O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI BANKLARI UYUSHMASI (ASSOTSIATSIYA) NING TASHKIL ETILISHI, UNING ASOSIY MAQSADLARI VA BANK TIZIMINI ISLOH QILISHDAGI O‘RNI

Аннотация

This article discusses the establishment of the Association of Banks of the Republic of Uzbekistan (Association), its legal framework, main areas of activity, and its role in reforming the country's banking system. The strategic importance of the Association in strengthening cooperation between commercial banks, improving the system of providing modern financial services, and introducing international banking practices is analyzed. The Association's activities in such areas as developing regulatory legal acts, improving the skills of bank employees, and protecting the interests of bank customers are also analyzed in depth. Keywords: banking system of Uzbekistan, Association of Banks, financial reforms, interbank cooperation, commercial banks, bank employee skills, modernization of the banking system. Абстрактный. В статье рассматривается создание Ассоциации банков Республики Узбекистан (Ассоциация), ее правовая база, основные направления деятельности, а также ее роль в реформировании банковской системы страны. Проанализировано стратегическое значение ассоциации в укреплении сотрудничества коммерческих банков, совершенствовании системы предоставления современных финансовых услуг, внедрении международной банковской практики. Также будет проведен углубленный анализ деятельности https://inlibrary.uz 2 8 46-son_1-to’plam_Iyun -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi Ассоциации по таким направлениям, как разработка нормативно-правовых документов, повышение квалификации банковских работников, защита интересов клиентов банков. Ключевые слова: Банковская система Узбекистана, Ассоциация банков, финансовые реформы, межбанковское сотрудничество, коммерческие банки, квалификация банковских работников, модернизация банковской системы. O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgach, mamlakat iqtisodiyoti va moliya tizimida tub islohotlar amalga oshirila boshlandi. Bu islohotlarning markazida esa bank-moliya sektorining mustahkamlashuvi turdi. Shu kontekstda 1995-yil 6- fevralda O‘zbekiston Respublikasi banklari Uyushmasi (Assotsiatsiyasi) tashkil etildi. Ushbu tashkilot O‘zbekistondagi barcha tijorat banklari faoliyatini muvofiqlashtirish, ularning manfaatlarini himoya qilish hamda zamonaviy moliyaviy xizmatlarni rivojlantirishda muhim vosita sifatida xizmat qilmoqda. Banklar Uyushmasi — bu notijorat, mustaqil jamoat tashkiloti bo‘lib, asosiy maqsadi banklar o‘rtasida o‘zaro hamkorlikni rivojlantirish, ularning umumiy manfaatlarini ifoda etish, qonunchilik tashabbuslarini ilgari surish va moliyaviy sohada xalqaro tajribani joriy etishdan iborat. Mazkur tashkilot O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki bilan hamkorlikda ishlaydi, lekin uning tarkibiy qismi emas. 1990-yillar boshida sobiq ittifoqdan meros bo‘lib qolgan markazlashgan bank tizimi iqtisodiy mustaqillik sharoitlariga javob bermas edi. Shu bois, yangi mustaqil respublikada tijorat banklarini erkinlashtirish, banklar o‘rtasida raqobat muhitini shakllantirish, ular faoliyatini qonunchilik asosida tartibga solish zarurati paydo bo‘ldi. 1995-yil 6-fevralda qabul qilingan O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qaroriga binoan Banklar Uyushmasi tashkil etilib, unga “bank tizimi islohotlarini chuqurlashtirishda banklar o‘rtasidagi integratsiyani mustahkamlash” kabi muhim vazifalar yuklatildi [1]. Banklar Uyushmasining asosiy funksiyalari quyidagilardan iborat: 1. Banklar o‘rtasida axborot almashinuvi va hamkorlikni kuchaytirish. 2. Moliyaviy xizmatlar sifati va bank xizmatlari turlarini diversifikatsiya qilishni qo‘llab-quvvatlash. 3. Banklarning qonunchilik tashabbuslarini ilgari surish, ularni parlament va ijroiya organlariga taklif sifatida taqdim etish. 4. Bank sohasida xalqaro tajriba va texnologiyalarni joriy etish. Ushbu vazifalar ijrosi mamlakat moliyaviy tizimining mustahkamlashuvi va barqarorligini ta’minlashda muhim o‘rin tutmoqda. O‘zbekiston bank tizimi so‘nggi yillarda chuqur islohotlar davrini boshdan kechirmoqda. Xususan, 2020-yildan boshlab Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida bank sektorida raqamlashtirish, xususiylashtirish va xalqaro standartlarni joriy etish bo‘yicha keng qamrovli ishlar https://inlibrary.uz 2 9 46-son_1-to’plam_Iyun -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi amalga oshirilmoqda. Banklar Uyushmasi bu jarayonda ishtirokchi emas, balki tashabbuskor subyekt sifatida ishtirok etmoqda. Masalan, 2022-yil aprel oyida Banklar Uyushmasi tomonidan O‘zbekiston bank tizimi uchun ESG (Environmental, Social and Governance) mezonlarini joriy etish bo‘yicha konsalting xizmatlari yo‘lga qo‘yildi. Bu tashabbus orqali banklar ekologik barqarorlik, ijtimoiy mas’uliyat va korporativ boshqaruv tamoyillarini o‘z faoliyatlariga tatbiq eta boshladi [2]. Shuningdek, Uyushma banklar uchun yagona kredit byurosi tizimini yo‘lga qo‘yishda ham muhim rol o‘ynadi. Bu tizim banklar o‘rtasida kredit axborotini almashish, qarz oluvchilarning kredit tarixini tahlil qilish imkonini yaratdi. Natijada, qarzlar portfelining sifa