PROTEZ STOMATITNI DAVOLASHNING TURLI USULLARINI QO‘LLASHNI ASOSLASH

Аннотация

Protez stomatiti — olib qo‘yiladigan protezlardan foydalanish natijasida yuzaga keladigan keng tarqalgan muammo hisoblanadi. Ushbu maqolada protez stomatitni davolashda qo‘llanilayotgan turli usullar, ularning klinik samaradorligi, zamonaviy yondashuvlar va kompleks terapiyaning afzalliklari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Kalit so‘zlar: protez stomatiti, antifungal terapiya, fizik davolash, CAD/CAM protezlar, og‘iz gigiyenasi. https://scientific-jl.com/new 11 44 88 Volume–77_Issue-1_May-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS 1. Kirish Protez stomatiti (PS) — olib qo‘yiladigan protezlar ta’sirida paydo bo‘ladigan og‘iz shilliq qavatining surunkali yallig‘lanishi bo‘lib, u asosan keksa yoshdagi bemorlarda uchraydi. Ushbu kasallikning rivojlanishida Candida zamburug‘i, protezlarning yomon gigiyenasi, mexanik ta’sirlar, shuningdek, bemorning umumiy sog‘lig‘i muhim rol o‘ynaydi. Dunyo bo‘yicha olib borilgan epidemiologik tadqiqotlar protez stomatiti protez taqib yuruvchilar orasida 25% dan 70% gacha uchrashini ko‘rsatmoqda. Bu ko‘rsatkich o‘zbek aholisi orasida ham o‘sish tendensiyasiga ega. Ko‘p yillar davomida bu holatni faqat antifungal dorilar bilan davolashga qaratilgan usullar qo‘llanilgan bo‘lsa-da, so‘nggi yillarda zamonaviy fizik davolash usullari, CAD/CAM texnologiyasi orqali tayyorlangan yangi avlod protezlari va kompleks terapevtik yondashuvlar ko‘proq afzallik kasb etmoqda. Ushbu maqolada PS davolash usullarining ilmiy asoslangan solishtirmali tahlili amalga oshiriladi. 2. Materiallar va usullar Tadqiqot Toshkent davlat stomatologiya institutining klinikasida 2024 yil yanvar – aprel oylarida olib borildi. Klinik kuzatuvga jami 50 nafar 45–75 yosh oralig‘idagi bemor jalb etildi. Bemorlar PS ning I va II darajasi bilan kasallangan bo‘lib, ular uch guruhga ajratildi: 1-guruh (n=20): faqat mahalliy antifungal terapiya (nistatin, klotrimazol 2%) qabul qilganlar; 2-guruh (n=15): antifungal vositalar + fizioterapiya (kam chastotali lazer nur terapiyasi, 6 seans); 3-guruh (n=15): zamonaviy CAD/CAM texnologiyasi asosida tayyorlangan yangi protezlar bilan almashtirish + antifungal va fizik davolash kompleks qo‘llangan. Baholash mezonlari quyidagilar asosida belgilandi: 1. Shilliq qavatdagi yallig‘lanish darajasi (vizual analog shkalasi); 2. Bemorlarning og‘riq va diskomfort bo‘yicha sub’ektiv shikoyatlari; 3. Candida albicans mavjudligini aniqlash uchun og‘iz bo‘shlig‘i surtmalaridan mikologik tahlil; 4. Qayta kasallanish holatlari 30 kun ichida kuzatildi. Statistik tahlil uchun SPSS 23.0 dasturi yordamida ANOVA testi va χ2 testi qo‘llandi. 3. Natijalar Tadqiqot natijalariga ko‘ra, 14 kunlik davolashdan so‘ng quyidagi farqlar kuzatildi: Klinik remissiya holati: 1-guruh: 13 ta bemorda (65%) yallig‘lanish belgilarining yo‘qolishi; 2-guruh: 85% (13/15 bemorda to‘liq klinik tiklanish); 3-guruh: 93% (14/15 bemorda mukammal remissiya). https://scientific-jl.com/new 11 44 99 Volume–77_Issue-1_May-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS Candida albicans bo‘yicha test natijalari: 1-guruh: 60% bemorlarda Candida yo‘qolgan; 2-guruh: 80%; 3-guruh: 90%. Bemorlar tomonidan bildirgan qoniqish darajasi: 1-guruh: "o‘rtacha"; 2-guruh: "yaxshi"; 3-guruh: "juda yaxshi". Qayta kasallanish holatlari 3-guruhda deyarli qayd etilmadi, 1-guruhda esa 30% bemorda yallig‘lanish belgilarining qaytalanishi kuzatildi. 4. Munozara Protez stomatitni davolashda monoterapiya ko‘pincha yetarli natija bermaydi. Klinik kuzatuvlarda faqat dorivor vositalar bilan cheklanish yallig‘lanishning faqat vaqtincha susayishiga olib kelgan. Boshqa tomondan, kompleks terapiya, ayniqsa zamonaviy CAD/CAM texnologiyasi asosida ishlab chiqilgan protezlar, lazer terapiya va og‘iz gigiyenasini yaxshilash bo‘yicha o‘qitish samarali bo‘lgan. Fizioterapevtik lazer terapiya regeneratsiya jarayonlarini tezlashtirib, shilliq qavatdagi qon aylanishini yaxshilagan. Bemorlarning individual gigiyena darajasini oshirish esa qaytalanish holatlarining kamayishiga olib keldi. Mavjud adabiyotlarda ham kompleks yondashuvning ustunligi qayd etilgan (Zarbakhova et al., 2020; Müller et al., 2021). Ayniqsa, CAD/CAM asosida ishlab chiqilgan yuqori silliqlikdagi protez yuzalarida mikroorganizmlar kamroq to‘planadi, bu esa yallig‘lanishni kamaytirishga xizmat qiladi. 5. Xulosa Tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, protez stomatitni samarali davolash uchun monoterapiya emas, balki kompleks yondashuv muhim ahamiyatga ega. Antifungal preparatlar, fizik terapiya, CAD/CAM asosidagi protezlar, bemorning og‘iz gigiyenasi to‘g‘risida ma’lumotli bo‘lishi — bularning barchasi ijobiy klinik natijalarga olib keladi. Kelajakda stomatologik amaliyotda protez stomatitni davolash bo‘yicha individual, texnologik jihatdan asoslangan yondashuvlar ishlab chiqilishi va protokollar darajasida keng joriy etilishi zarur.