlanish, affekt kabilar kiradi.[5] Darhaqiqat shuni aytish kerakki bu maʼlumotlar emotsional holatlarga berilgan aniqroq tarif deyishim mumkin. Jeyms va Daniya psixologi Karl Lange bu mavzuga quyidagicha maʼlumotlar beradilar: Hissiyot holati, hissiyotning ongli tajribasi, korteks bizning fiziologik holatimizdagi o'zgarishlar haqida signallarni qabul qilgandan keyin sodir bo'ladi. https://scientific-jl.com 1 6 0 45-son_3-to’plam_May -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integr