“FIZIKAVIY QONUNLARNING KUNDALIK HAYOTDAGI AKS ETTIRILISHI: AMALIY MISOLLAR ASOSIDA TAHLIL”

Аннотация

This article analyzes how physical laws manifest in everyday life and their role in human activities based on practical examples. Specifically, fundamental physical laws such as Newton’s laws, Archimedes’ principle, and the law of conservation of energy are explained through common everyday situations—such as the motion of vehicles, the buoyancy of objects in water, and the use of electrical energy. The article highlights the benefits of these laws to humans as well as their significance in the development of technology and engineering. The study is important for enhancing the teaching process of physics by making it more engaging and connecting it to real-life experiences. Keywords: physical laws, everyday life, practical examples, Newton’s laws, Archimedes’ principle, conservation of energy, mechanics, electrical phenomena, technology, science and life. “FIZIKAVIY QONUNLARNING KUNDALIK HAYOTDAGI AKS ETTIRILISHI: AMALIY MISOLLAR ASOSIDA TAHLIL” https://scientific-jl.com 3 1 63-son_1-to’plam_Iyun-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali Zamonaviy texnologiyalar, ilmiy kashfiyotlar va kundalik turmushdagi ko‘plab qulayliklarning asosi fizikaviy qonunlarga borib taqaladi. Fizika — bu tabiat hodisalarini o‘rganuvchi fan bo‘lib, uning qonunlari nafaqat laboratoriyalarda, balki har bir insonning kundalik hayotida ham o‘z aksini topadi. Biz har kuni fizik qonunlarga muvofiq harakat qilamiz, ammo ko‘pincha bunga e’tibor bermaymiz. Masalan, eshikni ochish, avtomobilni boshqarish, elektr asboblaridan foydalanish, suzish yoki yurish – bularning barchasi fizik qonunlarga bog‘liq. Ushbu ishda fizikaviy qonunlarning kundalik hayotdagi ifodalanishi, ya’ni real hayotdagi amaliy misollar orqali ularning qanday ishlashi tahlil qilinadi. Maqsad – fizikani nazariy emas, balki amaliy jihatdan o‘rganishga yordam berish, o‘quvchilarda va keng jamoatchilikda unga nisbatan qiziqish uyg‘otishdir. Amaliy misollar orqali fizik qonunlarning hayotimizda qanchalik muhim rol o‘ynashini ko‘rsatish ilm-fanga bo‘lgan e’tibor va tushunishni oshiradi. Fizika — tabiatning asosiy qonuniyatlarini o‘rganadigan fan bo‘lib, kundalik hayotimizda ham ularning ishtirokini ko‘rish mumkin. Harakat, energiya, harorat, elektr va magnit hodisalari — bularning barchasi fizik qonunlar orqali tushuntiriladi. Ushbu maqolada fizik qonunlarning oddiy hayotdagi namoyon bo‘lishi, ularning amaliy qo‘llanilishi va inson faoliyatidagi ahamiyati ko‘rib chiqiladi. Nyutonning harakat qonunlari: Birinchi qonun (inertsiya qonuni): Jism tinchlikda yoki bir xil tezlik bilan harakatda bo‘lishni davom ettiradi, unga tashqi kuch ta’sir qilmaguncha. Misol: Avtomobil to‘xtaganda, yo‘lovchi oldinga siljiydi. Bu inertsiya kuchining natijasidir — tana to‘xtashga qarshi harakat qilishga urinadi. Ikkinchi qonun (kuch va tezlanish): Jismga ta’sir qilgan kuch uning tezlanishini belgilaydi (F = m × a). Misol: Og‘ir yuk mashinasi yengil mashinaga nisbatan sekinroq tezlanadi, chunki uning massasi katta. Uchinchi qonun (harakatga teng va qarama-qarshi kuch): Har bir harakatga qarshi teng va teskari yo‘nalishdagi kuch bor. Misol: Siz devorga qarab turtganingizda, devor ham sizga qarab turtadi. Nyutonning uchta asosiy qonuni mexanikaning poydevori hisoblanadi. Ushbu qonunlar jismlarning harakatini tushuntirib beradi va kundalik hayotimizda ham ko‘plab misollarga ega. Nyutonning birinchi qonuni – Inersiya qonuni. Agar jismga tashqi kuch ta’sir qilmasa yoki ta’sir qilayotgan kuchlarning umumiy ta’siri nolga teng https://scientific-jl.com 3 2 63-son_1-to’plam_Iyun-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali bo‘lsa, jism o‘zining tinch holatini yoki tekis chiziqli harakatini saqlaydi. Shu bilan birga, nafaqat vaqt, balki fazo ham mutloq deb hisoblangan. Misol: Mashina tez harakatlanayotganida tormoz bossa, yo‘lovchilar oldinga siljishga intiladi. Chunki ularning tanasi avvalgi harakatini davom ettirishga harakat qiladi. Inersiya bu o‘z harakatiga qodirligi va faqat tashqi kuch ta’sirida o‘zgaradi. Shuning uchun mashina tez harakatlanayotganida va to‘xtayotganda yo‘lovchilarning oldinga siljishi aynan shu inersiya sababli sodir bo‘ladi. Bu hodisa haydovchilar va yo‘lovchilar uchun muhim bir ogohlantirish bo‘lishi kerak, chunki har qanday tormozlash jarayoni o‘zgarishga sabab bo‘lgan tashqi kuch bo‘lib, jismning holatini o‘zgartiradi. Bundan tashqari, inersiya tushunchasi nafaqat mashina va yo‘lovchilar uchun, balki barcha jismoniy tizimlar uchun amalda qo‘llaniladi. Har qanday jism, harakati davomida o‘zining holatini o‘zgartirish uchun tashqi kuchga muhtojdir. Nyutonning birinchi qonuni bu juda oddiy, lekin hayotimizda muntazam uchraydigan ko‘plab hodisalarni tushuntirishda yordam beradi Mutloq erkin jism tinch holatda yoki to‘g‘ri chiziqli tekis harakatda bo‘ladigan sanoq sistemasi inersial sanoq sistemasi deb ataladi. Birgina bo‘lsa ham demak, cheksiz sondagi inersial sanoq sistemalarining mavjud bo‘lishligi hozirgi kun tushunc