ЖИНСИЙ ЖИНОЯТ ВА ЖИНСИЙ ҲОЛАТЛАР СУД-ТИББИЙ ЭКСПЕРТИЗАСИНИ ЎЗИГА ХОС ЖИҲАТЛАРИ

Аннотация

Ушбу мақолада РСТЭИАМ Тошкент вилояти филиалининг Юқоричирчиқ туманлараро суд-тиббий экспертиза бўлинмасида 2022-2024 йилларда жинсий жиноят ва жинсий ҳолатлар юзасидан ўтказилган эксперт хулосаларининг таҳлил натижалари берилган. Калит сўзлар: суд тиббиёти, суд-тиббий экспертиза, жинсий жиноятлар ва жинсий ҳолатлар экспертизаси Мавзунинг долзарблиги. Жинсий жиноятлар ва жинсий ҳолатлар бўйича суд-тиббий экспертизалар Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодекси, Жиноят- процессуал кодекси, Фуқаролик кодекси, Фуқаролик процессуал кодекси, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекси, “Фуқаролар соғлиғини сақлаш тўғрисида” ҳамда “Суд экспертизаси тўғрисида” қонунлари талабларига риоя қилинган ҳолда ўтказилади. Булардан ташқари ушбу амалиётда суд-тиббий экспертизаларни ўтказиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 13 январ 2025 йилдаги 9-сонли буйруғи асосида “Суд-тиббиёт экспертизаси тадқиқотларини ўтказиш тартиби тўғрисида”ги Низоми, Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 01 июн 2012 йилдаги 153-сонли буйруғининг 3-иловаси “Тирик шахслар суд-тиббий экспертизасини ташкиллаштириш ва ўтказиш қоидалари” ва Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 04 апрел 2015 йилдаги 82-сонли буйруғига асосан тасдиқланган “Суд-тиббий экспертиза текширувларни ўтказиш стандартлари” билан белгиланган. Ушбу турдаги суд- тиббий экспертизасини ўтказиш тартиби, методикаси экспертиза тайинланишига олиб келган ҳодисанинг хусусиятлари, экспертиза олдига https://scientific-jl.com/new 11 77 33 Volume–77_Issue-1_May-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS қўйилаётган вазифалардан келиб чиқади. Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодекси бўйича номусга тегиш, бесоқолбозлик ва фаҳш ҳаракатлари жинсий жиноятлар қаторида ўрганилади. Номусга тегиш. Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 118- моддасига биноан ушбу тушунча жабрланувчининг хоҳишига қарши зўрлик ишлатиб, қўрқитиб ёки унинг ожизлигидан фойдаланган ҳолда жинсий алоқа қилишни англатади. Бу модданинг мазмун-моҳияти бўйича назарий жиҳатдан нафақат аёллар, эркаклар ҳам номусга тегишдан жабрланиши мумкин. Лекин амалиётда мазкур жиноят асосан аёлларга нисбатан кузатилади. Жабрланувчининг ожизлигидан фойдаланиш деганда, ўзига нисбатан содир этилаётган ҳаракатларнинг моҳияти ва хусусиятини тушунмайдиган ёки тушунган тақдирда ҳам зўравонга қаршилик кўрсатиш имкониятига эга бўлмаган жабрланувчи билан жинсий алоқа қилиш тушунилади. Жабрланувчини ожиз аҳволга солиш учун айбдор томонидан наркотик воситалар, психотроп, кучли таъсир этувчи, заҳарли ёки одамнинг ақл-идрокига таъсир этувчи бошқа моддалар қўлланилиши мумкин. Бесоқолбозлик. Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 120- моддасига мувофиқ бесоқолбозлик эркакнинг эркак билан зўрлик ишлатмасдан жинсий эҳтиёжини қондиришини англатади. Бу ҳолатни эркак гомосексуализми деб ҳам номласа бўлади. Бунда бир қатнашчининг эркак олати иккинчи қатнашчининг орқа тешигига киритилади. Ушбу модданинг моҳияти бўйича бесоқолбозликнинг актив ва пассив қатнашчилари жиноят субъекти ҳисобланади, яъни иккови ҳам жиноий жавобгарликка тортилади. Фаҳш ҳаракатлари. Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 129- моддасига биноан ушбу тушунча ўн олти ёшга тўлмаган шахсларга нисбатан уятсиз-бузуқ ҳаракатларни содир қилишни англатади. Бундай ҳаракатлар шаҳвоний хусусиятга эга бўлиб, жиноятчининг жинсий эҳтиёжини қондиришга ёки жабрланувчининг жинсий ҳиссиётини қўзғатишга йўналтирилган бўлади. Уятсиз-бузуқ ҳаракатлар жисмоний ёки интеллектуал бўлиши мумкин. Жисмоний уятсиз-бузуқ ҳаракатлар ўн олти ёшга тўлмаган шахслар кўзи олдида айбдор жинсий аъзоларини яланғочлашида, улар билан уятсиз ҳаракатлар содир этишда, мастурбация қилишда, очиқдан-очиқ жинсий алоқа қилишида, жабрланувчини жинсий аъзоларини яланғочлашида ва уларга тегинишида, шунингдек интеллектуал уятсиз-бузуқ ҳаракатлар тўғрисида порнографик фильмлар ёки тасвирларни намойиш этишда, порнографик мазмундаги адабиётларни ўқишда, жинсий мавзудаги суҳбатлар олиб боришда ва ҳ.к.з.ларда ифодаланади. Агар номусга тегиш, бесоқолбозлик ва жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда қондириш жинсий эркинликка қарши жиноятлар деб ҳисобланса, https://scientific-jl.com/new 11 77 44 Volume–77_Issue-1_May-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS таносил касалликлари, ОИВ-инфекцияси/ОИТСни тарқатиш Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексида ҳаёт ёки соғлиқ учун хавфли жиноятлар гуруҳига киритилган. Кодекснинг 113-моддасида ўзида таносил касаллликлари ёки ОИВ-инфекцияси/ОИТС борлигини била туриб, бу касалликни ўзга шахсга юқтириш ёки юқтириш хавфи остида қолдириш учун жиноий жавобгарлик белгиланган. Бу турдаги жиноятлар юзасидан суд-тиббий экспертизалар дерматовенеролог, ОИТС бўйича мутахассислари иштирокида бажарилади. Экспертиза жараёнида гумондор, жабрланувчи суд-тиббий кўрикдан, тегишли клиник-лаборатор текширувлардан ўтказилади, барча мавжуд тиббий ҳужжатлар таҳлил қилинади. Гумондор ва жабрланувчида таносил касалликлари, ОИВ-инфекцияси /ОИТСнинг мавжудлиги ҳамда уларнинг юқиш манбаи ўрганилади. Бунда касалликларнинг кечиш босқичларига эът