TALABALARDA KASBIY-PEDAGOGIK FAOLIYATINING IJTIMOIY OMILLARI

Аннотация

В данной статье рассматривается актуальная проблема обучения студентов социально-этическим нормам профессионально- педагогической деятельности, рассматриваются особенности профессиональной ориентации, профстандарты, а также роль правил педагогической этики в усвоении учащимися социально-этических норм профессионально- педагогической деятельности. Базовые слова и выражения: профессионально-педагогическая деятельность, социальная этическая норма, международный стандарт, Профессиональный стандарт, педагог, интеллектуальный потенциал, высшее образование, поведение. “O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish kontseptsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi Farmonda keltirilganidek “Oliy ta’lim bilan qamrov darajasini oshirish, xalqaro standartlar asosida yuqori malakali, kreativ va tizimli fikrlaydigan, mustaqil qaror qabul qila oladigan kadrlar tayyorlash, ularning intellectual qobiliyatlarini namoyon etishi va ma’naviy barkamol shaxs sifatida shakllanishi uchun zarur shart-sharoit yaratish” oliy ta’lim tizimini rivojlantirishning https://scientific-jl.com/new 99 88 Volume–77_Issue-1_May-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS strategik maqsadlaridan biriga aylandi. Pedagogik oliy ta’limda tayyorlanadigan pedagogik kadrlarning ma’naviy barkamol shaxs sifatida shakllanishida ijtimoiy- axloqiy me’yorlar hal qiluvchi ahamiyatga ega. Bugungi kunda oliy ta’lim muassasasi bitiruvchilarining mehnat bozorida raqobatbardoshligini oshirish, bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy kompetentligi ijtimoiy axloqiy me’yorlarni shakllantirish oliy ta’lim tizimining funktsional vazifasi hisoblanib,halqaro va milliy talablardan kelib chiqqan holda tadqiq qilib borish dolzarb masala sifatida qaralmoqda. Bo‘lajak o‘qituvchilarning ijtimoiy-axloqiy me’yorlarni bilishi va o‘z faoliyatiga tadbiq etish borasidagi ko‘nikmalar o‘zini professional mukammallashtirish va tarbiyalas uchun yetakchi komponent bo‘lib, “maqsadga muvofiq ma’lum tarzda amalga oshiriladigan pedagog umuminsoniy tajriba, pedagogik jarayonni takomillashtirish uchun zarur bo‘lgan metodologik va maxsus bilimlar, kasbiy ko‘nikma va malakalar” tushuniladi.Ilmiy adabiyotlar tahlili talabalarga ijtimoiy- axloqiy me’yorlarni o‘rgatish pedagogik-psixologik, ijtimoiy-gumanitar, me’yoriy- huquqiy, nazariy-amaliy, uslubiy jihatdan dolzarb ekanligini ko‘rsatadi.Talabalarda kasbni egallashning shakllanishi ularda majburiyat va javobgarlik hissining tarkib topishi bilan bog‘liq bo‘lib, ularda ana shunday sifat va kechinmalar to‘la shakllangan bo‘lsa, bilimlarni egallash yoki kasbiy kamolot uchun hech narsa to‘siq bo‘lmaydi. Talabalarda kasbiy-pedagogik faoliyatga doir ijtimoiy-axloqiy me’yorlarni bilishi o‘zini pedagog sifatida o‘zini identifikatsiya qilish bosqichida namoyon bo‘ladi. Mazkur bosqich kasbiy-pedagogik faoliyat, ijtimoiy rolni bajarish va ijtimoiy- psixologik tizimidan iborat. O‘zini identifikatsiya qilish uch bosqichda: tayyorgarlik, asosiy va yakunlovchi bosqichlarda amalga oshiriladi. Tayyorgarlik bosqichida talaba egallamoqchi bo‘lgan kasbiga taaluqli faoliyat turlarini aniqlashtiradi, o‘zining o‘rni va rolini aniqlashtiradi, o‘z xulq-atvorlari, odobi, ko‘zlagan maqsadlarini ro‘yobga chiqarishning vosita va usullarini asoslab, belgilab oladi. Asosiy bosqichda o‘zini nomoyon qilish maqsadlarini amalga oshiradi. Yakunlovchi bosqichda talaba o‘zini nomoyon etish sohasida erishgan natijalar baholanadi, qiyinchiliklarni sabablari aniqlanadi. Kasbiy-pedagogik muvaffaqiyat bo‘lajak o‘qituvchilarda ijtimoiy-axloqiy me’yorlar hamda kasbiy yo‘nalganlik bilan mustahkam aloqadorlikka ega. M.I.Dyachenko, L.A.Kandibovich talabalarda kasbiy yo‘nalganlikni rivojlantirish bu bo‘lajak kasbiga ijobiy munosabatni, unga qiziqish, layoqat va qobiliyatlarini mustahkamlash, oliy o‘quv yurtini tugatgandan so‘ng kasbiy-pedagogik faoliyatini takomillashtirish istagi, tanlangan kasb sohasida doimiy mehnat faoliyatini olib borish asnosida o‘zining asosiy moddiy va ma’naviy ehtiyojlarini qondirish, bo‘lg‘usi mutaxassis ko‘z o‘ngida kasbning obro‘sini oshirishdir. Kasbiy yo‘nalganlik mazmuni sifatida bo‘lajak kasbiy faoliyatini, majburiyatlarini, ijtimoiy-axloqiy me’yorlarini yaxshi bilishi, o‘z funktsional https://scientific-jl.com/new 99 99 Volume–77_Issue-1_May-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS vazifalarini bajarishga intilish, mohir, yetuk mutaxassis sifatida o‘zini ko‘rsatish, murakkab o‘quv vazifalari, masalalarini aniq yechishga intilish, mas’uliyat hissining kuchayishi, ishda muvaffaqiyatga erishish istagidir. Shuningdek, talabalarning ijtimoiy burchga, o‘ziga, intilishlariga, hislariga munosabatining rivojlanishi bilan kasbiy motivlarning mazmuni o‘zgaradi. V.A.Sonin ilmiy tadqiqotida talabalarda kasbiy yo‘nalganlikning muvaffaqiyatli rivojlantirish omillaridan biri ularda kasb tanlashning ijobiy motivlarini shakllaganligi ekanligini ta’kidlab o‘tgan. O‘zbekiston Respublikasida pedagogning maqomi tan olinib, ularning o‘z kasbiyfaoliyatini yuritishi uchun tas