“OʻZBEKISTON RESPUBLIKASINING 'TAʼLIM TOʻGʻRISIDAGI” QONUNI VA “KASBLAR TAYYORLASH MILLIY DASTURI”

Аннотация

Mazkur maqolada Oʻzbekiston Respublikasining “Taʼlim toʻgʻrisida”gi qonuni va “Kasblar tayyorlash milliy dasturi”ning mazmun-mohiyati, asosiy tamoyillari hamda ularning taʼlim tizimidagi oʻrni va ahamiyati tahlil qilinadi. Qonunning taʼlim sohasida yuridik asos yaratishdagi roli, shuningdek, kasb-hunarga yoʻnaltirilgan zamonaviy o‘quv dasturlari orqali malakali mutaxassislarni tayyorlashga qaratilgan islohotlar yoritiladi. Shuningdek, bu hujjatlarning mehnat bozorining ehtiyojlariga mos ravishda kadrlar tayyorlashdagi amaliy natijalari haqida ham fikr yuritiladi. Maqola orqali ushbu huquqiy va strategik hujjatlarning oʻzaro uygʻunligi, ularning amalga oshirilishi taʼlim sifatini oshirishga qanday taʼsir qilayotgani ochib beriladi. Kalit soʻzlar: taʼlim toʻgʻrisidagi qonun, kasblar tayyorlash, milliy dastur, taʼlim sifati, yuridik asos, malakali mutaxassis, kadrlar tayyorlash, o‘rta maxsus taʼlim, mehnat bozori, taʼlim islohotlari Kirish. Har qanday jamiyat taraqqiyotining poydevori bu — taʼlim tizimidir. Chunki ilmli, malakali va yetuk kadrlarni tayyorlash orqali davlatning iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy rivojlanishini taʼminlash mumkin. Mustaqillik yillarida Oʻzbekiston Respublikasida taʼlim sohasini takomillashtirish, uni zamonaviy talablar asosida isloh qilish bo‘yicha keng koʻlamli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Xususan, “Taʼlim toʻgʻrisida”gi qonun va “Kasblar tayyorlash milliy dasturi” ana shunday islohotlarning huquqiy va amaliy asosini tashkil etadi. Mazkur hujjatlar orqali mamlakatimizda taʼlimning barcha bosqichlarini tartibga solish, kasb-hunarga yoʻnaltirilgan taʼlim tizimini shakllantirish, yoshlarni zamon bilan hamnafas bilim va ko‘nikmalar bilan taʼminlashga alohida e’tibor qaratilgan. Ushbu qonun va dastur nafaqat huquqiy hujjatlar, balki taʼlim sohasida uzoq muddatli strategik yo‘nalishlarni belgilovchi yo‘l xaritasidir. Ular orqali taʼlim sifati, kasbiy tayyorgarlik, va mehnat bozori bilan integratsiya masalalariga zamonaviy yondashuvlar joriy etilmoqda. Shu bois, ushbu maqolada “Taʼlim toʻgʻrisida”gi https://inlibrary.uz 4 9 45-son_1-to’plam_May -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi qonunning asosiy jihatlari va “Kasblar tayyorlash milliy dasturi”ning taʼlim tizimidagi oʻrni, ularning oʻzaro bogʻliqligi va jamiyat hayotiga taʼsiri tahlil qilinadi. Asosiy qism. Oʻzbekiston Respublikasi mustaqillikka erishganidan keyin, ta'lim tizimini takomillashtirish, yoshlarni zamonaviy talablar asosida kasb-hunar tayyorlashni samarali yo‘lga qo‘yish borasida bir qator muhim huquqiy va amaliy ishlar amalga oshirildi. Xususan, "Ta'lim to'g'risidagi" qonun va "Kasblar tayyorlash milliy dasturi" ushbu sohani isloh qilish va uning rivojlanishiga mustahkam asos yaratish uchun jiddiy huquqiy baza boʻlib xizmat qilmoqda. Mazkur hujjatlar orqali taʼlimni modernizatsiya qilish, kasbiy tayyorgarlik tizimini takomillashtirish va mehnat bozori bilan integratsiya qilishdagi asosiy yo'nalishlar belgilangan. O'zbekiston Respublikasining “Ta'lim to‘g‘risidagi” qonuni 1997-yil 29-avgustda qabul qilingan va bu hujjat taʼlimning barcha shakllari, turi, metodlari va tizimini to‘liq qamrab oladi. Qonun taʼlim sohasida davlat siyosatining asosiy yo‘nalishlarini belgilab beradi va taʼlimning barcha bosqichlarida sifatni ta'minlashni nazarda tutadi. Qonun, o‘z o‘rnida, davlatning ta’lim sohasiga bo‘lgan yondashuvini, ta’lim tizimining yaxlitligini va uning doimiy yangilanishini kafolatlaydi. Qonunda taʼlimning barcha sohalari, jumladan, umumiy o‘rta taʼlim, kasb-hunar taʼlimi, oliy taʼlim va ilmiy faoliyat rivojlanishi uchun sharoit yaratish muhimligini ta’kidlaydi. O'zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan ta’lim tizimiga berilayotgan ahamiyat va yillik investitsiyalar davomida sohaning zamonaviy talablarga mos ravishda rivojlanishiga alohida urg‘u beriladi. Shuningdek, taʼlim sohasidagi islohotlarni amalga oshirish uchun davlatning moliyaviy va tashkiliy imkoniyatlarini maksimal darajada jalb qilish muhim omil hisoblanadi. "Kasblar tayyorlash milliy dasturi" esa, o‘z navbatida, kasb-hunar taʼlimi tizimini yanada rivojlantirish, mehnat bozori talablari bilan taʼlimni uyg‘unlashtirishga qaratilgan muhim hujjat hisoblanadi. Bu dastur 2017-yilda ishlab chiqilgan bo‘lib, kasb-hunar taʼlimiga yangi yondashuvni taklif qiladi. Dasturdagi maqsad – yoshlarni kasb-hunar malakasi bilan taʼminlash, ularning ijtimoiy va iqtisodiy faoliyatga tayyorligini oshirishdir. Shuningdek, dasturga muvofiq, o‘quv muassasalarida zamonaviy kasblarni o‘rgatish, o‘quv jarayonida amaliyotga katta e’tibor berish, o‘quvchilarning mehnat bozori talablariga mos ko‘nikmalarni rivojlantirish maqsad qilingan. Dasturga kiritilgan yangiliklardan biri bu kasb-hunar taʼlimi tizimini isloh qilishda xususiy sektor va davlat hamkorligini rivojlantirishdir. Kasb-hunar o‘quv yurtlarida o‘quvchilarning amaliyotga asoslangan ta’lim olishlari uchun turli korxonalar va sanoat tarmoqlari bilan hamkorlikni mustahkamlash lozim. Masalan, 2020-yild