KOMPLEKS VA UNI KELTIRIB CHIQARUVCHI SABABLAR

Аннотация

Ushbu maqolada nomukammallik kompleksi tushunchasining psixologik mazmuni, uning shakllanish omillari hamda inson ruhiy salomatligiga ta’siri ko‘rib chiqiladi. Tahlil davomida A. Adler, S. Freyd kabi olimlarning qarashlariga asoslangan holda kompleksning ildizlari o‘rganiladi. Kalit so‘zlar: nomukammallik kompleksi, o‘zini qadrlash, psixodinamik yondashuv, kompensatsiya Komplekslarni shakllanishi bo’yicha turli nazariy konsepsiyalarga to’xtalishdan avval aslida nomukammalik kompleksining o’ziga to’xtlib o’tish ma’qul bo’ladi. Nomukammallik kompleksi - bu shaxsning o'zini noto’liq his qilishi va boshqalarning o'zidan ustunligiga aql bovar qilmaydigan ishonchda ifodalangan psixologik va hissiy tuyg'ular yig'indisidir. Nomukammallik kompleksi turli sabablarga ko'ra paydo bo'ladi, masalan: boshqalar tomonidan kamsitilish, ruhiy jarohatlar, o'z xatolari va muvaffaqiyatsizliklari va boshqalar. Nomukammallik kompleksi insonning xotirjamligi va xatti-harakatlariga sezilarli ta'sir qiladi. Avvalo "kompleks" so'zining ma'nosiga to'xtalib o'tsak. Ushbu konsepsiyani fanga Karl Gustav Yung olib kirgan. Komplekslar - ongsiz ravishda bostirilgan, ta'sirchan rangli xotiralar va fikrlardir. Yungning so'zlariga ko'ra, ko'pincha kompleksning sababi psixologik travmatik vaziyatlardir. Bu travmatik vaziyatlar "hissiy jihatdan bo’rttirilgan va ongning odatiy pozitsiyasiga mos kelmaydi". Bu tasvir avtonomiyaga ega va qoida tariqasida, shaxs tomonidan ongli ravishda boshqarilmaydi. Kompleksni iroda kuchi bilan bostirish mumkin, ammo bundan u yo'qolmaydi va davolanmaydi va birinchi imkoniyatda yana paydo bo'ladi. Komplekslar tushlarda, xulq-atvorda, munosabatlarda, shuningdek, boshqa ongsiz holatlarda (alkogolli zaharlanish holatlari, gallyutsinatsiyalar) o'zini namoyon qilishi mumkin. Ya'ni, komplekslar ong (iroda) ularni bostirishga qodir bo'lmagan vaziyatlarda, ya'ni ongsizlikda yaqqol namoyon bo'ladi, deb aytishimiz mumkin. Nomukammallik kompleksi tushunchasini avstriyalik psixolog, psixoanalist, neofreydchi, individual psixologiya yaratuvchisi Alfred Adler kiritgan . Adlerning fikriga ko'ra, nomukammallik kompleksi - bu patologik tuyg'u bo'lib, u albatta oson kompensatsiya va alohida qoniqishni talab qiladi va shu bilan birga muvaffaqiyatga to'sqinlik qiladi, to'siqlarni oshiradi, shu bilan birga o’ziga nisbatan ishonchni kamaytiradi. Komplekslar erta bolalik davridan rivojlanishni boshlaydi. https://scientific-jl.com 3 1 2 45-son_3-to’plam_May -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi Nomukammalik tuyg'usi - bu insonning o'zini nomukammalik hissi va qadrsizligi bilan bog'liq tajribasi.Nomukammalik - bu bolalik davrida paydo bo'ladigan va keyinchalik ustunlik uchun kurash uchun asos bo'lib xizmat qiladigan hissiyotdir.Adler har qanday bola o'zida nomukammalik tuyg'usini boshdan kechirishiga ishongan. O'zini katta yoshdagi bolalar yoki kattalar bilan taqqoslashning barchasi bolada o'zini nomukammalik tuyg'usini uyg'otadi. Maqsadga erishish yo'lida bola birinchi qarshilikka duch kelganida birinchi marta o'zini namoyon qiladi. Adlerning ta'kidlashicha, nomukammalik hissi jamiyat taraqqiyotining asosiy harakatlantiruvchi kuchidir. Agar bolada nomukammalik hissi bo'lmasa, u muvaffaqiyatga intilmaydi. Nomukammalik hissi ustunlik hissi bilan qoplanadi. Har doim mukammallikka intilish orqali shaxs rivojlanadi. Yuqoriga intilish va nomukammalik hissi bir-birini to'ldiradi. Agar biror kishi o'zini kompleksli his qilmasa, unda muvaffaqiyatga erishish istagi bo'lmaydi. Adlerning ta'kidlashicha, "aslida, insonning ongi va ruhiyatini shakllantiradigan narsa ustunlikka intilishdir". Agar bu tuyg'u shaxsning rivojlanishiga hissa qo'shmasa, insonning faoliyatiga to'sqinlik qilsa, jamiyatdagi munosabatlarni qurishga xalaqit bersa, shaxsga halokatli ta'sir ko'rsatsa, nomukammalik hissi patologik bo'ladi. Bunday holda, biz ustunlik hissining paydo bo'lishi haqida gapirishimiz mumkin. Ustunlik hissi odamda hukmronlik qilish, hukmronlik qilish, bostirish va boshqa shaxslar bilan muloqotda buzg'unchi tendentsiyalarni boshqa yo'llar bilan amalga oshirish istagini uyg'otadi. Ustunlik kompleksi - bu shaxsning o'zining psixologik yoki jismoniy xususiyatlari bo'yicha go'yoki boshqa odamlardan ustun ekanligiga munosabati, asossiz ishonchi hisoblanadi. Ustunlik kompleksi - bu nomukammalik kompleksiga reaksiya bo'lib, uning rivojlanish darajasi nomukammalik kompleksining rivojlanish darajasiga to'g'ridan-to'g'ri proporsionaldir. Nomukammalik va ustunlik komplekslari psixikaning nevrotik ko'rinishidir. Adlerning fikricha, nomukammalik kompleksi nevrozlarning asosiy manbai hisoblanadi. Zigmund Freyd Adlerning fikriga qo'shilmadi. U nomukammalik kompleksi konsepsiyasiga tanqidiy munosabatda bo'lib, uni sun'iy deb hisoblaydi. U insonning o'zining no’to’liqligini anglashi kompensatsiya mexanizmlari tufayli qandaydir muvaffaqiyatga erishishda o'ziga xos rag'batlantiruvchi omil ekanligiga ishonadi. Biroq, u insondagi nomukammalik kompleksi har do