PAYARIQ TUMANINING IQTISODIY KO’RSATKICHLARINING SAMARQAND VILOYATI YALPI HUDUDIY MAHSULOTI MIQDORIGA QO’SHGAN ULUSHI.

Аннотация

В статье представлены экономический потенциал Пайарыкского района и различные экономические показатели по секторам. Также приведена информация о географическом положении района, его истории и демографической ситуации. Kalit so`zlar: Payariq tumani, qishloq xo`jaligi, iqtisodiyot, tashqi savdo, sanoat, migratsiya, kichik biznes, eksport, import, uzumchilik,statistika. Payariq tumani — Oʻzbekiston Respublikasi Samarqand viloyatidagi tuman. 1926-yil 29-sentabrda tashkil etilgan (markazi Chelak qishlogʻi boʻlgan). 1953-yil Payariq tumanining bir qismidan Narimonov tumani tuzilgan. 1959-yilda Narimonov tumani Payariq tumaniga qoʻshilgan (markazi Narimonov qishlogʻi). 1991-yilda Payariq tumanidan Chelak tumani ajralib chiqqan. 2001-yilda yana Payariq tumani bilan Chelak tumanlari birlashtirilib, ular negizida Payariq tumani tashkil qilindi (markazi Payariq sh.).Tuman hududi Nurota togʻ tizmalarining janubida joylashgan. Relyefi shimolida togʻlar, adirlar, togʻ oraligʻi botiqlari, jan. qismi tekislikdan iborat. Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida 16-yanvar kuni 2024-yilda makroiqtisodiy barqarorlik va iqtisodiy rivojlanishni ta’minlash bo‘yicha ustuvor vazifalar muhokamasi yuzasidan videoselektor yig‘ilishi o‘tkazildi.Yig’ilishda davlat iqtisodiy ko’rsatkichlarini oshirishni ko’zda tutuvchi qarorlar qa’bul qilindi. Mamlakatimizning iqtisodiy ko’rsatkichlarini oshirish viloyatlar va tumanlar kesimida oshi bormoqda.Biz buni raqamlarda jadval tarzida ko’rib chiqamiz va tahlil qilamiz. https://scientific-jl.com 2 6 1 59-son_1-to’plam_Aprel-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali Payariq tumani iqtisodiy ko’rsatkichlari sohalar kesimida (mlrd so’mda ) Payariq 2020 2021 2022 2023 2024 tumani -yil yanvar -dekabr Qurilish 348, 471, 863, 1 1 ishlari 1 9 0 344,4 491,9 qishloq, 3 3 3 4 5 o‘rmon va 019,4 656,5 899,9 951,8 553,0 baliqchilik xo‘jaligi mahsulot Hududla 523, 654, 818, 991, 1 r bo‘yicha 7 7 1 0 335,4 ko‘rsatilgan xizmatlar hajmi Asosiy 472, 1 682, 619, 1 kapitalga 1 270,6 7 4 556,6 o‘zlashtirilgan investitsiyalar Chakana 663, 830, 955, 1 1 savdo tovar 1 8 7 104,6 061,5 aylanmasi hajmi Shahar 249, 260, 266, 273, 279, va qishloq 5 3 9 3 8 aholisi soni (ming kishi) Payariq tumani so‘nggi yillarda iqtisodiy jihatdan sezilarli darajada o‘sish kuzatilayotgan hududlardan biri hisoblanadi. Quyida 2020—2024 yillar davomida tuman iqtisodiyotining asosiy ko‘rsatkichlari tahlil qilinadi. Qurilish ishlari sohasida sezilarli o‘sish kuzatildi. 2020 yilda qurilish ishlari hajmi 348,1 mlrd so‘mni tashkil qilgan bo‘lsa, 2024 yilga kelib 1 491,9 mlrd so‘mga yetdi. Bu esa to‘rt yil ichida qurilish hajmining 4,3 baravar oshganini ko‘rsatadi. Qishloq, o‘rmon va baliqchilik xo‘jaligi mahsulotlari ham barqaror o‘sish sur’atini saqlab qoldi. 2020 yilda ishlab chiqarilgan mahsulotlarning umumiy hajmi 3 https://scientific-jl.com 2 6 2 59-son_1-to’plam_Aprel-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali 019,4 mlrd so‘mni tashkil qilgan bo‘lsa, 2024 yilda bu ko‘rsatkich 5 553,0 mlrd so‘mga yetdi. Ushbu sektorning o‘sishi asosan dehqonchilik va chorvachilik mahsulotlarining ortishi bilan bog‘liq. Hududlar bo‘yicha ko‘rsatilgan xizmatlar hajmi ham barqaror rivojlanmoqda. 2020 yilda ko‘rsatilgan xizmatlar hajmi 523,7 mlrd so‘mni tashkil qilgan bo‘lsa, 2024 yilga kelib 1 335,4 mlrd so‘mga yetdi. Ya’ni, ushbu soha 2,5 baravar o‘sish kuzatildi. Asosiy kapitalga o‘zlashtirilgan investitsiyalar hajmi 2020 yilda 472,1 mlrd so‘mni tashkil etgan bo‘lsa, 2021 yilda ushbu ko‘rsatkich 1 270,6 mlrd so‘mga yetdi. Keyingi yillarda biroz pasayish kuzatildi. 2022 yilda 682,7 mlrd so‘m, 2023 yilda esa 619,4 mlrd so‘mni tashkil etdi. Biroq, 2024 yilda ushbu ko‘rsatkich yana o‘sib, 1 556,6 mlrd so‘mga yetdi. Chakana savdo tovar aylanmasi hajmi 2020—2023 yillarda barqaror o‘sish sur’atini saqlab kelgan. 2020 yilda 663,1 mlrd so‘mni tashkil etgan bo‘lsa, 2023 yilda bu ko‘rsatkich 1 104,6 mlrd so‘mga yetdi. Biroq, 2024 yilda biroz pasayish kuzatilib, 1 061,5 mlrd so‘mni tashkil etdi. Bu pasayishning sabablari orasida inflyatsiya va iste’mol bozoridagi o‘zgarishlarni ko‘rsatish mumkin. Hudud iqtisodiy o‘sishi bilan birga, aholi soni ham ortib bormoqda. 2020 yilda tuman aholisi 249,5 ming kishini tashkil qilgan bo‘lsa, 2024 yilga kelib bu ko‘rsatkich 279,8 ming kishiga yetgan. To‘rt yil ichida 30,3 ming kishilik o‘sish kuzatilgan. Payariq tumani so‘nggi yillarda iqtisodiy jihatdan jadal rivojlanib, qurilish, xizmatlar, qishloq xo‘jaligi va investitsiya yo‘nalishlarida ijobiy natijalarga erishmoqda. Ayniqsa, 2024 yilda investitsiyalar va qurilish sohasida yuqori o‘sish kuzatildi. Chakana savdo hajmidagi pasayish esa iqtisodiyotning boshqa sohalardagi o‘sish bilan qoplangan. Payariq tumanida qishloq xo`jalik mahsulotlaridan uzum yetishtirish boyicha Samarqand viloyatida oldingi o`rinlarda turadi.Tuman hududida uzumni qayta ishlash tizimini rivojlantirish orqali iqtisodiy samaradorlikni oshirish mumkin.