ELEKTRON BANDLIK XIZMATLARI TIZIMINI YARATISHDA XALQARO MEHNAT TASHKILOTI TEXNIK YORDAMINING ROLI

Аннотация

O‘zbekistonda bandlik xizmatlarini raqamlashtirish borasida 2019– 2024-yillar davomida tizimli chora-tadbirlar amalga oshirildi. Elektron bandlik platformasi — “mehnat.uz” portali, “Ishga marhamat” monomarkazlari va “e-mehnat daftarchasi” tizimi ishga tushirildi. Ushbu infratuzilmalarning shakllanishi va samarali faoliyat yuritishida Xalqaro Mehnat Tashkiloti tomonidan ko‘rsatilgan texnik yordam muhim omil bo‘ldi. Xalqaro Mehnat Tashkiloti mutaxassislari ishtirokida foydalanuvchi interfeysiga qo‘yiladigan talablar, mehnat shartnomalari va bandlik statistikasi elektron shaklda yuritilishini ta’minlovchi normativ-huquqiy model ishlab chiqildi. 2020–2022-yillarda ARGOS (Automated Registration and Guidance of Online Services) nomli elektron tizim ishlab chiqildi. Ushbu platforma orqali ishga joylashish jarayonlari, mehnat shartnomalarining ro‘yxatdan o‘tkazilishi, ishsizlik darajasini real vaqtda monitoring qilish imkoniyati yaratildi. ARGOS tizimining funksional modullari XMT texnik maslahatlari asosida ishlab chiqilib, Estoniya va Koreya tajribasi bilan solishtirilib moslashtirildi. Xizmat ko‘rsatish standartlari, elektron hujjat aylanishi, shaxsiy kabinetlar va ish beruvchilar bazasi tizimlari takomillashtirildi. Kalit so‘zlar: Xalqaro Mehnat Tashkiloti, elektron bandlik, ARGOS tizimi, raqamli mehnat bozori, texnik yordam, e-mehnat daftarchasi, “Ishga marhamat” markazlari, bandlik xizmatlarini avtomatlashtirish, mehnat statistikasi, ish izlovchilar axborot bazasi, onlayn bandlik portali, raqamli infratuzilma. So‘nggi yillarda O‘zbekiston mehnat bozori islohotlarining yangi bosqichiga qadam qo‘ydi. Iqtisodiy o‘sish, demografik bosim va ishchi kuchi migratsiyasi sharoitida bandlik siyosatini takomillashtirish dolzarb masalaga aylandi. 2020-yilga kelib mehnatga layoqatli aholining soni 19 milliondan oshdi, har yili mehnat bozoriga 600 mingga yaqin yangi ishsizlar kirib kelmoqda. Shunday sharoitda bandlik xizmatlarining samaradorligi, tezkorligi va shaffofligi ustuvor vazifalardan biriga aylandi. An’anaviy usullarda faoliyat yuritgan davlat bandlik xizmatlari zamon talablari va fuqarolarning ehtiyojlariga to‘liq javob bermas edi. Mehnat bozorining rasmiy sektori va norasmiy sektori o‘rtasida muvozanatsizlik, ishsizlikning yashirin shakllari, ishchi kuchining samarali joylashmasligi kabi muammolar mavjud edi. Ayniqsa, https://scientific-jl.com/new 2222 3333 7777 Volume–76_Issue-1_May-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlar — yoshlar, ayollar, mehnat migratsiyasidan qaytganlar bandligini ta’minlash dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda. Shu sababli 2019-yildan boshlab O‘zbekistonda bandlik xizmatlarini raqamlashtirish bo‘yicha keng ko‘lamli davlat siyosati amalga oshirila boshlandi. Ushbu jarayonda Xalqaro Mehnat Tashkiloti bilan yaqin hamkorlik yo‘lga qo‘yilib, texnik maslahat, normativ hujjatlar ishlab chiqish va xalqaro tajriba asosida loyihalarni tatbiq qilish ishlari boshlab yuborildi. Elektron bandlik xizmatlari, jumladan “mehnat.uz” portali, “Ishga marhamat” markazlari, ARGOS platformasi va e-mehnat daftarchalari tizimi bosqichma-bosqich joriy etildi. Bu yondashuv O‘zbekistonda ish izlovchilar, ish beruvchilar va davlat tuzilmalari o‘rtasida tezkor va ochiq axborot almashinuvi tizimini shakllantirishga imkon berdi. Mehnat bozoridagi holatni real vaqt rejimida monitoring qilish, xizmatlar sifati va samaradorligini oshirish, ishsizlikni aniqlash va ijtimoiy xavf ostidagi qatlamlarni aniqlash imkoniyatlari sezilarli darajada kengaydi. Bandlik sohasida olib borilayotgan raqamli islohotlar nafaqat ichki boshqaruv mexanizmlarini zamonaviylashtirdi, balki xalqaro mehnat standartlariga yaqinlashuvning muhim bosqichiga aylandi. 2015-yilgacha O‘zbekistonda bandlik xizmatlari asosan an’anaviy usullar asosida faoliyat yuritgan. Aholining mehnatga layoqatli qatlamiga xizmat ko‘rsatish jarayonlari qog‘oz shaklida yuritilgan, ish izlovchilar va ish beruvchilar o‘rtasida ma’lumot almashinuvi sekin kechgan. Ro‘yxatga olish, yo‘llanma berish, ishsizlik statistikasi va mehnat shartnomalarini rasmiylashtirish jarayonlari ko‘p hollarda rasmiylashtirilmagan ishlar bilan cheklangan. Ayniqsa, norasmiy sektor (mavsumiy, vaqtinchalik ishchilar, kichik tadbirkorlik subyektlari) deyarli qamrab olinmagan. Mehnat shartnomalarining katta qismi yozma tarzda tuzilmagan, bu esa ishchilarning huquqiy himoyasini zaiflashtirgan. 2019-yildan boshlab O‘zbekistonda bandlik xizmatlarini raqamlashtirish davlat siyosatining muhim yo‘nalishiga aylandi. Prezident qarori bilan “Mehnat bozorini raqamlashtirish konsepsiyasi” qabul qilindi va shu asosda Xalqaro Mehnat Tashkiloti bilan texnik hamkorlik kuchaytirildi. Xalqaro Mehnat Tashkiloti tomonidan taklif qilingan metodologiyalar asosida bandlik xizmatlari uchun axborot texnologiyalarini joriy etish, tizimni avtomatlashtirish, foydalanuvchi interfeyslari va xizmatlar standartini ishlab chiqish bo‘yicha kompleks yondashuv shakllantirildi. 2020-yilda Xalqaro Mehnat Tashkiloti