К содержанию
РецензированоRU2026

ТОЗАЛАГИЧЛАРДАН АЖРАЛИБ ЧИҚҚАН ИФЛОСЛИКЛАР ТУЗИЛМАВИЙ ТАРКИБИНИНГ ТАЖРИБАВИЙ ТАХЛИЛИ

Росулов Рўзимурод Хасанович · Турдиниёзова Ҳилола Ғофур қизи

Исследователь · 22 · 36-46 · 2026

Аннотация

Мақолада пахта тозалаш корхоналаридаги аррали тозалагичларда ажралган ифлос аралашмалар таркибида пахта хомашёси бўлаклари бўлиш сабаблари ва пахта хомашёсининг хусусиятлари ҳисобга олган ҳолда ўрганилган. Пахта хомашёси бўлакларининг ифлос аралашмалар таркибига тушиши ва ифлосликларни тузилма таркиблари таҳлил қилинган. Калит сўзлар: чигитли пахта, ифлослик, қозиқчали барабан, аррали барабан, тозалаш ускунаси, тозалаш самарадорлиги, тузилма таркиби, пишмаган тола. Аннотация. В статье изучен процесс волокно отделения по причине того, что на хлопкоочистительных заводах наряду с отделением волокна происходит выделение сорных примесей, в составе которых содержаться и летучки хлопка. Сделан анализ содержания сорных примесей и попадания летучек хлопка в сорные примеси при очистке волокна. Ключевые слова: хлопок-сырец, сор, ворсовый барабан, пильный барабан, очистительное оборудование, эффективность очистки, структурный состав, неспелое волокно. Annotation. The article studies the process of fiber separation due to the fact that at the ginnery, along with the separation of the fiber, weed impurities are released, which also contain cotton volatiles. The analysis of the content of weed impurities and the entry of cotton flies into weed impurities during fiber cleaning has been made. Keywords: raw cotton, rubbish, pile drum, saw drum, cleaning equipment, cleaning efficiency, structural composition, unripe fiber. Республикамизда тўқимачилик ва пахта тозалаш саноатида кластер тизимини кенг оммалашиб бораётганлиги, пахтадан рақобатбардош тайёр маҳсулот ишлаб чиқариш мақсади қўйилганлиги, пахта тозалаш корхоналари олдига ишлаб чиқарилаётган пахта тола сифатини ошириш вазифасини юкламоқда. Сифатли тола ишлаб чиқариш биринчи навбатда пахтани технологик намлик ва ифлослик меъёригача қуритиш ва тозалашга боғлиқ. Пахта тозалаш самарадорлиги уни бошланғич ифлослигига қараб 80-95 % бўлиши керак [1]. Маьлумки паст (III-V) нав пахталар ифлослиги юқори бўлиб, улардан сифатли https://scientific-jl.com 8 2 63-son_1-to’plam_Iyun-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali тола олиш муаммоси хал этилмаган. Жаҳон пахта тозалаш саноатида юқори самарадорликга эга технологик жараёнларга асосланган пахта хомашёсини ифлосликлардан тозалаш тизимларини яратиш етакчи ўринни эгаллайди. Бу борада АҚШ, Австралия, Хитой, Ҳиндистон, Ўзбекистон ва бошқа давлатларда маълум ютуқларга эришилган бўлиб, пахта тозалаш саноати соҳаси ишлаб чиқариш самарадорлигини ошириш, технологик жараёнларни такомиллаштириш ва тола рақобатбардошлигини таъминлашга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Лекин шунга қарамасдан хорижий давлатлар (АҚШ ва Хитой) да ишлаб чиқарилган пахта тозалаш ускуналарини таҳлили, уларни самарадорлиги 70 % дан ошмаслигини ҳамда тозалаш жараёнида пахтани чиқиндига тушиш миқдори кўплигини кўрсатди [2-3]. Чигитли пахтанинг толасини чигитдан ажратиш жараёнида ундаги ифлослик ва чет қўшилмаларнинг тола сифатига зарар қилмаслиги учун улар тозалаш бўлимларига ўрнатилган ускуналарда ажратиб ташланади. Ғўза кўсакларининг етилиш даврида барг ва шохчалар қурий бошлайди, мўрт бўлиб, осон синиб майдаланади ва очилган пахтага илашиб уни ифлослантиради. Пахта тозалаш корхоналарида йирик ва майда ифлосликларни тозаловчи қурилма (УХК) агрегатидан чиққан ифлос аралашмалардан чигитли пахтани ажратиб олиш мақсадида ифлосликга аралашган чигитли пахта бўлагини тозаловчи (регенерация қилувчи) қурилма (РХ) ускунаси ўрнатилган. Кўп ҳолларда РХда тозаланган чигитли пахтани умумий пахта оқимига қўшиб юборилиши тола сифатига салбий таьсир кўрсатмоқда. Шу сабабли аксарият пахта тозалаш корхоналарида регенерация қилинган пахта алохида қайта ишланиб прессланмоқда. Лекин улардан ностандарт тола олиниши натижасида махсулот улюк сифатида сотилмоқда. Шу сабабли регенерация қилинган пахтани тозалаш долзарб муаммо ҳисобланади [4]. Уни тозалаш самарадорлигини ошириш учун биринчи навбатда тозалагичларни аррали секциясидан тушган чиқиндиларни тузилма таркибини чуқурроқ ўрганиш талаб этилади. Шу мақсадда Андижон вилояти Шахрихон ва Чинобод пахта тозалаш корхоналарида тажриба синовлари ўтказилди. Тозаланаётган С-6524 ва Ан-37 селекцион навли чигитли пахтадан УХК тозалаш оқимини арррали секциясидан тушган ифлосликлардан бир неча қайталикда намуналар олинди ва тузилма таркиблари таҳлил қилинди. Тузилма таркибини аниқлаш учун 300 гр дан намуна олиниб фракцияларга ажратилди. 1-жадвал Аррали секцияда ажралиб чиққан чиқинди таркиби улушлари Қ а й т а л и Ч к иқиндини тузилма таркиби https://scientific-jl.com 8 3 63-son_1-to’plam_Iyun-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali Майда ифлослик, Ғўза пишмаган Намуна гули, тола Майда Чаноқлар Пахта оғирлиги, барги пластиги ва ифлослик gr бандлари улюк билан чигаллашган толалар g % g % g % g % g % 300 1 170,4 56,8 22,8 7,5 43,1 14,4 37,2 11,4 34,2 11,4 300 2 159,5 53,2 28,3 9,4 39,7 13,2 35,2 11,7 37,7 12,6 300 3 150,0 53,0 21,3 7,1 40,2 13,4 34,4 11,5 37,3 12,4 ўртача 163,0 54,3 24,0 8

Доказательный фрагмент

«Мақолада пахта тозалаш корхоналаридаги аррали тозалагичларда ажралган ифлос аралашмалар таркибида пахта хомашёси бўлаклари бўлиш сабаблари ва пахта хомашёсининг хусусиятлари ҳисобга олган ҳолда ўрганилган.»

Образец извлечения

Демо-превью

Мақолада пахта тозалаш корхоналаридаги аррали тозалагичларда ажралган ифлос аралашмалар таркибида пахта хомашёси бўлаклари бўлиш сабаблари ва пахта хомашёсининг хусусиятлари ҳисобга олган ҳолда ўрганилган. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

DOI не указан
Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
raw cotton, rubbish, pile drum, saw drum, cleaning equipment, ифлослик, қозиқчали барабан, пишмаган тола., тозалаш самарадорлиги, тузилма таркиби, Калит сўзлар: чигитли пахта, тозалаш ускунаси, аррали барабан
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники