"SEREBRAL FALAJGA QARSHI KURASH: REABILITATSIYA VA LOGOPEDIYA USULLARI”

Аннотация

This article provides detailed information on the main issues of surdopedagogy, the development and educational processes of children with hearing impairments. Special pedagogical approaches, methods, characteristics of the educational and upbringing process, and their impact on the overall development of children with hearing impairments are discussed. The article highlights the importance of pedagogical and psychological methods in educating socially active individuals among children with hearing impairments. The scientific and methodological https://scientific-jl.com 3 1 6 59-son_1-to’plam_Aprel-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali foundations of teaching, innovative methods, the effectiveness of visual materials, and interactive learning in the education of children with hearing impairments are presented. Keywords: surdopedagogy, hearing impairments, correctional and pedagogical assistance to the hearing impaired, special education, speech development, visual learning. Kirish: Surdopedagogika (lot. "surdus"-kar) maxsus pedagogika tarmog’i, eshitish qobiliyati buzilgan bolalar va katta kishilarning rivojlanishi, tarbiyalanishi, ta'lim olishi haqidagi fandir.Eshitish qobiliyati buzilgan ilk va maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalarning rivojlanish va ta'lim-tarbiya olish jarayonlari va muammolari- maktabgacha surdopedagogika fanining predmeti hisoblanadi. Maktabgacha davr eshitishda nuqsoni bo’lgan bolaning rivojlanishida muqim ahamiyatga egadir, zero korreksion-pedagogik tadbirlarning barvaqt boshlanishi uning o’sishidagi nosozliklarini oldini olishga, shuningdek, ijtimoiy faol, mustaqil fikrlovchi ,bilimli shaxsni tarbiyalashga yordam beradi. (L.A.Golovchis). Psixolog va surdopedagog olimlar L.S.Vigotskiy, I.M.Solovyov,N.A,Rau,U.Fayzieva, F.Alimxodjaeva, F.qodirova,I.Kislisinalar eshitmaydigan bolalarni ijtimoiy tarbiyalash tizimida dastlabki nuqta deb maktabgacha tarbiyani e'tirof etadilar. Maktabgacha surdopedagogikaning aloqida fan bo’lib ajralishi, eshitishda nuqsoni bo’lgan bolalarning turli yosh bosqichlariga hos jismoniy, psixik va fiziologik xususiyatlarining mavjudligi, bolalar turmushini tashkil etish va qulay ta'lim-tarbiya shart-sharoitlarni yaratishda bularni qisobga olish zarurligi bilan belgilanadi. Maktabgacha surdopedagogika fanining asosiy vazifalari eshitishda nuqsoni bo’lgan bolalarga ta'lim berish vazifalari ularning rivojlanish imkoniyatlari, ilk maktabgacha davrdan boshlab korreksion-pedagogik yordam ko’rsatish zaruratidan kelib chiqqan holda belgilanadi. Eshitish qobiliyatining pasayishi bolaning umumiy rivojlanishiga, birinchi navbatda esa nutqning shakllanishiga to’sqinlik qiladi. Maxsus o’qitilmagan maktabgacha tarbiya yoshdagi kar va zaif eshituvchi bola gapira olmaydi, o’zgalar nutqini tushunmaydi, muloqotda esa cheklangan miqdordagi imo- ishoralardan foydalanadi. Kundalik turmushda, kattalarga tahlid qilib oddiy xatti-qarakat va faoliyat turlarini o’zlashtira oladilar, turli buyumlarning funksional vazifalarini, ulardan foydalanishni o’zlashtiradilar, o’z-o’ziga xizmat qilish malakalarni egallaydilar. Maxsus yo’naltirilgan ta'lim berish uchun qulay shart-sharoit yaratilmagan holda, bolalarning sensor va intellektual rivojlanishi so’zli nutqdan xoli kechadi. Shunday qilib, eshitish qobiliyatining pasayishi va nutqiy rivojlanishiningg buzilishi https://scientific-jl.com 3 1 7 59-son_1-to’plam_Aprel-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali oqibatida bolaning rivojlanishi to’xtamasa-da, ancha cheklanib qoladi.Demak, bu bolaning risoladagidek rivojlanishi uchun, me'yorda eshitadigan bolalardan ko’proq maxsus ta'lim-tarbiya sharoitlari zarur bo’ladi. Eshitishda nuqsoni bo’lgan bolalarga ilk yoshdan boshlab maxsus ta'lim-tarbiya berilsa, uning umumiy rivojlanishidagi orqada qolishni oldini olish hamda ularning uyqun o’sishini ta'minlash mumkin bo’ladi. Maktabgacha surdopedagogikaning asosiy vazifalari: Eshitishda nuqsoni bo’lgan bolalarni aniqlash va ularga korreksion-pedagogik yordam ko’rsatilishga ko’maklashish; Ilk va maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalarning rivojlanish qonuniyatlarini aniqlash; Eshitish qobiliyatining buzilishini jismoniy, bilish, ijtimoiy, nutqiy rivojlanishiga, shaxsning shakllanishiga bo’lgan ta'sirini o’rganish; Eshitishda nuqsoni bo’lgan bolalarni oilada tarbiyalash bo’yicha ota-onalarga metodik yordamni tashkil etish; Korreksion-tarbiyaviy ishlarning nazariy asoslarini ishlab chiqish:ilk va maktabgacha yoshdagi kar va zaif eshituvchi bolalarga ta'lim tarbiya berish vazifalari, tamoyillari va metodlarini belgilash; Eshitishda nuqsoni bo’lgan bolalarga ta'lim berishning turli shart-sharoitlarda: maxsus maktabgacha ta'lim muassasasi, maktab-internatlar qoshidagi guruhlar, umumiy yo’nalishdagi bolalar bogʻchasi huzuridagi guruhlar, integrasiya ta'limi. belgilash, o’qituvchi-surdopedagog, tarbiyachi, umumta'lim muassasa pedagoglariniva ota- onalarni pedagogik bilimlar bilan qurollantiri