BOLALARDA UCHROVCHI ONKOLOGIK KASALLIKLAR

Аннотация

The article discusses the main types, causes, clinical symptoms and treatment methods of oncological diseases occurring in children. In particular, information is provided on common childhood oncological diseases such as leukemia, brain tumors, lymphomas and neuroblastoma. The importance of early diagnosis, modern methods of therapy and preventive measures was also emphasized. The purpose of the article is to strengthen knowledge in the field of pediatric oncology and to study approaches aimed at early detection and effective treatment of oncological diseases in children. Keywords:Metastasis, benign, malignant, leukemia, lymphoma, immunotherapy, oncology, saraton, cancer. https://scientific-jl.com/new 33 Volume–77_Issue-1_May-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS Avvalam bor onkologiya haqidagi umimiyt malumotga ega bolsak. Bu inson organizmida hujayralarning nazoratsiz va tartibsiz ko’payishi natijasida hosil bo’ladigan o’smalar (shishlar) bilan bog’liq kasalliklar guruhidir . Ular maraton (rak) deb ham yurutiladi . - Assay hususiyatlari : Hujayralar o’z funksiyasini yo’qotadi va tez ko’payib, sog’lom to’qimalarni siqib chiqaradi. O’sma yaxshi sifatli (benign) yoki yomon sıfatlı (malign) bo’lishi mumkin . Yaxshi sıfatlı o’smalar asta o’sadi va boshqa a’zolarga tarqamaydi . Yomon sifatli o’smalar esa atrofdagi to’qimalarga o’sib kirib qon va limfa orqali butun tanaga tarqaladi (metastaz) Bolalarda uchrovchi onkologik kasalliklarning sabablari: 1. Irsi omillar – Ba'zi saraton turlari genetik moyillik bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin (masalan, oilaviy leykoz). 2. Radiatsiya ta’siri – Homiladorlik vaqtida yoki bolalikda yuqori darajadagi radiatsiya ta’siri saraton xavfini oshiradi. 3. Kimyoviy moddalar – Ba’zan onaning homiladorlik paytida ta’sirlangan kimyoviy moddalari (masalan, zaharli moddalar yoki ba’zi dori vositalari) saraton rivojlanishiga olib kelishi mumkin. 4. Viruslar – Ba’zi viruslar (masalan, Epstein-Barr virusi, retroviruslar) ba’zida onkologik kasalliklar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. 5. Immun tizimining buzilishi – Tug‘ma yoki orttirilgan immun yetishmovchiligi saraton xavfini oshiradi. Bolalarda uchrovchi asosiy onkologik kasalliklar: Leykoz (qon saratoni) Linfoma (limfa tugunlari saratoni) Neyroblastoma (asosan yosh bolalarda) Wilms o‘smalari (buyrak saratoni) Miya o‘simtalari Retinoblastoma (ko‘z saratoni) Sog‘liqni saqlash vazirining qayd etishicha, bu kasallikka qarshi kurashish uchun Xorazm viloyatida onkologiya dispanseri tashkil etildi. Bugun shu kecha kunduzda 7 ming nafar onkologik bemor Xorazm viloyatiga to‘g‘ri kelyapti. 2019-yilda ularning 3 yarim ming nafari order bilan davolanish uchun poytaxtga qatnagan bo‘lsa, 2020- yilga kelib, bu ikki baravarga kamaydi. Ya’ni bemorlarning markazga kelishi 3 yarim ming nafarga, 1 ming 700 ta orderga kamaydi. 2021-yilda bu raqam 750 taga tushdi va 2022- yilga kelib bor yo‘g‘i 131 tani tashkil etdi. Quidagi statistikada bemorlar soni yil mobaynida keltrilgan. https://scientific-jl.com/new 44 Volume–77_Issue-1_May-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS Bolalarda onkologik yasallıklar haqidagi ani istatistik ma’lumotlar cheklanglan. Birol sog’liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko’ra’ har yili dunyo bo’ylab 0-19 yoshdagi 400 minga yaqin bola va osmio maratón kasalligiga chalinadi. Quyida bolalarda eng ko‘p uchraydigan onkologik kasalliklar, ularning belgilar va asoratlari keltirilgan: Leykemiya (qon saratoni) -qonning xavfli oʻsma kasalligi boʻlib, periferik qonda yetilmagan leykositlar miqdorining ortib ketishi bilan kechadi. Belgilar: Tez-tez infeksiyalarga chalinish Tez charchash, holsizlik Qon ketish va ko‘karishlar (gematomalar) Ishtaha yo‘qolishi, ozib ketish Qorinda og‘riq (dala limfa tugunlari yoki taloq kattalashishi) Asoratlari: Immunitet pasayishi Surunkali infeksiyalar Anemiya (qon kamligi) Davolash: Kimyoterapiya, nur terapiya, suyak iligi transplantatsiyasi Prognoz: 5 yıl va undan ortiq yashay olishi 57% tashkil qiladi Neyroblastoma. kamdan -kam uchraydigan, besh yoshgacha bo'lgan bolalarda uchraydigan kam uchraydigan saraton. U neyroblast deb ataladigan asab hujayralaridan rivojlanadi. Bu hujayralar ko'krak va oshqozon (qorin) orqasida oqadigan zanjirda topilgan. https://scientific-jl.com/new 55 Volume–77_Issue-1_May-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS Belgilar: Qorin sohasida qattiq massa (o‘sma) Qorin og‘rig‘i, qabziyat Teri rangi sarg‘ayishi Ko‘z atrofida qora halqalar Prognoz: Qoida tariqasida, neyroblastoma IV bosqichda tashxis qo'yiladi, bunda bemorlarning 5 yillik omon qolish darajasi 20% dan oshmaydi. Prognoz yosh bolalarda, ayniqsa suyak iligiga metastazlar bo'lmasa, eng qulaydir. Umuman olganda, bemorning omon qolishi taxminan 50% (49-55%). Bosqich bo'yicha omon qolish darajasi: 1 bosqichda 100% gacha, 2 bosqichda - 94%, 3 bosqichda 60% (67-57%), 4 bosqichda - 10-20%. 4S bosqichi uchun 1 yoshgacha bo'lgan bolalar uchun omon qolish darajasi taxminan 75% ni tashkil qiladi. Quida onkologik kasalliklarning 2 t