PHLOMOIDES NUDA ЎСИМЛИГИНИНГ БЕНЗИЛЛИ, ХЛОРОФОРМЛИ ЭТИЛАЦЕТАТЛИ, БУТАНОЛЛИ ВА СУВЛИ СУММАЛАРИНИНГ КАЛАМУШ ЖИГАР МИТОХОНДРИЯСИ ФУНКЦИОНАЛ КЎРСАТКИЧЛАРИГА ТАЪСИРИ

Аннотация

English:This study investigates the effects of extracts from Phlomoides nuda on the activity of the high conductance pore (mPTP) and ATP- dependent potassium channel (mitoKATP) in rat liver mitochondria under in vitro conditions. The results showed that the extracts, at various concentrations, significantly inhibited the activity of mPTP. Among the extracts, those obtained with benzene, chloroform, ethyl acetate, butanol, and water exhibited concentration-dependent inhibition of mPTP. Particularly, the water extract demonstrated the highest effect on https://scientific-jl.com/ped 2 7 Volume-79, Issue-1, April -2025 “PEDAGOGS” international research journal ISSN: 2181-4027_SJIF: 4.995 the mPTP and mitoKATP channels in liver mitochondria, indicating its high biological activity. These findings provide insight into the biological potential of Phlomoides nuda, especially its hepatoprotective properties, and suggest its potential therapeutic applications in liver diseases. Keywords: Phlomoides nuda, Mitochondria, mPTP (high conductance pore), mitoKATP channel, Ca2+ ions, ,Hepatoprotective properties, In vitro experiments, Bioactive compounds, Liver mitochondria Бугунги кунда этиологик омиллар, патогенез ва клиник кўринишларга қараб турли хил жигар касалликларини фармакологик коррекциялаш учун кўплаб дори воситалари яратилган. Улардан баъзилари турли хил асоратлар ва аллергик реакцияларни келтириб чиқариши мумкин, бу эса улардан фойдаланишни чеклайди.Узоқ вақт давомида ўсимликлардан ажратиб олинган биологик фаол бирикмалар жигар фаолиятини яхшилаш учун муваффақиятли ишлатиб келинмоқда. ЛПО жараёнлари натижасида ҳосил бўладиган маҳсулотларни ва гепатоцит мембраналарини бузилишидан ҳимоя қилади. Ҳозирда кўплаб илмий марказларда ўсимликлардан олинган биологик фаол моддалар устида жадал тадқиқотлар олиб борилмоқда. Ўсимликлардан ажратиб олинган турли синфларга мансуб биологик фаол бирикмалар ўзининг фармакологик хусусияти ва физиологик таъсир механизмлари билан бир биридан фарқ қилади. Phlomoides nuda ўсимлиги таркибида учрайдиган биологик фаол моддаларнинг турли патологик жараёнларда самарали фармакологик таъсир кўрсатиши бўйича маълумотлар учрайди . Аммо ҳозирга қадар, Phlomoides nuda ўсимлигидан олинган суммалларнинг жигар митохондриялари даражасидаги таъсир механизмлари ва фармакологик хусусиятлари ўрганилган эмас. Шу мақсадда тажрибаларимизда Phlomoides nuda ўсимлигидан олинган бензилли, хлороформли этилацетатли, бутанолли ва сувли суммаларини in vitro тажрибаларда каламуш жигар митохондриясининг PTP ўтказувчан ҳолатига ва АТФга боғлиқ калий канали (митоК -канали) ўтказувчанлигига АТФ концентрацияга боғлиқ таъсири ўрганилди. Шунингдек, уларни гепатопротектор ҳоссаси токсик гепатит моделида каламуш жигар митохондриясига таъсири in vivo тажрибаларда ўрганилди. Тадқиқот материаллари ва усуллари. Тажриба учун вазни 180-200 г бўлган эркак оқ каламушлар танлаб олинди. Лаборатория ҳайвонларини сақлаш, озиқлантириш ва меъёрий ҳароратда ушлаб туриш виварий шароитида олиб борилди. Phlomoides nuda ўсимлигининг бензилли, хлороформли этилацетатли, бутанолли ва сувли суммаларининг каламуш жигар митохондрияси функционал кўрсаткичларига юқори ўтказувчан пораси ва АТФга боғлиқ калий каналига таъсир этувчи турли концентрациялари https://scientific-jl.com/ped 2 8 Volume-79, Issue-1, April -2025 “PEDAGOGS” international research journal ISSN: 2181-4027_SJIF: 4.995 скрининг танлаб олинди. Ушбу олинган суммаларни гепатопротектор фаоллигини баҳолаш учун in vivo тажрибаларда каламушларда токсик гепатит модели чақирилди. Тадқиқотларимизда Phlomoides nuda ўсимлигидан олинган суммалларнинг биологик фаоллиги аниқлаш учун in vitro ва гепатопротектор фаоллигини баҳолаш учун in vivo тажрибалар олиб борилди. Каламуш жигаридан митохондрияни ажратиш усули Митохондриялар каламуш жигаридан дифференциал центрифугалаш (РС-6) усули ёрдамида ажратилди. Тажриба учун олинган ҳайвон жонсизлантирилди ва декапитация қилиб қорин бўшлиғидан жигар ажратиб олинди ҳамда аввалдан тайёрланган ярим эриган музли ажратиш муҳитига солинди. Ажратиш муҳити таркиби (мМ): сахароза -250, трис-хлорид-10 мМ, ЭДТА – 1; рН 7,4. Ажратиб олинган жигар массаси аниқлангандан сўнг уни механик прессдан ўтказиш учун тефлонли гомогенизаторга солинди. Жигар тефлонли гомогенезаторда 6:1 нисбатда (5 г жигар тўқимаси ва 30 г ажратиш муҳити) ажратиш муҳитида гомогенизация қилинди. Гомогенизация биринчи марта 600 g айланишда 7 минут давомида 01о С да ва супернатантни иккинчи марта 6000 g да 15 минут давомида 01о С да РС-6 центрифугада чўктирилди. Тажриба давомида митохондрияни инкубациялан учун муз ҳаммомида сақланди. Митохондриялардаги оқсил миқдорини Лоури усули билан аниқлаш Бу усул юқори сезгирликка эга бўлиб, намуналардаги 10-100 мкг бўлган оқсил миқдорини аниқлаш мумкин. Метод ароматик аминокислоталарни Фолин реактиви билан биргаликда биурет реакциясининг пептид боғлари ҳисобига ҳосил қилган рангларга асосланган [Lowry O.H., et al 1975]. Оқсил миқдорини аниқлаш учун калибрланган гр