СУНЪИЙ ИНТЕЛЛЕКТ ИҚТИСОДИЙ РИВОЖЛАНИШ ОМИЛИ СИФАТИДА

Аннотация

The article examines reforms aimed at developing the sphere of artificial intelligence in Uzbekistan and their impact on the country's economy. The role of artificial intelligence in the transition to a digital economy, the introduction of innovative technologies and increasing production efficiency is analyzed. The main factors in the development of artificial intelligence are the legislation adopted by the state, support for education and scientific research, the private sector and international cooperation. Keywords: artificial intelligence, economic development, digital economy, automation, productivity, education, innovation, legal framework, international cooperation, jobs, startups, smart agriculture Кириш Миллий иқтисодиётимизда сунъий интеллект (СИ) соҳасини ривожлантиришга қаратилган ислоҳотлар сўнгги йилларда рақамли иқтисодиётга ўтиш ва инновацион технологияларни жорий этиш стратегияси доирасида фаол амалга оширилмоқда. Бу жараёнда давлат томонидан қабул қилинган ҳуқуқий ҳужжатлар, таълим ва илмий тадқиқотларни қўллаб- қувватлаш, хусусий сектор ва халқаро ҳамкорлик муҳим аҳамиятга эга. Сунъий интеллектни ривожлантириш бўйича ислоҳотлар бир қатор муҳим давлат ҳужжатлари билан бошланди. 2021 йил 17 февралдаги Ўзбекистон Республикаси Президентининг ПҚ- 4996-сон қарори “Сунъий интеллект технологияларини жадал жорий этиш учун шарт-шароитлар яратиш чора-тадбирлари тўғрисида” 2021-2022 йилларда СИ технологияларини ўрганиш ва татбиқ этиш дастурини тасдиқлади. Ушбу дастур СИ ривожлантириш стратегиясини ишлаб чиқиш, ҳуқуқий асослар яратиш, таълим ва инновацион экотизимни шакллантириш каби асосий йўналишларни белгилаб берди. 2020 йил 5 октябрдаги ПФ-6079-сон Президент Фармони билан тасдиқланган “Рақамли Ўзбекистон – 2030” стратегияси СИ технологияларини иқтисодиёт ва давлат бошқарувида интеграция қилиш учун умумий асос яратди. Ушбу стратегия давлат хизматлари сифатини ошириш ва маълумотларни қайта ишлашда СИдан фойдаланишни кўзлайди. https://scientific-jl.com/ped 2 66 Volume-80, Issue-1, April -2025 “PEDAGOGS” international research journal ISSN: 2181-3027_SJIF: 5.449 Асосий қисм Ишлаб чиқариш самарадорлигини ошириш назариясига кўра автоматизация ва оптималлаштириш орқали ишлаб чиқариш жараёнларининг самарадорлигини оширади, бу эса харажатларни камайтиради ва иқтисодий ўсишга хизмат қилади. Унга кўра сунъий интеллектва рақамли технологиялар иқтисодиётни қайта шакллантириб, ишлаб чиқаришнинг янги усулларини жорий этишини таъкидлайди. Масалан, сунъий интеллект логистика, таъминот занжирлари ва хизматларни оптималлаштиришда катта ўзгаришлар келтирмоқда. Яна бир тадқиқотда сунъий интеллектнинг ишлаб чиқариш самарадорлигини ошириш орқали узоқ муддатли иқтисодий ўсишга ҳисса қўшишини моделлаштирилади. Муаллифлар сунъий интеллект инновацияларни тезлаштириб, ресурслардан самарали фойдаланишни таъминлашини кўрсатади1. Автоматизация ва меҳнат бозорига таъсир назариясига кўра, СИ ва автоматизация анъанавий иш ўринларини қисқартириши, лекин янги технологик соҳаларда иш ўринлари яратиши мумкин. Бу Жозеф Шумпетернинг “креатив йўқ қилиш” концепциясига асосланади2. Тадқиқотчилар СИ ва робототехника иқтисодиётни қайта шакллантириб, ишчи кучига бўлган талабни ўзгартираётганини таъкидлайди, бу эса иқтисодий ўсиш билан бирга даромад тенгсизлигини кучайтириши мумкин. Ишлаб чиқариш самарадорлиги назариясига кўра, СИ ва рақамли технологиялар автоматизация ва оптималлаштириш орқали ишлаб чиқариш жараёнларининг самарадорлигини оширади, харажатларни камайтиради ва иқтисодий ўсишга хизмат қилади3. СИ логистика, таъминот занжирлари ва хизматларни оптималлаштиришда муҳим ўзгаришлар келтирмоқда. Тадқиқотлар СИнинг инновацияларни тезлаштириши ва ресурслардан самарали фойдаланишни таъминлашини кўрсатади.СИ анъанавий иш ўринларини йўқ қилиши мумкин бўлса-да, у маълумотлар таҳлили, робототехника каби янги соҳаларда иш ўринлари яратиб, иқтисодиётни диверсификация қилади. СИга асосланган хизматлар (масалан, персоналлаштирилган маркетинг) ва янги касблар (СИ мутахассиси, робототехника инженери) иқтисодиётга янги имкониятлар олиб келади. Таълим тизимини мослаштириш орқали бу имкониятлардан самарали фойдаланиш мумкин. 1 "Artificial Intelligence and Economic Growth" (Филипп Агион, Бенжамин Ф. Жонс, Чарльз И. Жонс, 2017) (https://www.nber.org/papers/w23928). 2 "The Second Machine Age: Work, Progress, and Prosperity in a Time of Brilliant Technologies" (Эрик Бринйолфссон ва Эндрю Макафи, 2014) (https://wwnorton.com/books/The-Second-Machine-Age/) 3 Ўша манба https://scientific-jl.com/ped 2 67 Volume-80, Issue-1, April -2025 “PEDAGOGS” international research journal ISSN: 2181-3027_SJIF: 5.449 Сунъий интеллект анъанавий иш ўринларини йўқ қилиши мумкин бўлса-да, у янги технологик соҳаларда (масалан, маълумотлар таҳлили, робототехника) иш ўринлари яратиб, иқтисодиётни диверсификация қилади. Сунъий интеллектнинг янги иқтисодий имкониятлар, хусусан, стартаплар ва юқори технологияли корхоналар учун замин яратиши таъкидланади. Сунъий интеллектга асосланга