PROTEZ STOMATITNI KOMPLEKS DAVOLASHDA TERAPEVTIK VA ORTOPEDIK YONDASHUVLARNI INTEGRATSIYALASHNING KLINIK ASOSLARI

Аннотация

Protez stomatiti – olib qo‘yiladigan protezlardan foydalanadigan bemorlar orasida keng uchraydigan yallig‘lanishli holat bo‘lib, uning samarali davolanishi muammoning etiologik va patogenetik omillarini kompleks yondashuv orqali bartaraf etishni talab etadi. Ushbu maqolada terapevtik (antifungal, antiseptik, gigiyenik) va ortopedik (individual CAD/CAM protezlar, protez dizaynini takomillashtirish) choralarning integratsiyasi klinik jihatdan asoslab berildi. 60 nafar bemor ishtirokida olib borilgan klinik kuzatuvlarda kombinatsiyalashgan yondashuv simptomlarning tezda yo‘qolishiga, Candida albicans darajasining kamayishiga va qaytalanish xavfining pasayishiga olib kelgani aniqlangan. Ayniqsa, lazer terapiyasi bilan to‘ldirilgan kompleks yondashuv eng yuqori samaradorlikni ko‘rsatdi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, protez stomatitni davolashda integratsiyalashgan terapevtik va ortopedik yondashuvlar bemorlarning klinik sog‘ayishiga va qoniqish darajasining oshishiga xizmat qiladi. 1. Kirish Protez stomatiti og'iz bo'shlig'i shilliq qavatining yallig'lanishi bo'lib, olib qo'yiladigan protezlardan uzoq muddat foydalanadigan bemorlar orasida eng keng tarqalgan muammolardan biridir. Kasallik asosan Candida albicans, streptokokklar, va boshqa oportunistik mikroorganizmlarning faollashuvi fonida yuzaga keladi. Bunga sabab bo‘ladigan omillar qatoriga: noto‘g‘ri tayyorlangan yoki eskirgan protezlar; og'iz gigiyenasining sustligi; surunkali somatik kasalliklar (qandli diabet, immunosupressiya); protezga nisbatan allergik reaksiyalar kiradi. An’anaviy yondashuv faqat antifungal va antiseptik dorilarni qo‘llash bilan cheklanadi. Ammo bu holatda asosiy etiologik omil — protezning mexanik va mikrobiologik ta'siri — saqlanib qoladi. Shu bois, kompleks, ya'ni terapevtik (dorivor) va ortopedik (protezni tuzatish yoki yangilash) yondashuvlarni birlashtirish orqali kasallikni chuqurroq davolash mumkin. 2. Maqsad Protez stomatitni davolashda terapevtik va ortopedik yondashuvlarning integratsiyalashgan qo‘llanilishining klinik samaradorligini baholash va uni https://scientific-jl.com/new 11 66 55 Volume–77_Issue-1_May-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS amaliyotda qo‘llashni asoslash. 3. Kalit so‘zlar: Protez stomatiti, kompleks davolash, antifungal terapiya, CAD/CAM protezlar, fizioterapiya, ortopedik yondashuv. 4. Materiallar va usullar Tadqiqot Toshkent shahridagi stomatologiya markazida 2024–2025-yillarda olib borilgan. Tadqiqot ishtirokchilari: Umumiy 60 nafar bemor (40–75 yosh oralig‘ida), klinik jihatdan protez stomatiti tashxisi bilan. Barcha bemorlar 3 ta teng guruhga bo‘lingan: o 1-guruh (n=20): faqat terapevtik yondashuv: antifungal vositalar (nistatin, flukonazol), antiseptik yuvishlar (xlorheksidin) va gigiyenik muolajalar. o 2-guruh (n=20): terapevtik + yangi individual CAD/CAM asosida tayyorlangan olib qo‘yiladigan protezlar. o 3-guruh (n=20): terapevtik + ortopedik + qo‘shimcha fizioterapevtik muolajalar (lazer terapiyasi, ozonoterapiya). Baholash mezonlari: Klinik simptomlarning yo‘qolish muddati; Candida albicans konsentratsiyasi (laborator tekshiruv); Bemorlarning sub'ektiv qoniqish darajasi (5 ballik anketa asosida); 3 oy davomida kasallikning qaytalanish holatlari. 5. Natijalar Klinik kuzatishlar shuni ko‘rsatdiki: 1-guruhda davolanish muddati 10–14 kun, simptomlar sekinlik bilan yo‘qoldi, 3 oyda qayta yallig‘lanish 40% tashkil etdi. 2-guruhda yangi protezlar fonida simptomlar 7–9 kun ichida kamaydi, Candida albicans darajasi 30–50% ga kamaydi, qayta yallig‘lanish holatlari 25% atrofida bo‘ldi. 3-guruhda kompleks yondashuv tufayli simptomlar 4–6 kun ichida bartaraf bo‘ldi, mikrobiologik muvozanat tiklandi, qayta yallig‘lanish esa atigi 10% tashkil etdi. Bemorlarning qoniqish darajasi: 1-guruh: 3,0 ball; 2-guruh: 4,1 ball; 3-guruh: 4,7 ball. 6. Munozara Faol antifungal dorilar va antiseptiklar Candida infektsiyasini nazorat qilishda muhim rol o‘ynaydi, biroq asosiy sabab bo‘lgan ortopedik omillar — noto‘g‘ri protez dizayni, protez tagining silliq emasligi, noto‘g‘ri tish yoyi o‘lchamlari — saqlanib qolsa, kasallikning qaytalanish xavfi yuqori bo‘ladi. https://scientific-jl.com/new 11 66 66 Volume–77_Issue-1_May-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS Yangi CAD/CAM texnologiyalari asosida ishlab chiqilgan protezlar og'iz bo‘shlig‘i anatomiyasiga aniq mos keladi, bu esa shilliq qavatdagi bosimni kamaytiradi, gigiyenik sharoitlarni yaxshilaydi. Shu bilan birga, lazer terapiyasi yallig‘lanish mediatorlarini bostiradi va regeneratsiya jarayonlarini faollashtiradi. Demak, terapevtik va ortopedik yondashuvlarning integratsiyasi orqali bemor holatini yaxshilash, davolanish muddatini qisqartirish va kasallikni qaytalanish xavfini kamaytirish mumkin. 7. Xulosa Tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, protez stomatitni davolashda terapevtik (dorivor va gigiyenik) hamda ortopedik (individual protez dizayni) yondashuvlarni birlashtirgan kompleks strategiya eng samarali hisoblanadi. Bu yondashuv klinik belgilarning tezda bartar