RASTOROPSHA O‘SIMLIGINING KIMYOVIY TARKIBI VA UNING TARKIBIDAGI FAOL MODDALAR.

Аннотация

Другое название растения расторопша-спаржа. В то же время это растение относится к ряду рудеральных растений kiradi.Va это связано с тем, что встречается в условиях обитания, находящихся в зоне антропогенного воздействия-в населенных пунктах и вокруг них, по обочинам автомобильных и железных дорог, вокруг партобаз, загонов для скота, относится к числу рудеральных растений. Жуки этих растений окружены колючками, при этом цветки его располагаются в одной корзинке, а цветки расторопши обоеполые. Цветет в основном в мае и августе, а плоды начинают созревать в сентябре- октябре.Поскольку семена и другие части этого растения состоят из витаминов и различных химических веществ, в этой статье мы рассмотрим его химический состав. Ключевые слова. Силимарин, силибин , силидианин, силихристин, витамин, эфирные масла, макроэлементы, микроэлементы, жиры, биогенные амины. https://scientific-jl.com 2 2 0 45-son_2-to’plam_May -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi Annotation. Another name for the Rastoropsha plant is called asparagus. At the same time this plant is among the ruderal plants kiradi. Va this is due to the fact that in living conditions that are within the framework of anthropogenic influence-the population is included in the ruderal vegetation due to the fact that it occurs in and around settlements, near cars and railways, around partob lands, cattle pens. The whorls of these plants are surrounded by thorns, and its flowers are arranged in a single basket, and the flowers of rastoropsha are dioecious. It blooms mainly in may and August, and the fruits begin to ripen in September-October. Since the seeds and other parts of this plant are made up of vitamins and various chemicals, we will study its chemical composition throughout this article. Keywords. Silimarin, silibin , silidianin , silichristine, vitamins, essential oils , macronutrients, microelements, fats, biogenic amines. Kirish. Rastoropsha o‘simligi xalq tabobatida turli xil kasalliklarni davolovchi vosita sifatida qo‘llanilib kelinadi. Rastoropsha o‘simligi o‘zining kuchli gepatoprotektor xususiyatiga ega bo‘lib, bu o‘simlik jigarni himoya qilish va tozalashda, gepatit, jigar sirrozi, yurak-qon tomir tizimini himoya qilish, qandli diabetga va hazm qilish sistemasini yaxshilashga yordam beradi. Shu bilan birga uning kimyoviy tarkibiga keladigan bo‘lsak, bu o‘simlikning mevasining tarkibida 200 ga yaqin biologik faol moddalardan tarkib topgan. Rastoropsha tarkibiga quyidagi moddalar kiradi: linolen, yog‘lar, stearin, palmitin, begenin, araxin, nonadetsil, miristin, lignosteril kabi moddalardan tashkil topgan bo‘lib, shakarlarga-ramnoza, arabinoza, ksiloza, glyukoza kabilar kiradi. Uning tarkibidagi tabiatda kam uchraydigan biologik faol moddalardan biri silymarin mavjud. Silimarin uchta izomer – silibin, silidianin va silixristin aralashmasidan kabi moddalardan tarkib topgan. Bundan tashqari, rastoropsha mevalari tarkibida 30 % dan ortiq yog‘lar, 0,1% gacha efir moylari va A, B, D, E, F, K guruh vitaminlaridan iborat. Makroelementlar: kaliy-9,2 mg/g, kalsiy-16,6 mg/g, magniy-4,2 mg/g, temir- 0,08mg/g. Mikroelementlar: marganes-0,10 mkg/g, mis-1,16 mkg/g, rux-0,71 mkg/g, xrom-0,15 mkg/g, aluminiy-0,02 mkg/g, vanadiy- 0,01mkg/g, selen-22,90 mkg/g, nikel-0,20 mkg/g, sirkoniy-0,08 mkg/g, qo‘rg‘oshin-0,08mkg/g, bor-22,40mkg/g, efir moylari-0,1%. Silymarin—o‘simlikning urug‘larida 4-6% miqdorda bo‘lib, u flavonolignanlar kompleksidan tashkil topgan. Bu kompleksga quyidagi moddalar kiradi: Silybin A va B, Isosilybin A va B, Silychristin, Isosilychristin, Silydianin, Taxifolin (flavonoid) Yog‘ kislotalari: Linoleik kislota — 50.5%, Oleik kislota — 30.2% Efir moyi: γ-Kadinen — 49.8%, α-Pinen — 24.5% Fenolik birikmalar: Silybin A — 12.2%, Silybin B—17.67%, Isosilybin A-21.9%, https://scientific-jl.com 2 2 1 45-son_2-to’plam_May -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi Isosilybin B — 12.8%, Silychristin — 7.9%, Silydianin — 7.5% Boshqa kimyoviy moddalar Dibutil ftalat — barcha qismlarda mavjud Hexadecanoic acid, methyl ester — urug‘larda mavjud Methyl stearate — barcha qismlarda mavjud. Silymarin- jigarning hujayralarini himoya qilish va uni tiklashda muhim rol o‘ynaydi.Shuningdek antioksidant va yallig‘lanishga qarshi xususiyatlarga ega. Flavonoidlar- bu moddalarning tarkibidagi quercetin va kaempferol kabi birikmalar mavjud. Va ular antioksidant xususiyatiga ega. Efir moylari- Qushqo‘nmas o‘simligining urug‘lari va barglarida efir moylari mavjud bo‘lib , ular antiseptik va shuningdek , yallig‘lanishga qarshi xususiyatga ega. Polifenollar—bu moddaning tarkibidagi taninlar va boshqa birikmalar mavjud bo‘lib, ular ha antioksidant xususiyatiga egadirlar. Rastaropsha o‘simligidan tayyorlangan preparatlar safro sekretsiyasini oshiradi,siydik haydovchi, yallig‘lanishga qarshi, yarani bitiruvchi yog‘larning hazm bo‘lishini yaxshilaydi, jarohatni bitiruvchi kapillyarlarni mustahkamlovchi xususiyatlarga ega o‘simlik. Bundan tashqa