Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
ERTA YOSHDAGI O’QUVCHILARDA TANQIDIY FIKRLASHNI SHAKLLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR
QAYNOATOVA ZAYNURA SHAVKATOVNA · BOSHLANG’ICH SINF O’QITUVCHISI · CHALLENGES AND SOLUTIONS” · QAYNOATOVA ZAYNURA SHAVKATOVNA
Исследователь · 2026
Аннотация
Ushbu maqolada erta yoshdagi o‘quvchilarda tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini shakllantirish muammolari va ularni hal etish yo‘llari tahlil qilinadi. Tanqidiy fikrlash – bu mustaqil, mantiqiy va asosli qaror qabul qilishga, muammolarga turlicha yondashishga imkon beruvchi muhim kompetensiyadir. Maktabgacha va boshlang‘ich ta’lim bosqichida bu ko‘nikmalarni rivojlantirish, asosan, o‘quv metodlari, o‘qituvchining yondashuvi hamda o‘quv muhitiga bog‘liq. Maqolada bu boradagi asosiy to‘siqlar – an’anaviy yondashuv, metodik vositalarning yetarli emasligi, ota-onalarning xabardorlik darajasi kamligi kabi omillar yoritiladi. Shuningdek, interaktiv metodlar, ijodiy topshiriqlar va muammoli vaziyatlar asosida tashkil etilgan darslar orqali tanqidiy fikrlashni shakllantirishga doir amaliy tavsiyalar beriladi. Kalit so’zlar: tanqidiy fikrlash, erta yosh, o‘quvchi, ta’lim, metodika, muammo, yechim, interaktiv metodlar, mustaqil fikrlash, ijodiy yondashuv “DEVELOPING CRITICAL THINKING IN EARLY-AGE LEARNERS: CHALLENGES AND SOLUTIONS” QAYNOATOVA ZAYNURA SHAVKATOVNA PRIMARY SCHOOL TEACHER SCHOOL NO. 30, GENERAL SECONDARY EDUCATION SAMARQAND DISTRICT, SAMARQAND REGION Annotation: This article analyzes the challenges and solutions in developing critical thinking skills among early-age learners. Critical thinking is an essential competency that enables individuals to make independent, logical, and well-reasoned decisions and to approach problems from multiple perspectives. The development of these skills in preschool and primary school students largely depends on teaching methods, the teacher’s approach, and the learning environment. The article highlights key obstacles such as traditional teaching approaches, lack of methodological resources, and low awareness among parents. It also provides practical https://scientific-jl.com 4 5 63-son_1-to’plam_Iyun-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali recommendations on fostering critical thinking through interactive methods, creative tasks, and problem-based learning activities. Keywords: critical thinking, early age, learner, education, methodology, problem, solution, interactive methods, independent thinking, creative approach. ERTA YOSHDAGI O’QUVCHILARDA TANQIDIY FIKRLASHNI SHAKLLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR Tanqidiy fikrlash – bu bolaning har qanday ma’lumotni to‘g‘ridan-to‘g‘ri qabul qilmasdan, uni tahlil qilishi, savol berishi, taqqoslash va shubha qilish orqali fikr yuritishidir. Ya’ni, bola nimagadir ishonishdan oldin uni o‘ylab ko‘radi, sababini tushunishga harakat qiladi. “Tanqidiy fikrlash” atamasi ilk bor XX asrning ikkinchi yarmida vujudga kelgan. Mazkur tushuncha haqida tafsilot berishdan oldin, muayyan fikrlash ko‘nikmalari ustida to‘xtalish maqsadga muvofiqdir. Chunki fikrlash ko‘nikmalari o‘quvchilarda tanqidiy fikrlashni tarkib toptirish uchun nihoyatda zarurdir. Ta’lim jarayonida “tanqidiy fikrlash” atamasidan foydalanish amerikalik faylasuf Jon Dyuiga (1910-yil) borib taqaladi, u ko‘proq uni “reflektiv fikrlash” deb atagan. U shunday ta’rif berdi: “Har qanday e’tiqod yoki bilimning taxminiy shaklini uni qo‘llab- quvvatlovchi asoslar va u moyil bo‘lgan keyingi xulosalar nuqtayi nazaridan faol, qat’iyatli va diqqat bilan ko‘rib chiq” va bunday mulohaza yuritish odatini ilmiy nuqtai nazar bilan aniqladi. Jon Dyui tanqidiy fikrlashni ta’limning yakuniy intellektual maqsad deb bildi. Uning fikricha: “O‘quvchilar muayyan muammo bilan shug‘ullana boshlasalargina, ularda tanqidiy fikrlash paydo bo‘ladi. Shu sababli, ta’lim jarayonining boshlang‘ich nuqtasi hisoblangan, biror vaziyat yoki hodisaga tegishli bo‘lgan eng muhim savol bu hodisa qanday muammoni vujudga keltirishini anglatadigan savoldir. Faqatgina muayyan muammo bilan kurashib, murakkab vaziyatdan chiqish uchun o‘zining shaxsiy yo‘lini izlagandagina, o‘quvchi haqiqatan ham fikrlaydi”. Darhaqiqat, rejali va maqsadli o‘qitish va tarbiyalash jarayonida o‘quvchilarning intellekt darajasini aniqlash zaruriyati tanqidiy fikrlashni shakllantirishni vujudga keltirgan. O‘z ibtidosida bu natijalar oddiy pedagogik metodlar orqali aniqlangan. Bugun biz demokratik jamiyatda yashayapmiz va bu jamiyatda yoshlarning faol hayoti tanqidiy fikrlash qobiliyatiga ega bo‘lgan vazifalarni bajara olish va muayyan maqsadga erishish uchun zarur ma’lumotlarni topish va o‘z ustida ishlashi talab qilinadi va kuzatib boriladi. «Tanqidiy fikrlash yangi, chuqur g‘oyalar sinovdan o‘tkazilganda, baholanganda, ishlab chiqilganda va qo‘llanilganda yuzaga keladi», deydi Devid Kluster. Devid Kluster tanqidiy fikrlashni quyidagicha ta’riflaydi. Tanqidiy fikrlash - shaxsiy fikrlash. Tanqidiy fikrlash savol va muammolarni https://scientific-jl.com 4 6 63-son_1-to’plam_Iyun-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali aniqlashdan boshlanadi. Tanqidiy fikrlash inson hayoti davomida duch kelgan vaziyatlarda o‘z yechimini topadigan va uni turli misollar bilan tasdiqlaydigan aniq dalillarga i
Доказательный фрагмент
«Ushbu maqolada erta yoshdagi o‘quvchilarda tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini shakllantirish muammolari va ularni hal etish yo‘llari tahlil qilinadi.»
Образец извлечения
Демо-превьюUshbu maqolada erta yoshdagi o‘quvchilarda tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini shakllantirish muammolari va ularni hal etish yo‘llari tahlil qilinadi. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- critical thinking, early age, learner, education, methodology, Kalit so’zlar: tanqidiy fikrlash, o‘quvchi, metodika, ta’lim, interaktiv metodlar, muammo, ijodiy yondashuv, erta yosh, mustaqil fikrlash, yechim
Смежные источники
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024