ВОЯГА ЕТМАГАНЛАР ОРАСИДА ҲУҚУҚБУЗАРЛИКЛАРНИ ОЛДИНИ ОЛИШ АЛГОРИТМЛАРИ ТЎҒРИСИДА

Аннотация

Мақолада ички ишлар органлари томонидан вояга етмаганлар ўртасида жиноятларнинг олдини олиш алгоритмининг асосий назарий ва амалий жиҳатлари илмий таҳлил қилинган. Вояга етмаганлар ҳуқуқбузарлигининг олдини олиш тамойиллари асосида профилактика чораларини амалга ошириш механизми ва муаллифнинг хулосалари кўриб чиқилиб, вояга етмаганлар томонидан содир этилган ҳуқуқбузарликларнинг олдини олишни такомиллаштириш чора-тадбирлари бўйича тегишли илмий асосланган таклифлар ишлаб чиқилган. Калит сўзлар: вояга етмаганлар, ҳуқуқбузарликлар, профилактика, ички ишлар органлари, олдини олиш тамойиллари, вояга етмаганлар ўртасида ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш алгоритми. ОБ АЛГОРИТМАХ ПРЕДУПРЕЖДЕНИЯ ПРАВОНАРУШЕНИЙ СРЕДИ НЕСОВРЕШЕННОЛЕТНИХ Аннотация. В статье проведен научный анализ основных теоретических и практических аспектов алгоритма предупреждений преступлений среди несовершеннолетних органами внутренних дел. Основываясь на принципах предупреждения правонарушений среди несовершеннолетних рассмотрен механизм осуществления предупредительных мер и заключениях автора, разработаны соответствующие научно обоснованные предложения относительно мер по совершенствования предупреждения правонарушений совершаемых несовершеннолетними. Ключевые слова: несовершеннолетние, правонарушения, предупреждение, органы внутренних дел, принципы предупреждения, алгоритм предупреждения правонарушений среди несовершеннолетних. ON ALGORITHMS FOR PREVENTING JUVENILE DELINQUENCY Annotation. The article provides a scientific analysis of the main theoretical and practical aspects of the algorithm for preventing crimes among minors by internal affairs agencies. Based on the principles of preventing offenses among minors, the mechanism for implementing preventive measures and the author's conclusions are https://scientific-jl.com/new 4444 4444 3333 Volume–76_Issue-1_May-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS considered, and relevant scientifically based proposals are developed regarding measures to improve the prevention of offenses committed by minors. Key words: minors, offenses, prevention, internal affairs agencies, principles of prevention, algorithm for preventing offenses among minors. Ўзбекистонда ҳуқуқни мухофаза қилувчи идоралар, жумладан ички ишлар органлари (ИИО), вояга етмаганлар орасида ҳуқуқбузарликларни олдини олиш фаолиятини олиб боришда уларнинг манфаатларини ҳимоя қилиш, жамиятдаги имкониятлардан фойдаланган холда ўз ҳуқуқ ва мажбуриятларига маъсулият билан қараш, онгли равишда жамиятда ўрнатилган умуминсоний қадриятлар ва тартиб-интизом қоидаларига риоя қилиш, ўзининг ҳатти-ҳаракатлари ва қилмишларига жавобгарлик ҳиссини ўйғотиш масаласи бугунги куннинг долзарб масалаларидан бир бўлиб келмоқда. Шу мақсаддан келиб чиққан ҳолда ички ишлар органлари томонидан вояга етмаганлар орасида ҳуқуқбузарликларни олдини олиш алгоритмида қонун аҳамиятини ошириш, вояга етмаганлар манфаатларини муҳофаза қилиш, ҳаракат этиш доирасини кенгайтириш ва такомиллаштириш лозимлигини тақоза этади. Бирлашган Миллатлар Ташкилоти томонидан қабул қилинган “Инсон ҳуқуқлари Умумжаҳон декларцияси”да: Жиноят содир этишда айбланаётган ҳар бир шахсга ҳимоя учун барча имкониятлар яратиб берилиши, суд мажлисида ошкора тартибда қонуний йўл билан унинг айбдорлиги аниқланмагунча, айбсиз, деб ҳисобланиши лозим»[1] – деб таъкидланган. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 78-моддасида, “Боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини таъминлаш ҳамда ҳимоя қилиш, унинг жисмоний, ақлий ва маданий жиҳатдан тўлақонли ривожланиши учун энг яхши шарт-шароитларни яратиш давлатнинг мажбуриятидир”, – дейилган. Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев таъкидлаганидек, “Биз учун жамиятда бегона бола йўқ ва бўлмаслиги керак. Ҳаммаси ўзимизнинг, Ўзбекистонимизнинг болалари. Вақтида меҳр кўрсатсак, ишга, илмга, касбу ҳунарга, эзгу фазилатларга ўргатсак, уларнинг йўлини очиб берсак, эртага фойдаси ўзимизга, жамиятимизга тегади” [2]. Шундан келиб чиққан холда вояга етмаганлар орасида ҳуқуқбузарликларни олдини олиш ва уларнинг манфаатларини муҳофаза этишда ҳуқуқий тарбия ва оилани мустаҳкамлаш ҳуқуқий муаммолари алоҳида аҳамият касб этади. Бу йўналишда барча алоқадор соҳа мутахассислари: ички ишлар органлари ходимлари, педагоглар, тиббий ходимлар, фуқаролик жамияти ташкилотлар вакиллари, ҳуқуқшунослар, ўзини ўзи бошқариш органларининг вояга етмаганлар орасида ҳуқуқбузалрликларни самарали олдини олиш давр https://scientific-jl.com/new 4444 4444 4444 Volume–76_Issue-1_May-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS талабидир. Вояга етмаганларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилишга, уларни баркамол ривожлантиришнинг ҳуқуқий асосларини мустаҳкамлашга қаратилган меъёрий-ҳуқуқий базани такомиллаштириш, амалдаги қонунчилик ҳамда меъёрий ҳужжатларги замон талабларига мос ўзгартириш ва кўшимчалар киритиш бўйича талаб қўйилди[3, с.3-5]. Бундан ташқари хозирги даврда Ўзбекистонда вояга етмаганларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш борасида суд- ҳуқуқ тизимини шакллантиришнинг муҳим т