TAZIYQ VA ZO'RAVONLIKDAN JABRLANGAN XOTIN QIZLARGA PSIXOLOG YORDAM KO'RSATISH

Аннотация

In modern society, these problems negatively affect the lives of many women and affect their mental health, social life and general well-being. Psychological support can help victims understand their problems, manage their emotions and rebuild their lives. Key words: harassment, women, psychological support, mental health, psychological strategies, victims, problematic situations. Oila, xotin-qizlar va keksa avlod vakillari bilan ishlash tizimini yangi darajaga olib chiqish, mahallalarni qo’llab-quvvatlashni yanada takomillashtirish, mahallabay ishlashga mas’ul bo’lgan shaxslar faoliyatini samarali tashkil etish va o’zaro hamkorligini ta’minlash, xotin-qizlarning ta’lim va kasbiy ko’nikmalar olishlari, munosib ish topishlariga har tomonlama ko’maklashish, tadbirkorligini qo’llab- quvvatlash, iqtidorli yosh xotin-qizlarni aniqlash va ularning qobiliyatlarini to’g’ri yo’naltirish, gender tenglikni ta’minlash siyosatini davom ettirish, xotin-qizlarning ijtimoiy-siyosiy faolligini oshirish, ularni qo’llab-quvvatlashga doir islohotlarni amalga oshirish, hududlarda, ayniqsa, qishloqlarda xotin-qizlarga ko’rsatiladigan tibbiy-ijtimoiy xizmatlar sifatini, ular o’rtasida sog’lom turmush tarzini ta’minlash borasidagi ishlar samaradorligini oshirish, turar joyga muhtoj xotin-qizlarni uy-joy https://scientific-jl.com/new 22 99 33 Volume–74_Issue-1_April-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS bilan ta’minlash, turmush va mehnat sharoitlariniyaxshilash, daromadlarini ko’paytirish borasida tizimli chora-tadbirlarni belgilash, og’ir ijtimoiy ahvolga tushib qolgan xotin-qizlarga ijtimoiy- huquqiy, psixologik yordam ko’rsatish, ularni «Ayollar daftari» orqali manzilli qo’llab- quvvatlash, jamiyatda xotin- qizlarga tazyiq va zo’ravonlikka nisbatan murosasizlik muhitini yaratish, xotin-qizlarninghuquq va qonuniy manfaatlarini ta’minlash, oilaning tarbiyaviy-ta’lim salohiyatini mustahkamlash, jamiyatda oilaviy qadriyatlarni saqlash, oilalarda ma’naviy-axloqiy muhitni yaxshilash va ularning farovonlik darajasini oshirish Farmonning ustivor maqsadidir. Tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlanuvchi — o‘ziga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlik sodir etilishi tahdidi ostida bo‘lgan yoki tazyiq va zo‘ravonlik natijasida jabrlangan ayol jinsidagi shaxs. Tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlanuvchi quyidagi huquqlarga ega: • o‘ziga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlik sodir etilganligi yoki ularni sodir etish tahdidi to‘g‘risidagi ariza bilan tegishli vakolatli organlarga hamda tashkilotlarga yoxud sudga murojaat etish; • maxsus markazlarda, shuningdek bepul telefon liniyasi orqali tekin huquqiy maslahat, iqtisodiy, ijtimoiy, psixologik, tibbiy va boshqa yordam olish; • ichki ishlar organlariga himoya orderi berish to‘g‘risidagi talab bilan murojaat qilish, himoya orderi shartlari buzilgan taqdirda esa, ularni bu haqda xabardor qilish; • sodir etilgan tazyiq va zo‘ravonlik natijasida o‘ziga etkazilgan moddiy zararning o‘rni qoplanishi hamda ma’naviy ziyon kompensatsiya qilinishi to‘g‘risidagi talab bilan sudga murojaat etish. Oʻzbekiston Respublikasida istiqomat qiluvchi har qanday ayol jinsiga mansub shaxsga nisbatan ruhiy, jismoniy, jinsiy va boshqa koʻrinishlarda amalga oshiriluvchi jinoyatlar toʻplami. Bu kabi jinoiy hodisalar, asosan, erkak jinsiga mansub shaxs tomonidan ayol jinsiga taalluqli sherigiga nisbatan amalga oshirilgan zoʻravonlik holatlari, jumladan, kaltaklash, psixologik zo‘ravonlik, oilaviy zo‘rlash, qotillik, jinsiy tajovuz va taʼqiblar, shuningdek, zoʻrlash, zo‘ravonlik bilan jinsiy aloqada bo‘lish, istalmagan jinsiy oqibatlar, bolalarga nisbatan jinsiy zoʻravonlik, majburiy nikoh, koʻcha bezoriligi, taʼqib qilish, cyberbullying kabi tazyiqlar taʼsirida xotin-qizlar huquqlarining poymol qilinishi orqali namoyon boʻladi. Psixologik yordamning ahamiyati va asosiy maqsadlari Zo'ravonlikka uchragan ayollar uchun psixologik yordam ularga ruhiy jarohatlardan tiklanishga, o‘zini qaytadan anglashga va hayotida barqarorlikni tiklashga yordam beradi. Psixologik yordamning asosiy maqsadlari quyidagilardan iborat: • O'ziga ishonchni qaytarish: Zo'ravonlik qurboni bo'lgan xotin-qizlar ko‘pincha o‘ziga https://scientific-jl.com/new 22 99 44 Volume–74_Issue-1_April-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS • ishonchsizlikka duch keladi. Psixologik yordam ularning o‘ziga ishonchini qayta tiklashga yordam beradi. • Hissiy barqarorlikni tiklash: Zo'ravonlik tufayli ayollarda hissiy muvozanat buziladi. Ular o‘zini aybdor his qilishlari, qayg‘u va g‘azab hissiyotlarini boshdan kechirishi • mumkin. Psixologik yordam ushbu hissiy holatni boshqarishda yordam beradi. • Travma bilan ishlash: O'tmishda zo'ravonlik tufayli olingan ruhiy jarohatlarni davolash • va ularning kelajakda qayta tiklanishining oldini olish muhimdir. • Psixologik yordam usullari • Psixologlar va ijtimoiy ishchilar tomonidan zo'ravonlikka uchragan ayollarga ko‘rsatiladigan yordam bir necha turli yondashuvlarni o‘z ichiga oladi: • •Kognitiv-xulq-atvor terapiyasi (KHT): Bu terapiya usuli orqali