JINOIY UYUSHMALARNING OLDINI OLISHNING O‘ZIGA XOS JIHATLARI

Аннотация

Ushbu maqolada uyushgan jinoyatchilik tushunchasi,uning o‘ziga xos xususiyatlari, sabablari vasharoitlari, hozirgi kundagi ko‘rinishlari borasidagi fikrlar, statistikalar keltirilgan. Shuningdek, uyushgan jinoyatchilikning oldini olish va bartaraf qilish bo‘yicha zarur tavsiyalar, uyushgan jinoyatchilikning oldini olishning o‘ziga xos jihatlari, shuningdek tezkor xodimlar tomonidan uyushgan jinoiy faoliyatning faol vakillari vaularga qarshi kurash, kriminal uyushgan jinoiy guruhlarning vujudga kelishining ayrim o‘ziga xosjihatlari, ichki ishlar organlari tezkor xodimlari va tergov organlari o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlik, tergov organi va tezkor bo‘linmalarining uyushgan jinoiy faoliyati bilan shug‘ullanayotgan guruhlar va tuzilmalarni jinoiyfaoliyatini fosh etish bo‘yicha tavsiyalar berilgan. ANNOTATION This article presents opinions and statistics about the concept of organized crime, its characteristics, causes and conditions, its current manifestations. Also, the necessary recommendations for the prevention and elimination of organized crime, the specific aspects of preventing organized crime, as well as the fight against active representatives of organized criminal activity by operatives, specific aspects of the emergence of organized criminal gangs, between the operatives of internal affairs bodies cooperation with the organized criminal activities of the investigative body and state units recommendations were made to expose the criminal activities of groups and structures involved. Kalit so‘zlar: uyushgan jinoyatchilik, jinoyatchilik metodologiyasi, implementatsiya qilish, jinoiy spetsifika, kriminal piramida, mikrosotsial omillar, jinoyatchilik ixtisoslashuvi, profilaktik chora- tadbirlar, uyushgan jinoiy guruh, kriminalistik tekshiruv, tezkor-qidiruv profiliktikasi. Uyushgan jinoyatchilik - bu jinoyatchilar tomonidan noqonuniy faoliyat bilan shug‘ullanadigan, asosan, foyda olish maqsadida boshqariladigan yuqori darajada markazlashtirilgan korxonalarning transmilliy, milliy yoki mahalliy guruhlari toifasidir. Jinoiy tashkilot yoki jinoiy to‘dani jinoyatchilarning hamjamiyati deb atash mumkin. Yevropalik sotsiologlar mafiyani ekstra-huquqiy himoya va kvazada huquqni himoya qilishn ita’minlashga ixtisoslashgan uyushgan jinoyatchilik guruhining bir turi sifatida. Ma’lum bir tashkilotlar, shu jumladan davlat xizmatchilari, politsiya kuchlari https://inlibrary.uz 7 7 46-son_1-to’plam_Iyun -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi va korporatsiyalar, o‘z faoliyatini olib borish uchun ba’zan uyushgan jinoyatchilik usullaridan foydalanishlari mumkin, ammo ularning vakolatlari rasmiy ijtimoiy institutlar maqomidan kelib chiqadi. O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat Kodeksi 29-moddasining 4-bandida “Uyushgan guruh ikki yoki undan ortiq shaxsning birgalikda jinoiy faoliyat olib borish uchun oldindan bir guruhga birlashishi” deb ta’rif berilgan. Uyushgan guruh birga bajaruvchilik ko‘rinishida bo‘lishi mumkin. Bunda jinoiy faoliyat bilan birgalikda shug‘ullanish uchun uyushgan shaxslarning barchasi oldindan til biriktirib, guruhning jinoyatni sodir qilishida bevosita ishtirok etadi. Ayni paytda bunday guruhlar uchun shunday uyushganlik mansubki, unda guruhda qatnashadigan shaxslar muayyan vazifalarga ega, shuningdek, ular o‘rtasida martaba va lavozimlar taqsimlanishi amalga oshgan bo‘ladi. Uyushgan jinoyatchilikka qarshi kurashish har bir davrda davlatning dolzarb masalasi sifatida qaralgan. Bunga misol qilib ilk davrlarda vujudga kelgan dastlabki uyushgan guruhlar faoliyati bilan ham baho bersak bo‘ladi. Masalan: Uyushgan jinoyatchilikning kelib chiqish tarixiga oid quyidagi ayrim manbalarga to‘xtalib o‘tsak. Jumladan, Yevropada uyushgan jinoyatchilikka qadimda uyushgan jinoiy guruhlarga asoslangan piratlar – dengiz qaroqchilari kirgan. Dastlab, dengiz bosqinchiligi shaklidagi qaroqchilik, dengiz savdosi bilan bir vaqtda paydo bo‘lgan. Navigatsiya asoslarini o‘zlashtirgan barcha qirg‘oq qabilalari dengiz bosqinchiligi bilan shug‘ullangan. Keyinchalik, sivilizatsiya paydo bo‘lishi bilan qaroqchilar va savdogarlar o‘rtasidagi masofa, chegara uzoq vaqt davomida shartli bo‘lib qolgan. Natijada, dengizchilar talon-toroj qilish va qo‘lga olish uchun xavfli bo‘lmagan joylarda savdo qilishgan. Qadimgi dunyoning eng mohir navigatorlaridan biri bo‘lmish Finikiyaliklar barcha sohalarda o‘z mahorat va salohiyati bilan boshqalardan ajralib turgan. Keyinchalik, mamlakatlar va xalqlar o‘rtasidagi savdo-huquqiy aloqalarning rivojlanishi bilan qaroqchilik eng og‘ir jinoyatlardan biri sifatida e’tirof etilib, bu hodisaga qarshi birgalikda kurashishga bo‘lgan dastlabki urinishlar boshlandi. VIII-XI asrlarda kontinental Yevropaning butun qirg‘oqlari, Shimoliy Afrika va Buyuk Britaniyaning hozirgi joylashgan orolini Vikinglar - zamonaviy Shvetsiya, Daniya va Norvegiy ahududlaridan kelgan muhojirlarni qo‘rquvda ushlab turishgan, ular ham kemalarda, ham shahar qirg‘og‘ida qaroqchilik qilib, talonchilik hujumlarini amalga