DUDUQLANISHNI BARTARAF ETISHDA ART TERAPIYADAN FOYDALANISH

Аннотация

Stuttering is one of the most common speech disorders that manifests itself through a disruption in the normal coordination of speech and movement, leading to delayed speech development in children. There are numerous approaches to effectively treating stuttering, with art therapy becoming increasingly popular. Art therapy is a method in which various forms of creative expression (drawing, sculpture, music, dance, etc.) are used to develop the individual, remove psycho-emotional blocks, and correct speech disorders. When working with children who stutter, art therapy helps build self-confidence, strengthen emotional stability, reduce anxiety and fear of speech, and improve communication skills. This method of psychotherapeutic work with children has become an integral part of the comprehensive correction of speech disorders, ensuring lasting results in the treatment of stuttering. Keywords: stuttering, art therapy, speech disorders, psychological impact, physiological impact, speech therapy, therapy methods. ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODLAR Duduqlanish — bu nutqning ritmik va ravonligini buzuvchi holat bo‘lib, ko‘pincha psixologik omillar bilan bog‘liq. So‘nggi yillarda art terapiya duduqlanishni davolashda innovatsion yondashuv sifatida e’tirof etilmoqda. Art terapiya insonning ichki hissiyotlarini ifodalash orqali stress va tashvishlarni kamaytirishga yordam beradi. Art-terapiya — bu nevrologik buzilishlarni tuzatish usuli bo’lib, u nafaqat bolalar, balki kattalar uchun ham mo’ljallangan. Har kim o’ziga yoqadigan faoliyatni tanlashi mumkin: qog’oz bilan ishlash, me’yorlashtirish, rasm tuzish, mozaika va boshqalar. Ushbu usulning terapevtik ta’siri, san’at orqali salbiy his-tuyg’ular va iztiroblarni chiqarishdan iborat. Shu bilan birga, bunday mashg’ulotlar ruhni ko’tarish va nerv tizimini bo’shashtirishga yordam beradi. So’zni rivojlantirish patologiyalari ko’proq bolalarning maktabgacha yoshdagi davrida uchraydi va bu boshqa klinik alomatlar bilan namoyon bo’ladi, ammo eshitish va aqllari saqlanib qoladi. Bunday bolalarda ko’pincha emosional-voleyiy soha buziladi. Ular salbiy his-tuyg’ularga tushib, ko’pincha o’zlarini namoyon qilib, beshtaq, juda ruhan o’liyga aylanishadi [1-6]. Olimning korreksiyalovchi ish dasturi asosan tibbiyot muassasalarida bolalar bilan ishlash uchun mо‘ljallangan bо‘lib, ushbu korreksion ish tizimida muallif 3 davrni belgilaydi: birinchi davr - tayyorlov bosqichi bо‘lib bunda uy sharoitida sukut saqlash rejimini tashkillashtirish, sogʻlomlashtirish tadbirlarini, umumiy motorikani rivojlantirish, lugʻat boyligini kengaytirishni, tortishishlar kuzatilmaydigan nutq https://scientific-jl.com/ped 1 21 Volume-80, Issue-1, April -2025 “PEDAGOGS” international research journal ISSN: 2181-4027_SJIF: 4.995 turlaridan foydalanishni о‘z ichiga oladi. Ikkinchi davr bolalarda til vositalarini rivojlantirish, bilish jarayonlarini rivojlantirish, yangi nutqda ravon soʻzlashish koʻnikmasini turli nutq shaklarida mustahkamlashni oʻz ichiga oldi. uchinchi davr- yakunlovchi bosqichida kundalik faoliyatda erkin, ravon nutq kо‘nikmalarini mustahkamlash amalga oshiriladi. Shu maqsadda bolalar bilan suhbatlar, hikoyalar, rolli va ijodiy о‘yinlarni о‘ynashdan foydalaniladi. A.V.Yastrebova boshlangʻich maktab yoshidagi о‘quvchilarda duduqlanishni namoyon bо‘lishini о‘rgangan va duduqlanadigan о‘quvchilarni yuqori va meʼyordagi nutqiy rivojlanishga ega bо‘lgan duduqlanadigan о‘quvchilar hamda nutqning fonetikfonematik, leksik va grammatik rivojlanishi yetarli shakllanmagan nutqning tо‘liq rivojlanmaganligi elementlari bо‘lgan duduqlanadigan о‘quvchilarga ajratgan . A.V.Yastrebovaning fikriga kо‘ra, boshlangʻich sinf duduqlanadigan о‘quvchilarda nutqning axborot va tartibga solish, axborotni idrok etish, qayta ishlash va uzatish uchun zarur bо‘lgan bilim, kо‘nikma va malakalarni tartibga solishdan iborat. Olim dudduqlanuvchi о‘quvchilar bilan olib boriladigan korreksion bartaraf etish ishlarini uch bosqichga ajratadi [8-11]. NATIJALAR VA MUHOKAMA Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, art terapiya duduqlanishni kamaytirishda samarali usul bo‘lib, bu usul orqali bemorlarning o‘ziga bo‘lgan ishonchi ortadi va nutq ravonligi yaxshilanadi. Rassomlik, musiqa va boshqa san’at turlari orqali ifodalanish bemorlarning psixologik holatini barqarorlashtiradi va nutqiy muammolarni yengishda yordam beradi [1-5]. «Pedagogik» yo’nalishi art-terapiyada har doim muhim bo’lib, «meditsina» yo’nalishi bilan bir vaqtda rivojlanib kelgan. Ushbu sohada ishlaydigan mutaxassislar, ulardan foydalaniladigan bolalarning tasviriy ish shakllari uning «davolanishi» bilan bog’liq deb hisoblamaydilar. Ular o’z faoliyatlarining yo’nalishini yanada aniqroq ifodalovchi «emotsional tarbiya», «emotsional ta’lim», «ijodiy boshlanishni rivojlantirish» kabi atamalardan foydalanishni afzal ko’radilar. «Meditsina» va «pedagogik» yo’nalishlaridagi yondashuvlar o’rtasidagi aniq farqlarga qaramay, ular o’rtasida yaqindan bog’liqlik mavjudligini inkor etib bo’