“PAXTAOBOD” KANALIDAN SUV OLUVCHI “NAVRO‘Z” NASOS STANSIYASINING HISOBLI SUV SARFI VA NASOSLAR SONINI ANIQLASH

Аннотация

Long-term experience in the operation of pumping stations shows that various problem situations arise when determining the water flow rate of pumps and the number of pumps. The main reasons for the uninterrupted and harmless operation of pumps are the good conduct of cavitation. Key words: Pump, temperature, ambient composition, humidity, dust, vibration, electrical properties, control and measurement conditions. Аннотация: Многолетний опыт эксплуатации насосных станций показывает, что возникают различные проблемные ситуации при определении расхода воды насосов и количества насосов. Основными причинами бесперебойной и безопасной работы насосов являются хорошая проводимость явления кавитации. Ключевые слова: Насос, температура, состав окружающей среды, влажность, пыль, вибрация, электрические характеристики, условия контроля и измерений. “Qoraqutan” nasos stansiyasi Qashqadaryo viloyatining Qamashi tumani hududida joylashgan boʻlib, tuman markazidan uzoqligi 15 km ni tashkil etadi. Bu nasos stansiyalarning suv olish manbai Chimqurgʻon suv omborining chap qirgʻoq kanali ya’ni “Paxtaobod” kanali hisoblanadi. “Qoraqutan” nasos stansiyasi 1980- yilda ishga tushirib foydalanishga topshirilgan. Qamashi tumaniga qarashli boʻlgan 1050 ga yer maydonini sugʻorishga moʻljallangan. “Qoraqutan” nasos stansiyasida oʻrnatilgan agregatlari soni 4 ta nasos agregatlarining bittasi suv oʻzatish grafigi talabiga asosan 1 tasi zaxira nasos hisoblanadi. Ushbu nasoslarning markasi 400D-90 ni,1 ta agregatning suv oʻzatishi qobilyati Q=0,4 м/sekni, suv koʻtarish balandligi H- 24 мni, bosim quvur uzunligi L-48 м. Aylanishlar soni n 1000 ayl/min va quvvati 160 kVt boʻlgan 5AM315MB6eUZ rusumli eletrodvigateli bilan jixozlangan. https://scientific-jl.com/new 77 Volume–75_Issue-1_April-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS Amu-Qashqadaryo Irrigasiya tizimlari xavza boshqarmasi qoshidagi nasos stansiyalari energetika va aloqa boshqarmasi tassarufidagi nasos stansiyalardan biri hisoblanadi. “Qoraqutan” nasos stansiyasining hozirgi vaqtdagi nomini 2019-yildan boshlab “Navroʻz” nasos stansiyasi nomi bilan ish yuritilib kelinmoqda. Hisobli suv sarfi va nasoslar sonini aniqlash. Suv olish grafigidan ishchi agregatlar sonini ushbu shartlar asosida tanlaymiz. 2.1-rasm. Suv istemol grafigi 1. Suv olish grafigini to‘liq qoplash 2. Hisobli suv sarfida nasosni maksimal FIK bilan ishlashi 3. Ekspluatatsiya qo‘layligi Buning uchun nasoslar bir turli va bir o‘lchamla qabul qilinadi, bu ularga xizmat ko‘rsatish va ta’mirlashni osonlashtiradi, extiyot qisimlar bilan ta’minlaydi. Har bir nasos o‘zaro almashtirilishi mumkun. Ushbu shartlar asosida ishchi agregatlar sonini n =4ta qabul qilamiz. a Bitta nasos suv sarfini aniqlaymiz Q 1,6 Q  max   0,4м3 / sek. n n 4 a Bu yerda: Q –bitta nasos suv sarfi Q – maksimal kerakli suv sarfi; n max https://scientific-jl.com/new 88 Volume–75_Issue-1_April-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS n – ishchi agregatlar soni. a 2.2-rasm. Qoraqutan nasos stansiyasining sxematik chizmasi Nasos stansiya geometrik va dastlabki to’liq ko‘tarish balandligini aniqlash. Geometrik kutarilish balandligi H  MKSS PBSS  24м. g max To‘liq ko‘tarib berish balandligi H  H h. t g ∑h - nasosning surish va bosimli quvirlaridagi gidravlik yo‘qotishlar yig‘indisi. Dastlab gidromashina uskunalarini tanlash uchun yukolgan bosimlar yig‘indisi, geometrik kutarish balandlariga nisbatan % hisobida olinadi ∑h =20%·H t Unda H =1,2·H =1,2·24=28,8 м. t g Nasos stansiyasining asosiy jixozlari.Nasos stansiyasining asosiy jixozlariga suv olish grafigi ga muvofiq suv o‘zatuvchi nasoslar va nasosni ishlashini ta’minlovchi elektro dvigatellar kiradi. Asosiy jixozlarni tanlash. https://scientific-jl.com/new 99 Volume–75_Issue-1_April-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS Nasos tanlash. Nasos tanlash uchun ikkita asosiy parametr aniq bo‘lishi kerak bo‘ladi. Bitta nasos suv sarfi: Q =0,4 м3/sek n To‘liq bosim: H=28,8 м t Nasosga talablar: 1. Nasoslar kerakli suv sarfi va bosimini berish kerak. 2. Optimal foydali ish koeffitsientiga ega bo‘lishi kerak. 3. Eng yaxshi kavitatsion xususiyatlarga ega bo‘lishi kerak. 4. Yaxshi eksplatatsion sifatlarga ega bo‘lishi kerak. 5. Seriyali ishlab chiqaradigan bo‘lishi kerak. 6. Nasos markasi 400D -90. 7. Aylanishlar soni n=1000 ayl/min. 8. Ishchi g‘ildirak diametiri D =430 мм. i.g. 9. Tanlangan nasosni texnik xaraktrestikasini jadvalga kiritamiz. Texnikaviy tafsiflar 2.1-Jadval Nasos Suv sarfi Bosimi Ruxsat berilgan Aylanishlar FIK markasi Q м3/sek N kavitatsiya extiyoti м soni ƞ % m n 400D-90 0,4 28,8 2,7 1000 68 2.3-rasm. Nasoslar xarakteristikasi https://scientific-jl.com/new 11 00 Volume–75_Issue-1_April-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS 2.4-rasm. 400 D -90 nasos ishchi xarakteristikasi Elektrodvigatel tanlash Nasosga elektrodvigatel tanlash uchun kerakli quvvatni hisoblaymiz. 9,81Q  H N   K gv  3 N =9,81·0,4·24/6,8=113,0112·1,05=14,5 kVt. gv Dvegatel aylanishlar soni p nasos aylanishlar soni n