SUN’IY INTELLEKTNING INSON ONGIGA TA’SIRI

Аннотация

This article provides a scientific analysis of the impact of artificial intelligence (AI) technologies on human consciousness. It explores how AI affects cognitive processes, emotional states, decision-making, and other psychological aspects related to consciousness. The study also focuses on the application of AI in medicine, especially in neurology, including neuroprosthetics and neurofeedback systems. Furthermore, the ethical and social implications of influencing human consciousness are discussed. Keywords: artificial intelligence, human consciousness, cognitive psychology, neurotechnology, ethice https://scientific-jl.com/new 22 44 33 Volume–77_Issue-1_May-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS So‘nggi yillarda sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining rivojlanishi nafaqat texnikaviy va iqtisodiy sohalarda, balki inson ongiga oid ilmiy izlanishlarda ham katta o‘zgarishlarga sabab bo‘lmoqda. Kognitiv fanlar, nevrologiya, psixologiya va biotibbiyot yo‘nalishlarida SI imkoniyatlarining kengayishi orqali inson ongi faoliyatini chuqurroq o‘rganish va unga ta’sir qilish imkoniyatlari paydo bo‘ldi. Ayniqsa, inson miyasi faoliyatini sun’iy neyron tarmoqlar orqali modellashtirish, neyroprotezlar, EEG va fMRI yordamida ong holatini aniqlash kabi texnologiyalar ushbu sohani yangi bosqichga olib chiqdi. Inson ongi — bu murakkab psixofiziologik hodisa bo‘lib, unda idrok, tafakkur, emotsiyalar, xotira va ongli faoliyat singari jarayonlar mujassam. Bu jarayonlarga SI qanday ta’sir qilishi — nafaqat texnikaviy, balki axloqiy, ijtimoiy va falsafiy masalalarni ham o‘z ichiga oladi. Zamonaviy SI tizimlari inson qaror qabul qilish jarayonlariga ta’sir etishi, emotsional reaksiya va kognitiv yuklama bilan ishlovchi psixologik tizimlar orqali inson fikrlash modelini o‘zgartirishi mumkin. Shuningdek, klinik tibbiyotda, ayniqsa ruhiy va nevrologik kasalliklarni davolashda SI asosidagi texnologiyalarning qo‘llanilishi bemor ongiga bevosita yoki bilvosita ta’sir ko‘rsatmoqda. Mazkur maqolada SI texnologiyalarining inson ongiga bo‘lgan ilmiy, amaliy, tibbiy va axloqiy ta’siri kompleks yondashuv asosida tahlil qilinadi. Birinchi bo‘limda kognitiv nuqtayi nazardan SI va ong o‘rtasidagi bog‘liqlik ko‘rib chiqiladi. Ikkinchi bo‘limda tibbiyotdagi qo‘llanilishi, uchinchi bo‘limda esa axloqiy va ijtimoiy muammolar muhokama qilinadi. Sun’iy intellekt va inson ongining kognitiv o‘zaro ta’siri Inson ongi — bu o‘zaro bog‘liq kognitiv jarayonlar majmuasidir. Bu jarayonlarga idrok, xotira, tafakkur, emotsiyalar, qaror qabul qilish va o‘z- o‘zini anglash kiradi. Sun’iy intellekt, ayniqsa chuqur o‘rganish (deep learning) va mashinaviy o‘rganish (machine learning) asosidagi tizimlar, ushbu insoniy kognitiv funksiyalarni modellashtirish va ularga taqlid qilish orqali ong jarayonlarini tahlil qilish imkonini bermoqda. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, SI tomonidan boshqariladigan virtual yordamchilar (masalan, chatbotlar, intellektual interfeyslar) insonlar bilan o‘zaro muloqotda bo‘lib, ularning fikrlash, his-tuyg‘ularni ifodalash va hatto qaror qabul qilish jarayonlariga bevosita ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Bu ta’sir, ayniqsa, ko‘p vaqtini raqamli texnologiyalar bilan o‘tkazadigan odamlarda kuchliroq seziladi. Kognitiv psixologlar bu holatni “raqamli kognitiv yuklama” deb atashadi — ya’ni inson miyasi ortiqcha ma’lumot oqimiga tushadi va bu konsentratsiya, xotira va idrok faoliyatiga salbiy ta’sir qiladi. Shuningdek, SI asosidagi tizimlar (masalan, emotsiyani aniqlash algoritmlari yoki qaror qabul qilish dasturlari) inson kognitsiyasini kuzatish va boshqarish imkonini beradi. Bu, o‘z navbatida, inson ongini nazorat qilish yoki manipulyatsiya qilish ehtimolini oshiradi. Bunday texnologiyalar yordamida insonning psixologik holati real vaqt rejimida baholanadi, bu esa marketingdan tortib https://scientific-jl.com/new 22 44 44 Volume–77_Issue-1_May-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS siyosiy kommunikatsiyagacha bo‘lgan sohalarda ongga ta’sir o‘tkazish imkonini beradi. Boshqacha qilib aytganda, SI va inson ongi o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir — bu ikkiyoqlama jarayondir: SI inson ongini tahlil qiladi va unga moslashadi, inson esa SI bilan ishlash jarayonida o‘zining kognitiv modelini o‘zgartiradi. Tibbiyotda sun’iy intellekt: ong faoliyatini o‘rganish va boshqarish Tibbiyotda sun’iy intellekt (SI) inson ongining murakkab mexanizmlarini tushunish va ular bilan ishlashda yangi imkoniyatlarni ochmoqda. Xususan, nevrologiya va psixiatriya sohalarida ong holatini aniqlash, tahlil qilish va uni sun’iy vositalar yordamida boshqarish bo‘yicha sezilarli yutuqlarga erishilmoqda. Sun’iy intellekt yordamida amalga oshirilayotgan asosiy usullardan biri bu elektroensefalografiya (EEG) va funktsional magnit-rezonans tomografiyasi (fMRI) ma’lumotlarini avtomatik tahlil qilishdir. Ushbu texnologiyalar yordamida inson miyasi faoliyatining real vaqt rejimidagi monitoringi amalga oshiriladi. SI algoritmlari ushbu murakkab signallarni tahlil qilib, ong holatining o‘zgarish