TALABALARDA IJTIMOIY-SIYOSIY FAOLLIKNI OSHIRISHNING PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI

Аннотация

Ushbu maqola talabalarda ijtimoiy-siyosiy faollikni oshirishning psixologik xususiyatlarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda ijtimoiy-siyosiy faollikning psixologik omillari, shu jumladan motivatsiya, shaxsiy qadriyatlar, ijtimoiy muhit va o‘z-o‘zini hurmat qilish kabi jihatlar tahlil qilinadi. Tadqiqot natijasida talabalarning faolligini oshirishda psixologik yondashuvlarning samaradorligi aniqlandi. Maqola talabalarni ijtimoiy-siyosiy jarayonlarga jalb qilish bo‘yicha amaliy takliflarni taqdim etadi. Kalit so‘zlar: ijtimoiy-siyosiy faollik, talabalar, psixologik omillar, motivatsiya, ijtimoiy muhit, o‘z-o‘zini hurmat qilish. Ijtimoiy-siyosiy faollik jamiyatning rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi, ayniqsa yoshlar, xususan talabalar, bu jarayonda faollikni oshirib borishi kerak. Talabalarning ijtimoiy-siyosiy faolligi ularning shaxsiy rivojlanishi, fuqarolik mas'uliyati va jamiyatdagi o‘zgarishlarga ta'sir qilish qobiliyatini oshiradi. Biroq, ko‘plab talabalar ijtimoiy-siyosiy masalalarda passiv bo‘lib qolmoqda, bu esa psixologik omillarni chuqur tahlil qilishni talab qiladi. Ushbu maqola talabalarda ijtimoiy-siyosiy faollikni oshirishning psixologik xususiyatlarini o‘rganishga qaratilgan bo‘lib, motivatsiya, ijtimoiy muhit va shaxsiy qadriyatlarning ta'sirini tahlil qiladi. Talabalarda ijtimoiy-siyosiy faollikni oshirishning psixologik xususiyatlari ko‘p qirrali va murakkab jarayon bo‘lib, bu jarayon talabalarning shaxsiy xususiyatlari, psixologik holati, ijtimoiy muhit va tashqi omillar bilan chambarchas bog‘liq. Quyida ushbu mavzuni batafsil yoritib, psixologik xususiyatlar, ularning mexanizmlari va amaliy yondashuvlarni kengroq ko‘rib chiqamiz. Motivatsiya va shaxsiy qiziqish Ijtimoiy-siyosiy faollikning asosiy psixologik omillaridan biri motivatsiyadir. Motivatsiya ikkiga bo‘linadi: - Ichki motivatsiya: Talaba o‘zini rivojlantirish, jamiyatga foyda keltirish yoki o‘z qadriyatlariga mos keladigan maqsadlarga erishish istagidan kelib chiqadi. Masalan, adolatli jamiyat qurishga intilish yoki ijtimoiy muammolarni hal qilishga hissa qo‘shish kabi. https://scientific-jl.com/ped 2 82 Volume-81, Issue-1, May -2025 “PEDAGOGS” international research journal ISSN: 2181-3027_SJIF: 5.449 - Tashqi motivatsiya: Bu rag‘batlantirish tizimi, e’tirof, mukofotlar yoki ijtimoiy mavqe kabi omillarga bog‘liq. Masalan, talaba jamoat ishlarida faol bo‘lib, o‘qituvchilar yoki tengdoshlar tomonidan e’tirof etilishini xohlashi mumkin. Psixologik xususiyat: Talabalarda ijtimoiy-siyosiy faollikni oshirish uchun ularning shaxsiy qiziqishlari va maqsadlari aniqlanishi kerak. Agar talaba o‘zini jamiyatning bir qismi sifatida his qilmasa yoki siyosiy jarayonlarni o‘z hayotiga aloqador deb bilmasa, faolligi past bo‘ladi. Shu sababli, ularning qiziqishlarini keltirib chiqaradigan masalalar (masalan, ta’lim sifati, ekologiya, yoshlar huquqlari) muhokama qilinishi lozim. Amaliy yondashuv: - Talabalarni ijtimoiy-siyosiy faoliyatga jalb qilish uchun ularning qiziqishlariga mos keladigan loyihalar tashkil etish (masalan, ekologik aksiyalar, yoshlar forumlari). - Munozaralar va ochiq suhbatlar orqali talabalarning o‘z fikrlarini bildirishiga imkon yaratish. O‘ziga ishonch va liderlik sifatlari Talabalarning ijtimoiy-siyosiy faolligi ularning o‘ziga bo‘lgan ishonchi va liderlik qobiliyatlariga bog‘liq. O‘ziga ishonchi yuqori bo‘lgan talabalar o‘z fikrlarini ochiq ifoda etishga, guruhlarda faol ishtirok etishga va tashabbus ko‘rsatishga tayyor bo‘ladilar. Psixologik xususiyat: O‘ziga ishonchning pastligi yoki ijtimoiy muhitda qabul qilinmaslik qo‘rquvi talabalarni faollikdan chetlatadi. Aksincha, o‘zini qadrlash hissi yuqori bo‘lgan talabalar mas'uliyatni o‘z zimmasiga olishga va boshqalarni ilhomlantirishga qodir. Liderlik sifatlari, masalan, qaror qabul qilish, guruhni boshqarish va tashkiliy ko‘nikmalar, talabalarni ijtimoiy-siyosiy faoliyatda muvaffaqiyatli qiladi. Amaliy yondashuv: - Liderlik bo‘yicha treninglar va seminarlar tashkil qilish. - Talabalarga kichik guruhlarda loyihalar boshqarish imkoniyatini berish, masalan, universitet ichidagi tadbirlarni tashkil qilish. - Ijobiy teskari aloqa (feedback) orqali talabalarning o‘ziga ishonchini oshirish. Ijtimoiy muhitning ta’siri Talabalarning ijtimoiy-siyosiy faolligi ularning atrofidagi muhit – tengdoshlar, o‘qituvchilar, oila va jamiyatning umumiy munosabatiga bog‘liq. Agar muhit qo‘llab- quvvatlovchi va ochiq bo‘lsa, talabalar o‘zlarini xavfsiz his qilib, faol ishtirok etadilar. Psixologik xususiyat: Ijtimoiy psixologiyada guruh dinamikasi muhim rol o‘ynaydi. Tengdoshlarning faolligi talabalarni rag‘batlantiradi, chunki ular guruhning bir qismi bo‘lishni xohlashadi. Aksincha, repressiv yoki befarq muhit talabalarni passivlikka undaydi. O‘qituvchilar va oilaning munosabati ham talabalarning siyosiy https://scientific-jl.com/ped 2 83 Volume-81, Issue-1, May -2025 “PEDAGOGS” international research journal ISSN: 2181-3027_SJIF: 5.449 faolligiga ta’sir qiladi. Masalan, o‘qituvchilarning t