AKTINIK KERATOZNING TURLI SHAKLLARINING JINSGA VA YOSHGA QARAB KLINIKADA NAMOYON BO’LISHI

Аннотация

В статье рассматриваются современные сведения об актиническом кератозе, актинический кератоз встречается не только в I-II, но и в III-IV фототипах кожи. встречаемость различных форм в зависимости от пола и возраста, представлены обобщённые данные научных исследований эпидемиологии заболевания, диагностики, дифференциальной диагностики, особенностей клинической картины. Основное значение придается инсоляции, предшествующей иммуносупрессии и иммунодефицитным состояниям, а также травматизации Ключевые слова: актинический кератоз; солнечный кератоз; сенильный кератоз; предраковое поражение кожи; плоскоклеточный рак in situ; Annotatsiya: Maqolada aktinik keratoz haqidagi zamonaviy ma'lumotlar ko'rib chiqiladi, kasallik epidemiologiyasi, terining nafaqat I-II, balki III-IV fototiplarida ham aktinik keratoz uchrashi organilmoqda, diagnostikasi, differentsial diagnostikasi, klinik ko'rinishlarini uchrasi. Insolatsiya, immunosupressiya va immunitet tanqisligi holatlari, shuningdek jarohatlanishga alohida ahamiyat qaratiladi. Kalit so'zlar: aktinik keratoz; quyosh keratozi; senil keratozi; saraton oldi terikasalliklari; in situ skuamoz karsinoma; Annotation. The article discusses current information about actinic keratosis, the occurrence of various forms, presents generalized data from scientific research on the epidemiology of the disease, diagnosis, differential diagnosis, and clinical features. The main importance is attached to insolation, preceding immunosuppression and immunodeficiency states, as well as traumatization. Keywords: actinic keratosis; solar keratosis; senile keratosis; precancerous skin lesion; https://scientific-jl.com/new 22 00 55 Volume–75_Issue-1_April-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS squamous cell carcinoma in situ; So'ngi yillarda Dermatologik kasalliklar o'rtasida teri saraton oldi va teri saraton kasalliklarining ko'payishi dolzarb muammo bo'lib qolmoqda. Aholi ortasida teri neoplazma kasalligini o'shish tendentsiyasi qayd etilishi kuzatilmoqda. Prekanseroz kasalliklarni erta aniqlash va ularni etarli darajada davolash muvaffaqiyatli davolanishning kalitidir. Eng ko'p uchraydigan prekanseroz teri kasalliklaridan biri aktinik keratozdir.Aktinik keratoz-quyoshdan kelib chiqadigan keng tarqalgan teri kasalligidir. [1,2]. Aholining umumiy qarishi va ultrabinafsha nurlanishining intensivligi tufayli, teri rak oldi kassalligi yani- aktinik keratoz chastotasining intensiv o'shishi kuzatilmoqda. [6, 13, 18] Aktinik keratoz (sinonimi quyosh keratozi, senile keretoz) uzoq yillar davomida, ultrabinafsha nurlar kumulyatsiyasi natijasida, yoshi kattalar terisida paydo bo'ladigan keratotik va eritematoz jarayondir. [2,11,15]. Aktinik keratozning (AK) klinik ko'rinishi 1826 yilda Dubreuilh tomonidan tasvirlangan.[6,12]. Keyinchalik Freudenthal (Freydental) 1926 yilda "Keratoma senilis"atamasini taklif qildi.1958 yilda Pinkus o'z asarlarida birinchi marta "aktinik keratoz"atamasidan foydalanishni boshladi. [11,15]. Havfli omillarga: yosh, jins, teri fototipi, anamnezida teri osmalari bolishi, UB- nurlanishining kumulatif ta'siri, uzoq vaqt davomida immunodepresantlar qabul qilish kiradi. O'zbekistonda tabiiy insolyatsiya darajasi Evropa koeffitsientidan uch baravar yuqori, ayniqsa yozda. Shu munosabat bilan aktinik keratoz ko'pincha respublikamiz aholisi orasida uchraydi. AKning rivojlanishi mintaqaning tabiiy insolatsiya darajasiga bog'liq. 40 yoshdan oshgan Evropa aholisi orasida AK tarqalishi 6-15%, AQShda 11-26% ni tashkil qiladi. [4,11,15]. Epidemiologik ma'lumotlar I-II teri fototipi bo'lgan populyatsiyalarda aktinik keratoz paydo bo'lishining yuqori darajasini va so'ngi o'n yilliklarda, butun dunyo bo'ylab aktinik keratoz holatlarining ko'payishini ko'rsatadi. Butun dunyoda, aktinik keratoz kasalligi eng ko'p uchraydigan in situ karsinomasi deb hisoblanayupti.[1,7]. Ultrabinafsha nurlanishi yillal davomida terida kumulliasiyasi o'simta o'sishini toxtatuvchi, TR53 (tumor protein 53) genidagi mutatsiyalarni keltirib chiqaradi. P53 geni funktsiyasining yo'qolishi keratinotsitlarning nazoratsiz ko'payishiga va aktinik keratoz o'choqlarining shakllanishiga olib keladi. [9,11,15]. O'zbekistonda III-IV teri fototipi bo'lgan populyatsiyalarda aktinik keratoz uchrashi aholi o'rtasida o'rganilmoqda [13,15]. Aktinik keratozning klassifikasiaysi: 1.Eritematoz shakl, 2.Giperkeratotik shakl, 3.Pigmentli, 4.Lihenoid, 5.Atrophic, 6.Bovenoid, 7.Aktinik Xeilit, 8.Teri shoxi klinik korinishlsri uchraydi. Aktinik keratoz quyidagi kasalliklar bilan qiysiy taqqoslanadi: Seboryali keratoz , Diskoid qizil yugurdak , Papillomatoz toshmalar, Yassi hujayrali teri saratoni, Bazal hujayrali teri saratoni, Lentigo-Maligna, Pigmentsiz melanoma. https://scientific-jl.com/new 22 00 66 Volume–75_Issue-1_April-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS Kasallik kutilmaganda boshlanadi, terining ochiq joylarida, diametri 1 sm gacha bo'lgan, aniq chegaralari bo'lgan mayda infiltratsiyalangan qizg'ish dog'lar ko'rinishi bilan bosh