QBE TILIDA PROTSEDURALAR VA FUNKSIYALARNI YARATISH: NAZARIY VA AMALIY JIHATLAR

Аннотация

В данной статье подробно анализируются теоретические основы и практические аспекты создания процедур и функций в базах данных с использованием языка QBE (Query By Example). Язык QBE является одним из наиболее часто используемых инструментов для отправки запросов в базу данных и манипуляции данными. В статье рассматривается, как эффективно Выпуск журнала №-18 Часть–6_ Январь –2025 9 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT создавать процедуры и функции на языке QBE, основные проблемы, с которыми сталкиваются в этих процессах, и способы их решения. Статья будет полезна специалистам по базам данных, разработчикам и тем, кто изучает работу с языком QBE. Также в статье представлены ценные данные о интеграции языка QBE в различные системы, такие как SQL и другие платформы запросов, и о том, как можно расширить его возможности. Ключевые слова: Язык QBE, Процедура, Функция, База данных, Запрос, Оптимизация, Интеграция систем Annotation:This article provides a detailed analysis of the theoretical foundations and practical aspects of creating procedures and functions in databases using the QBE (Query By Example) language. The QBE language is one of the most widely used tools for sending queries to a database and manipulating data. This article examines how to effectively create procedures and functions in QBE, the main challenges encountered in these processes, and methods for overcoming them. The article will be particularly useful for database specialists, developers, and those learning to work with the QBE language. Additionally, it offers valuable insights into the integration of the QBE language in various systems, such as SQL and other query language platforms, and how its capabilities can be further expanded. Keywords: QBE language, Procedure, Function, Database, Query, Optimization, System integration Kirish: QBE (Query By Example) tili — bu ma'lumotlar bazalarida so'rovlar (queries) yaratish uchun ishlatiladigan yuqori darajadagi, foydalanuvchiga qulay va intuitiv tizimdir. U foydalanuvchilarga so'rovlarni yozmasdan, faqatgina ma'lumotlarni ko'rsatish orqali ma'lumotlar bazasidan kerakli ma'lumotlarni olish imkonini beradi. Bu tizim dastlab 1970-yillarda Peter Chen tomonidan ishlab chiqilgan bo'lib, ma'lumotlar bazasida ishlashni yanada osonlashtirish va professional dasturchilarsiz ham foydalanuvchilarni so'rovlarni yaratishga jalb qilish maqsadida yaratilgan. Выпуск журнала №-18 Часть–6_ Январь –2025 10 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT QBE tili qanday kelib chiqdi? QBE tili, asosan, relatsion ma'lumotlar bazalariga asoslanadi va bu so'rov tizimi birinchi marta IBM tomonidan ishlab chiqilgan va 1970-yillarda kengaytirilgan. Peter Chen, o'zining Entity-Relationship Model (ER Model) orqali, ma'lumotlar bazalarini ko'proq foydalanuvchilarga tushunarli qilishga intildi. U QBE tilini ishlab chiqishda, foydalanuvchidan ma'lumotlarni yozib olish va qayta ishlashni so'rovlar orqali osonlashtirishni maqsad qildi. QBE tilining o'ziga xosligi shundaki, unda foydalanuvchi ma'lumotlar bazasi bilan bevosita muloqotda bo'lmaydi, balki faqat kerakli ma'lumotlarni yoki misollarni kiritish orqali so'rovni amalga oshiradi. Bu esa tilni oddiy va intuitiv qiladi. QBE tili qanday ishlaydi? QBE tilida so'rov yaratish jarayoni, ma'lumotlarni kiritishda misollar (examples) berish asosida quriladi. Bu misollar, foydalanuvchi qaysi ma'lumotlarni izlayotganini ko'rsatadi. QBE tizimi quyidagicha ishlaydi: 1. Ma'lumotlarni ko'rsatish: Foydalanuvchi kerakli jadval yoki atributlarni ko'rsatadi va ma'lumotlar bazasidan qaysi yozuvlar kerakligini bildiradi. 2. Misol kiritish: Foydalanuvchi ma'lum bir ustunlarda yoki jadvalda qanday qiymatlar bo'lishi kerakligini misollar orqali ko'rsatadi. Bu misollar, so'rovning natijalarini cheklash va aniqlashtirishga yordam beradi. 3. So'rovni amalga oshirish: QBE tizimi bu misollarni tahlil qilib, tegishli SQL so'rovini avtomatik tarzda yaratadi va ma'lumotlar bazasidan kerakli ma'lumotlarni chiqaradi. QBE tili o'zining oddiyligi va foydalanuvchi uchun qulayligi bilan ajralib turadi, chunki foydalanuvchi faqat kerakli ma'lumotni ko'rsatish orqali so'rovlarni tuzishi mumkin, dastlabki texnik bilimlarga ega bo'lishi shart emas. QBE tilining afzalliklari va kerakligi 1.Foydalanuvchi uchun qulaylik: QBE tilida so'rovlarni yaratish uchun foydalanuvchi SQL kabi murakkab tillarda yozish kerak emas. Buning o'rniga, foydalanuvchi faqat misollar kiritishi orqali so'rovni tuzishi mumkin. Выпуск журнала №-18 Часть–6_ Январь –2025 11 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT 2.Intuitiv interfeys: QBE tilining asosiy afzalliklaridan biri uning intuitiv interfeysidir. Foydalanuvchilar ma'lumotlarni kiritish orqali tizimga so'rov yuboradilar, bu esa tizim bilan ishlashni soddalashtiradi. 3.Relatsion ma'lumotlar bazalariga moslashuvchanlik: QBE, relatsion ma'lumotlar bazalarida ishlash uchun yaratilgan bo'lib, ma'lumotlarni manipulyatsiya qilish va tahlil qilishni osonlashtiradi. Foydalanuvchilar qaysi jadvalga murojaat qilishlarini va