KREDIT SIYOSATINING KICHIK BIZNES RIVOJIGA TA’SIRI VA MOLIYALASH MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH IMKONIYATLARI

Аннотация

This article examines the problems of financing small businesses: the bank's credit policy and requirements for it, the criteria for the credit policy of commercial banks, their policies to increase the profitability of loans, and a description of their policies to support small business lending. Some measures are also proposed to solve the problems of financing small businesses. Keywords: credit policy, credit portfolio, purpose of credit activity, necessity of credit policy, credit guarantee, interest rates, preferential credit, financial resources, credit provision. Mamlakatimizning iqtisodiy rivojlanishini yanada yuqori bosqichga olib chiqishda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlari faoliyatini rivojlantirish muhim ahamiyat kasb etadi. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning roli va o’rni https://scientific-jl.com/new 66 Volume–74_Issue-1_April-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS tobora mustahkamlanib borayotganining o’zi iqtisodiyotimiz tarkibida bo’layotgan ijobiy o’zgarishlardan dalolat beradi.1 Mamlakatimizda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sohasi rivojlanishini har tomonlama qo’llab-quvvatlash, shu jumladan, bankning kredit siyosatini kichik biznes rivojiga ta’siri, biznes yuritish bilan bog’liq barcha jarayonlarni yanada liberallashtirish, soddalashtirish va arzonlashtirish, kichik biznes subyektlarini moliyaviy qo’llab-quvvatlash borasida amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar muhim rol o’ynamoqda2. Kichik biznes korxonalarining moliyaviy barqarorligini oshirish borasida tijorat banklarning kredit siyoyosati ma’lum o’rin egalaydi. Kreditlash bank ishining o’zagi bo’lib, uning sifatiga qarab bankning faoliyati to’g’risida xulosa chiqarishi mumkin. Bankni kredit siyosati- kreditlash jarayonida yuzaga keluvchi tavakkalchilikni boshqarishda bank rahbariyati tomonidan qabul qilinadigan choralar va uslublarni belgilovchi hamda bank rahbariyati bilan xodimlarini kreditlar portfelini samarali boshqarishga doir ko’rsatmalar bilan ta’minlovchi hujjatdir. “Kredit siyosati” hujjati kreditlarni boshqarish jarayonini poydevorini tashkil qiladi. Tijorat banki tomonidan ishlab chiqilgan va yozma ravishda qayd etilgan “Kredit siyosati” kreditlarni oqilona boshqarishni yo’llaridan biri hisoblanadi. Ushbu hujjat bankni kreditlashtirish faoliyatining andozalari va parametrlarini belgilab beradi. Ushbu belgilangan standardlar va parapetrlarda kredit berish, qarzlarni hujjatlashtirish bo’yicha ma’suliyatli bo’lgan bank xodimlari qo’llanma sifatida foydalanishlari lozim Tijorat banklarini kredit siyosati kredit menejmentini samarali olib borishni asosi bo’lib, bu siyosat bank xodimlarini kredit berish, bankni kredit portfelini boshqarish bilan bog’liq, obyektiv standardlarni, mezonlarni belgilab beradi. Bankni kredit siyosati bankning hamma xodimlari-kichik xodimdan to bank boshqaruvi raisigacha bir xil bo’lishi lozim. Shuning uchun ham, kredit siyosatini oldindan belgilab olingan qoida va yechimlar to’plami deyiladi. Kredit siyosati malakali tuzilib, bank rahbaridan tortib operatorgacha barcha darajalarda me’yorida amalga oshirilsa, bu bank rahbariyatiga to’g’ri qarorlar chiqarish, ortiqcha risklardan xalos bo’lish, bank kreditlarini to’g’ri baholash imkoniyatini beradi. Har qanday tijorat bankining kredit siyosatini asosiy maqsadi quyidagilardan iborat: kredit oqimlari hajmining o’sishini ta’minlash, riski yuqori bo’lgan operatsiyalarni odilona diversifikatsiyasini, o’rtava uzoq muddatli kredit qo’yilmalar hajmining ko’paytirilishini va ularning samaradorligini ta’minlashga yo’naltirilgan bo’ladi. Kredit siyosati bankning o’ziga xos ”kredit manbai” ni yaratadi va u bank faoliyati yomonlashganda hamda kredit vakolatlari va majburiyatlari o’zgarganda 1 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2020-2025 yillarga mo‘ljallangan O‘zbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qilish strategiyasi” to‘g‘risidagi 12.05.2020 yildagi PF-5992 sonli Farmoni 2 Mirziyoev SH.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. - Toshkent: “O‘zbekiston” NMIU, 2017. - 488 b https://scientific-jl.com/new 77 Volume–74_Issue-1_April-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS bankning huquqni saqlab qolish uchun katta ahamiyat kasb etadi3. Qat'iy kredit siyosati asosida berilgan bank umumiy kreditlash faoliyatining rivojlanishi va kreditlarning samaraki ishlatilishi uchun zamin yaratadi. Kredit siyosatida bank tomonidan berilgan kreditlar toifasi va turlarini aniqlash va belgilashlari lozim. Masalan, kreditlash sohalari bo’yicha tijorat faoliyati, sanoat, qishloq xo’jaligi, kapital qo’yilganlarini moliyalashtirish va boshqa tarmoqlarga kredit berish, kredit turlari bo’yicha: “kredit liniyalarini ochib va ochmay” kreditlash yoki kreditlashning boshqa usulini qo’llashni belgilab berishi mumkin. Kredit siyosati kreditlarning barcha toifalari bo’yicha “to’lovsizlik” tushunchasining aniq ifodalanishi, foizlarni o’stirmaslik mezonlari, shuningdek, bank boshqaruvi va Kengashini tegishli hisobotlariga nisbatan