RASTOROPSHA O‘SIMLIGINI YETISHTIRISH TEXNOLOGIYASI VA AGROTEXNIKASI

Аннотация

Растение расторопша, известное во многих литературах как Silybum marianium, относится к семейству Сложноцветных. В то же время это растение широко используется в медицине как сильнейшее лечебное средство.Растение расторопша широко распространено преимущественно в южных регионах Узбекистана, приспособлено к произрастанию во многих местах.То есть, чтобы вырастить расторопшу, необходимо создать для нее необходимые питательные вещества. И выращивать растение нужно, создавая условия, в которых оно сможет расти. Это растение также может расти в регионах с преимущественно сухим климатом. Annotation.The rastoropsha plant, known in many literature as Silybum Marianium, is a member of the family Asteraceae.At the same time, this plant is widely used in medicine as the most powerful healing agent.Rastoropsha has a large distribution, mainly in the southern regions of Uzbekistan, where it has adapted to growing in a large number of places.That is, in order to grow a rastoropsha plant, it is https://scientific-jl.com 2 2 6 45-son_2-to’plam_May -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi necessary to create the nutrients it needs. And it is necessary to grow, creating conditions in which the plant can grow. This plant can also grow mainly in areas with dry climates. Kalit so‘zlar. Bir yillik, barg, to‘pgul, shifobaxshlik xususiyatlari, o‘stirish agrotexnikasi, o‘g’itlar,ekish vaqti, sug’orish rejimi. Ключевые слова.Однолетник, лист, соцветие, лечебные свойства,агротехника выращивания, удобрения, сроки посадки, режим полива. Keywords. Annual, leaf, mound, healing properties, cultivation agrotechnics,fertilizers, planting time, irrigation regime. Rastoropsha – bir yillik yoki ko‘p yillik diploid o‘simlik bo‘lib, murakkabguldoshlar oilasiga (Asteraceae) mansubdir. Rastoropshaning vatani - Janubiy Evropa hisoblanadi. Tarqalish areali – G‘arbiy Evropa, Kichik va O‘rta Osiyo, Shimoliy Amerika, Markaziy Afrika va Janubiy Avstraliyani qamrab oladi. Rastoropsha o‘simligi Rossiyaning Evropa qismining janubiy rayonlarida, Kavkaz, O‘rta Osiyo, Ukrainaning janubida va G‘arbiy Sibirda tarqalgan. Hozirgi vaqtda rastoropsha o‘simligi Rossiyaning Krasnodar o‘lkasida, Povolje va Moskva viloyatlarida etishtiriladi. Ozarbayjon tuproq iqlim sharoitlarida ham muvaffaqiyatli sinalgan. Mahsulotning ayrim qismi eksport qilinadi. Farmatsevtik nuqtai nazardan rastoropshaning dorivorlik homashyosi uning to‘la pishish davrida yig‘ilgan mevalari hisoblanadi. Aynan shuning uchun ham ushbu o‘simlik dorivor ekin sifatida etishtiriladi. Poyasi – to‘g‘ri yoki shoxlangan, burushiq, silindrsimon, yalang‘och yoki yuzasi unsimon qoplama bilan qoplangan kuchsiz to‘rsimon-tukli, balandligi 1-1,5 m. Uning faol o‘sishi shonalash fazasiga to‘g‘ri keladi. Barglari – o‘tkir tishli parraklarga ega, parsimon-parraknamo yoki parsimon- ajralgan ko‘rinishda, yashil, yaltiroq, katta oq dog‘larga ega; barglarining to’pbarglari (rozetkasi) – bandli, yotiq-poyasimon, asosiy poyani o‘rab turadi. Pastdagi barglar yirik, uzunligi 80 sm gacha, eni 30 sm gacha, rozetkalarga yig‘ilgan, to‘lqinsimon, o‘simlik katta meduzani eslatadi. https://scientific-jl.com 2 2 7 45-son_2-to’plam_May -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi Barglari ildiz bo‘g‘zida joylashgan yoki ostki poya barglari barg bandi bilan o‘ralgan, qolganlari bandsiz, poyani o‘rab turadi, uzunlashgan yoki uzun ovalsimon, eng yuqoridagilari lansetsimon, keng patsimon qirqilgan, chekkalari o‘yiq tishsimon, tishli, u ustki tomondan tikonlar bilan qoplangan, tikonlari atrofi oq dog‘lar bilan qoplangan, yorqin rangda. O‘simlik barg plastinkasi uchun dorsiventral tipdagi tuzilish xos. Katta barglarining yuqori epidermis hujayralari tashqi tomonga bo‘rtib chiqqan ko‘rinishda, ustki tomondan parenximalashgan. Barg og‘izchasi – ustitsa apparata tuzilishi – anomotsitli, kam tuklangan. O‘simlik tashlandiq joylarda, yo‘l bo‘ylarida, quruq erlarda o‘sadi, tomorqalarda ham manzarali ham dorivor o‘simlik sifatida ko‘paytiriladi. To‘pguli – diametri 3-6 sm bo‘lgan savatcha, cho‘zinchoq, ko‘pincha sharsimon, novda va shoxchalarning uchida bir donali. O‘rami cherepitsali, ignali yoki o‘tkir yashil bargchalardan iborat. Gulo‘rni yassi, etli. To‘pgulda 80 dan 100 tagacha gullar shakllanadi. Bu gulchalarning hayoti 2 kun. Gul savatchalari o‘rtacha kattalikda yoki yirik, uzunligi 3-6 sm, uzunchoq, ko‘proq sharsimon, ingichka gulpoyada yakka joylashgan; savatcha bargchalari kuchsiz tuklangan yoki silliq, ustma-ust joylashgan; chetki va o‘rta bargchalari savatcha asosiga birikkan, ustki bargchalari uzunlashgan, uchki qismi uzun tikon bilan qoplangan, chetlari qattiq va ular 4-6 tikonchalar bilan ta’minlangan; gullari ko‘p sonli, pushti, siyohrang yoki oq rangda. Urug‘lari uzunligi 7 mm gacha, ellipssimon yoki teskari tuxumsimon, to‘q- jigarrang yoki qora, uzun chiziqli yoki oqmarmar-dog‘li. Hidsiz, ta’mi bir oz achchiqroq [109]. Etilgan urug‘lari uzoq vaqt mobaynida o‘z unuvchanligini yo‘qotmaydi. Hatto ula